بۈگۈنكى رەقەملىك دەۋردە، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ھاياتىمىزنىڭ ھەر بىر بۇلۇڭ-پۇچقاقلىرىغىچە سىڭىپ كىردى. گەرچە بۇ سۇپىلار ئۇچۇر ئالماشتۇرۇش ۋە ئالاقە قىلىشتا زور قۇلايلىقلارنى يارىتىپ بەرگەن بولسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئىنساننىڭ روھىي ساغلاملىق ئەھۋالىغا كۆرسىتىدىغان پاسسىپ تەسىرلىرى كۈنسايىن گەۋدىلەنمەكتە. زىيادە كۆپ ۋە تەرتىپسىز ئىشلىتىلگەن ئىجتىمائىي تاراتقۇلار كىشىلەردە ئۆزىگە بولغان ئىشەنچنىڭ تۆۋەنلىشى، يالغۇزلۇق ھېسسىياتى ۋە ھەر خىل پىسخىكىلىق بېسىملارنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. تۆۋەندە بىز ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ روھىي ساغلاملىققا كۆرسىتىدىغان ئالتە تۈرلۈك ئاساسلىق پاسسىپ تەسىرىنى تەپسىلىي كۆرۈپ ئۆتىمىز.
1) ئۆزىنى باشقىلار بىلەن سېلىشتۇرۇش ۋە يېتەرسىزلىك ھېسسىياتى.
ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا كىشىلەر كۆپىنچە ھاياتىنىڭ ئەڭ پارلاق، ئەڭ خۇشال ۋە ئەڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك دەقىقىلىرىنىلا ئورتاقلىشىدۇ. بۇ ئەھۋال باشقا ئىشلەتكۈچىلەردە، بولۇپمۇ ياشلاردا «باشقىلارنىڭ ھاياتى ناھايىتى گۈزەل، مېنىڭ ھاياتىم بولسا كۆڭۈلسىز» دېگەن خاتا چۈشەنچىنى پەيدا قىلىدۇ. بۇ خىل سۈنئىي سېلىشتۇرۇشلار كىشىلەردە ئۆز-ئۆزىگە بولغان ئىشەنچنى زەخىملەندۈرۈپ، ئۆزىنى ئەرزىمەس ھېس قىلىش ۋە تۇرمۇشتىن نارازى بولۇشتەك چۈشكۈنلۈك ئالامەتلىرىنى كۈچەيتىۋېتىدۇ.
2) ئۇيقۇ سۈپىتىنىڭ تۆۋەنلىشى ۋە بىئولوگىيەلىك سائەتنىڭ قالايمىقانلىشىشى.
نۇرغۇن كىشىلەر ئۇخلاشتىن بۇرۇن يانفون ئىشلىتىشكە ئادەتلەنگەن. يانفون ئېكرانىدىن چىقىدىغان كۆك نۇر مېڭىنىڭ ئۇيقۇ ھورمۇنى بولغان مېلاتونىننى ئىشلەپچىقىرىشىنى توسقۇنلۇققا ئۇچرىتىدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئادەم تېز ئۇخلىيالمايدۇ ياكى ئۇيقۇسى يېنىك بولۇپ قالىدۇ. ئۇيقۇنىڭ كەمچىل بولۇشى پەقەت بەدەننى چارچىتىپلا قالماي، بەلكى كۈندۈزدىكى كەيپىياتنىڭ تۇراقسىز بولۇشى، زېھىننى يىغىش قىيىنلىشىش ۋە ئاسان بىئاراملىق ھېس قىلىشقا سەۋەب بولىدۇ.
3) مۇھىم خەۋەرلەرنى ئۆتكۈزۈۋېتىش قورقۇنچى.
ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا توختىماي يېڭى ئۇچۇرلارنىڭ چىقىپ تۇرۇشى كىشىلەردە «مەن بىرەر مۇھىم خەۋەردىن ياكى قىزىقارلىق پائالىيەتتىن قېلىپ قالامدىم؟» دېگەن ساراسىمىنى پەيدا قىلىدۇ. بۇ پىسخىكىلىق ھالەت ئىشلەتكۈچىلەرنى توختىماي تېلېفونىنى تەكشۈرۈپ تۇرۇشقا مەجبۇرلايدۇ. بۇ خىل ئۈزلۈكسىز تەكشۈرۈش ئادىتى مېڭىنى جىددىي ھالەتتە تۇتۇپ تۇرىدىغان بولغاچقا، ئۇزۇن مۇددەتتە سوزۇلما خاراكتېرلىك روھىي بېسىم ۋە تەشۋىشلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
4) تور زوراۋانلىقى ۋە جەمئىيەتتىن ئۇزاقلىشىش.
تور دۇنياسىنىڭ نامسىزلىق ئالاھىدىلىكى بەزى كىشىلەرنىڭ باشقىلارغا ھاقارەت قىلىشى ياكى كەمسىتىشىگە شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ. تور زوراۋانلىقىغا ئۇچرىغان كىشىلەردە، بولۇپمۇ ئۆسمۈرلەردە ئېغىر دەرىجىدىكى روھىي زەخمە، ئىجتىمائىي مۇناسىۋەتتىن قورقۇش ۋە روھىي كېسەللىكلەر كۆرۈلۈشى مۇمكىن. تور ئارقىلىق تارقىتىلغان پاسسىپ باھالار كىشىنىڭ روھىي دۇنياسىدا چوڭقۇر جاراھەتلەرنى قالدۇرىدۇ.
5) زىيادە خۇمار بولۇش ۋە زېھىننىڭ چېچىلىشى.
ئىجتىمائىي تاراتقۇ سۇپىلىرى مېڭىنىڭ «مۇكاپاتلاش سىستېمىسى» نى قوزغىتىش ئۈچۈن لايىھەلەنگەن. بىر دانە «ياقتۇرۇش» ياكى قىزىقارلىق سىن كىشىگە قىسقا مۇددەتلىك خۇشاللىق بېرىدۇ، بۇ بولسا ئادەمنىڭ ئۇنىڭغا خۇمار بولۇپ قېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ خىل خۇمارلىق كىشىنىڭ كۈندىلىك خىزمەت ۋە ئۆگىنىش ئۈنۈمىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ. كىشىلەر ئەمەلىيەتتە قىلىشقا تېگىشلىك مۇھىم ئىشلارنى تاشلاپ قويۇپ، سائەتلەرچە ۋاقتىنى مەنىسىز سىيرىشلار بىلەن ئۆتكۈزىدۇ، نەتىجىدە ۋاقىتنى ئىسراپ قىلغانلىق ئۈچۈن ئۆزىنى ئەيىبلەش ۋە بېسىم ھېس قىلىدۇ.
6) ھەقىقىي ئىجتىمائىي ئالاقىنىڭ ئاجىزلىشىشى ۋە يالغۇزلۇق.
گەرچە ئىسمى «ئىجتىمائىي تاراتقۇ» بولسىمۇ، ئەمما ئۇ كىشىلەر ئارىسىدىكى يۈزتۇرانە ئالاقىنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ. ئېكران ئارقىلىق قىلىنغان ئالاقىدە ئىنسانلارنىڭ ھېسسىياتى، كۆز قارىشى ۋە بەدەن تىلى تولۇق ئىپادىلەنمەيدۇ. تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، ئىجتىمائىي تاراتقۇدا بەك كۆپ ۋاقىت ئۆتكۈزىدىغان كىشىلەر ئەمەلىيەتتە ئۆزىنى تېخىمۇ يالغۇز ھېس قىلىدىكەن. بۇ يالغۇزلۇق ھېسسىياتى ئۇزۇن مۇددەت داۋاملاشقاندا، ئىنساننىڭ روھىي ساغلاملىقىغا ئېغىر خەۋپلەرنى ئېلىپ كېلىدۇ.
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى بىر قورال سۈپىتىدە ئەقلىي ئىشلىتىش تولىمۇ مۇھىم. روھىي ساغلاملىقىمىزنى قوغداش ئۈچۈن، تاراتقۇ ئىشلىتىش ۋاقتىمىزنى چەكلەش، تور بوشلۇقىدىن كۆرە ئەمەلىيەتتىكى دوستلۇق ۋە پائالىيەتلەرگە كۆپرەك ئەھمىيەت بېرىش لازىم. ئەگەر ئىجتىمائىي تاراتقۇلار سىزگە ئېغىر دەرىجىدە بېسىم ئېلىپ كېلىۋاتقان بولسا، بىر مەزگىل تور ئۈزۈپ دەم ئېلىش ئەڭ ياخشى تاللاشتۇر.
