بۈگۈنكى دۇنيادا تېببىي پەن-تېخنىكا شۇنچىلىك تېز تەرەققىي قىلماقتىكى، ئىلگىرى «داۋاسى يوق» دەپ قارالغان نۇرغۇن كېسەللىكلەرگە ئەمدىلىكتە يېڭى ئۈمىد چىرىغى يېقىلماقتا. بۇ جەھەتتە دۇنيانىڭ ئالدىنقى سېپىدە مېڭىۋاتقان ياپونىيە، يېقىندا ئۆزىنىڭ ئىنسانىيەت ساغلاملىقى ئۈچۈن قوشقان ئەڭ چوڭ تۆھپىلىرىنىڭ بىرى بولغان iPS ھۈجەيرىسىنى كىلىنكىلىق ئەمەلىي داۋالاش ئىشلىرىغا ئىشلىتىش جەھەتتە يەنە بىر زور قەدەمنى تاشلىدى.
ياپونىيە سەھىيە مىنىستىرلىقىنىڭ مۇتەخەسسىسلەر گۇرۇپپىسى iPS ھۈجەيرىسىدىن پايدىلىنىپ تەييارلانغان ئىككى تۈرلۈك يېڭى داۋالاش پىلانىنى مۇزاكىرە قىلىشقا باشلىدى. بۇ پىلانلار تەستىقلانسا، نۇرغۇنلىغان بىمارلار ئۈچۈن يېڭى بىر ھاياتلىق يولى ئېچىلىشى مۇمكىن.
iPS ھۈجەيرىسى دېگەن نېمە؟
بۇ يەردە كۆپچىلىكنىڭ كاللىسىدا «بۇ قانداق سېھىرلىك ھۈجەيرە؟» دېگەن سوئال پەيدا بولۇشى مۇمكىن.
-
iPS ھۈجەيرىسى (Induced Pluripotent Stem Cells): ئۇيغۇرچە «سۈنئىي يېتىلدۈرۈلگەن كۆپ ئىقتىدارلىق غول ھۈجەيرە» دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ تېخنىكا ئارقىلىق، ئادەمنىڭ ئادەتتىكى تېرە ياكى قان ھۈجەيرىلىرىنى ئەسلى تەبىقىلەنمىگەن ھالەتتىكى «غول ھۈجەيرە»گە قايتۇرغىلى بولىدۇ. بۇ «غول ھۈجەيرە» پۈتۈن بىر ئادەم بەدىنىدىكى يۈرەك، نېرۋا، كۆز پەردىسى ياكى جىگەر قاتارلىق ھەر قانداق ئەزانىڭ ھۈجەيرىسىگە ئايلىنىش قابىلىيىتىگە ئىگە.
مۇتەخەسسىسلەر نېمىنى مۇزاكىرە قىلىۋاتىدۇ؟
ياپونىيەلىك مۇتەخەسسىسلەر نۆۋەتتە بۇ ھۈجەيرىلەرنى بىمارلارنىڭ بەدىنىگە بىۋاسىتە كۆچۈرۈپ، كاشىلا كۆرۈلگەن ئەزالارنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش جەريانىنىڭ بىخەتەرلىكى ۋە ئۈنۈمىنى دەلىللەۋاتىدۇ. بۇ قېتىملىق يىغىننىڭ مۇھىم نۇقتىلىرى تۆۋەندىكىچە:
-
بىخەتەرلىكنى بىرىنچى ئورۇنغا قويۇش: سۈنئىي يېتىلدۈرۈلگەن ھۈجەيرىلەرنىڭ بەدەندە راكقا ئايلىنىپ كېتىش خەۋپى بار-يوقلۇقى ئەڭ قاتتىق تەكشۈرۈلىدۇ.
-
ئىككى خىل داۋالاش تۈرى: مۇتەخەسسىسلەر يۈرەك مۇسكۇلى كېسەللىكلىرى ۋە كۆرۈش تور پەردىسى (كۆز) كېسەللىكلىرىگە ئوخشاش، ئادەتتىكى دورىلار بىلەن ساقىيىش تەس بولغان ساھەلەردىكى يېڭى پىلانلارنى تەكشۈرمەكتە.
-
ئومۇمىي خەلققە ئومۇملاشتۇرۇش: بۇ تېخنىكىنى پەقەت تەجرىبىخانىدىلا ئەمەس، بەلكى ئادەتتىكى دوختۇرخانىلاردا سۇغۇرتا دائىرىسىدە ئىشلەتكىلى بولىدىغان دەرىجىگە يەتكۈزۈش پىلانلانماقتا.
بۇ خەۋەرگە نېمىشقا قىزىقىمىز؟
ئەگەر سىز ياكى يېقىنلىرىڭىز ئەزا كۆچۈرۈشكە ئېھتىياجلىق بولۇپ، ماس كېلىدىغان ئەزا تاپالمايۋاتقان بولسىڭىز، بۇ تېخنىكا سىزگە «ئۆز ھۈجەيرىڭىزدىن ئۆزىڭىزگە ئەزا يېتىلدۈرۈپ بېرىش» پۇرسىتىنى يارىتىپ بېرىدۇ. بۇ سىرتتىن كەلگەن ئەزالارنى بەدەننىڭ يەكلەش ياكى رەت قىلىش (rejection) خەۋپىنى تۈپتىن تۈگىتىدۇ.
مۇھىم نۇقتىلار:
-
بۇ تېخنىكا ياشانغانلاردىكى كۆرۈش قۇۋۋىتى ئاجىزلاش ۋە يۈرەك زەئىپلىكىنى داۋالاشتا زور بۆسۈش ھېسابلىنىدۇ.
-
ياپونىيە دۇنيادا تۇنجى بولۇپ iPS ھۈجەيرىسىنى ئىنسانلاردا كىلىنىكىلىق سىناق قىلغان دۆلەت ھېسابلىنىدۇ.
-
مۇتەخەسسىسلەرنىڭ تەستىقىدىن ئۆتۈش، بۇ داۋالاشنىڭ رەسمىي بازارغا سېلىنىشىدىكى ئەڭ ئاخىرقى ئۆتكەللەرنىڭ بىرى.
كەلگۈسىگە نەزەر
ياپونىيەنىڭ بۇ پىلانى پەقەت بىر دۆلەتنىڭلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ئىنسانىيەتنىڭ تېببىي تەرەققىياتىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ. ئەگەر بۇ ئىككى خىل داۋالاش ئۇسۇلى مۇۋەپپەقىيەتلىك بولسا، كەلگۈسىدە پالەچ بولۇپ قالغانلارنىڭ قايتا مېڭىشى، ئەما بولغانلارنىڭ قايتا كۆرۈشى ھەرگىزمۇ قۇرۇق خام- خىيال بولماي قالىدۇ.
پايدىلانمىلار ۋە مەنبەلەر:
1. مەزمۇن ۋە ئىملا ئۇيغۇر ئېدىتتا تەھرىرلەندى. (غەيرەت كەنجى ئەپەندىمنىڭ تىل- يېزىقىمىزغا قىلغان خىزمىتىگە ئالاھىدە رەھمىتىمىزنى ئېيتىمىز)
2. ماقالە مەنبەسى: بۇ خەۋەر << NHK World News <<Experts to discuss Japan’s plans for two iPS cell treatments ناملىق ماقالىسىدىن ئىلھام ئېلىپ تەييارلاندى.
