نۇرمەمەت دوختۇر

ئىچكى قۇلاق ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئەزالارنىڭ بىرى بولۇپ، ئاڭلاش ۋە تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاش فۇنكسىيەسىنى ئادا قىلىدۇ. ئۇنىڭ قۇرۇلمىسى ناھايىتى نازۇك بولۇپ، ھەر بىر قىسمىنىڭ ئۆزىگە خاس فۇنكسىيەسى بار. بۇ ماقالىدە، ئوڭ تەرەپ ئىچكى قۇلاق يول تۈۋى (Right Internal Auditory Canal Fundus) نىڭ تەپسىلىي قۇرۇلمىسى ۋە ھەر بىر قىسمىنىڭ فۇنكسىيەسى ئۇيغۇرچە، ئىنگىلىزچە ۋە خەنزۇچە ئاتالغۇلار ئارقىلىق تونۇشتۇرۇلىدۇ. بىز بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئومۇمىي قۇلاق فۇنكسىيەسىدىكى مۇھىم رولىنى ئايدىڭلاشتۇرىمىز.

ئادەم بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە ھەيران قالارلىق ئەزالارنىڭ بىرى بولغان قۇلاق، ئاڭلاش ئىقتىدارىدىن باشقا، تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ. قۇلاقتىكى پەردىلىك ئېزىتقۇ يولى دەل بۇ ئىككى مۇھىم فۇنكسىيەنى ئورۇنداشقا مەسئۇل بولغان بىر قاتار ئۆز-ئارا باغلانغان بوشلۇقلار سىستېمىسىدۇر. بۇ ماقالىدە، بىز قۇلاقتىكى پەردىلىك ئېزىتقۇ يولىنىڭ ئوڭ تەرەپ ئارقا ئىچكى قىسمىغا ئالاھىدە دىققەت قىلىپ، ئۇنىڭ قۇرۇلمىسى ۋە فۇنكسىيەسىنى ئەتراپلىق تونۇشتۇرىمىز.

قۇلاق ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە ھەيران قالارلىق ئەزالارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ ئاڭلاش بىلەن بىرگە تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاش رولىنىمۇ ئوينايدۇ. بولۇپمۇ ئىچكى قۇلاقتىكى سۆڭەكلىك ۋە پەردىلىك ئېزىتقۇ يولى، بۇ فۇنكسىيەلەرنىڭ ئاساسلىق مەركىزى ھېسابلىنىدۇ. بۇ قۇرۇلما، ئاۋاز دولقۇنلىرىنى نېرۋا سىگنالىغا ئايلاندۇرۇپ مېڭىگە يەتكۈزۈش ۋە بەدەننىڭ ھەرىكىتىگە ماس ھالدا تەڭپۇڭلۇق ئۇچۇرلىرىنى يەتكۈزۈشتە ھالقىلىق رول ئوينايدۇ.

قۇلاق ناغرا پەردىسى ۋە ئاڭلاش سۆڭەكچىلىرى ئىنسان قۇلىقىنىڭ ئاڭلاش فۇنكسىيەسىدە ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدىغان ئاساسلىق قۇرۇلمىلار. بۇلار ئاۋاز دولقۇنلىرىنى مېخانىكىلىق تەۋرىنىشكە ئايلاندۇرۇپ، ئاڭلاش سېزىمىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشتا ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ ماقالە قۇلاق ناغرا پەردىسى ۋە ئۇنىڭغا باغلانغان ئۈچ كىچىك سۆڭەكنىڭ قۇرۇلۇشى، فۇنكسىيەسى ۋە ئۆز-ئارا مۇناسىۋىتىنى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئىنچىكە ۋە مۇرەككەپ تۈزۈلۈشى ئاۋازنى يىغىش، كۈچەيتىش ۋە ئىچكى قۇلاققا يەتكۈزۈش جەريانىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ. 

ھامىلىدار بولالماسلىق ياكى تۇغماسلىق نۇرغۇن ئەر-خوتۇنلار دۇچ كېلىدىغان، ھېسسىيات جەھەتتىن بېسىم ئېلىپ كېلىدىغان بىر مەسىلە. ئەمما، زامانىۋى تېبابەتنىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ، بۇ مەسىلىنىڭ سەۋەبىنى ئېنىقلاش ۋە داۋالاش پۇرسىتى كۆپەيدى. تۇغماسلىق پەقەت ئاياللارغىلا خاس مەسىلە ئەمەس، بەلكى ئەر-ئايال ھەر ئىككى تەرەپكە مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، سەۋەبىنى ئېنىقلاش ئۈچۈن ھەر ئىككى تەرەپنىڭ سىستېمىلىق تەكشۈرۈلۈشى ناھايىتى مۇھىم. بۇ ماقالىدە، ھامىلىدار بولۇشتا قىيىنچىلىققا ئۇچرىغان ئەر-ئاياللارنىڭ قايسى جەھەتلەردىن تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىشى كېرەكلىكىنى تەپسىلىي تونۇشتۇرىمىز.

چېكە سۆڭىكى (Temporal bone) باش سۆڭىكىنىڭ يان تەرىپىگە جايلاشقان، قۇرۇلمىسى ئىنتايىن مۇرەككەپ بىر جۈپ سۆڭەك بولۇپ، ئۇ ئاڭلاش ۋە تەڭپۇڭلۇق ئەزالىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ سۆڭەكنىڭ ئىچىدىكى ئەمچەكسىمان ئۆسۈك قىسمى قۇلاق ئارقىسىدىكى گەۋدىلىك سۆڭەكلىك قۇرۇلما بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچى ھاۋا بىلەن تولغان كىچىك كاتەكچىلەردىن تەركىب تاپقان. بۇ كاتەكچىلەر ئوتتۇرا قۇلاق بوشلۇقى بىلەن تۇتىشىپ تۇرىدۇ ھەمدە قۇلاقنىڭ نورمال فىزىئولوگىيىلىك پائالىيىتىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ.

ئىنسان قۇلىقى ئاۋاز دولقۇنلىرىنى قوبۇل قىلىپ، ئۇنى نېرۋا سىگنالىغا ئايلاندۇرىدىغان ئىنتايىن مۇرەككەپ ۋە نازۇك ئەزا. ئۇ تاشقى قۇلاق، ئوتتۇرا قۇلاق ۋە ئىچكى قۇلاق دەپ ئۈچ قىسىمغا بۆلۈنىدۇ، بۇنىڭ ئىچىدە ئوتتۇرا قۇلاقنىڭ يادرولۇق قىسمى بولغان ناغرا بوشلۇقى ئاۋاز يەتكۈزۈش ۋە كۈچەيتىشتە ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. ناغرا بوشلۇقى چېكە سۆڭىكىنىڭ تاشلىق قىسمىغا جايلاشقان، ھاۋا بىلەن تولغان كىچىك بوشلۇق بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدىكى ئاڭلاش سۆڭەكچىلىرى، مۇسكۇللار ۋە نېرۋىلار بىرلىكتە ئىشلەپ، ناغرا پەردىسىدىن كەلگەن تەۋرىنىشنى ئىچكى قۇلاققا ئۈنۈملۈك يەتكۈزىدۇ.

ئورۇن-ئاڭلاش ئاپپاراتى (قۇلاق) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە نازۇك سېزىم ئەزالىرىنىڭ بىرى. ئۇ پەقەت ئاۋاز دولقۇنلىرىنى قوبۇل قىلىپ، ئۇلارنى مېڭىمىز چۈشىنەلەيدىغان نېرۋا سىگناللىرىغا ئايلاندۇرۇپ بېرىدىغان «ئاڭلاش» ئەزاسى بولۇپلا قالماي، يەنە بېشىمىزنىڭ ھەرىكىتىنى ۋە ئورنىنى سېزىپ، بەدىنىمىزنىڭ تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلايدىغان «ئورۇن» سېزىش ئەزاسىدۇر. بۇ ئىككى مۇھىم فۇنكسىيە تاشقى قۇلاق، ئوتتۇرا قۇلاق ۋە ئىچكى قۇلاق دەپ ئاتىلىدىغان ئۈچ قىسىمنىڭ ئۆز-ئارا زىچ ماسلىشىشى ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشىدۇ.

قۇلاق سۇپرىسى (سىرتقى قۇلاق) بىزنىڭ تاشقى دۇنيادىكى ئاۋازلارنى قوبۇل قىلىدىغان تۇنجى ئىشىكىمىزدۇر. ئۇ پەقەت بېشىمىزنىڭ ئىككى تەرىپىدىكى زىننەت بۇيۇمى بولۇپلا قالماي، بەلكى ئاڭلاش جەريانىدا ئىنتايىن مۇھىم فىزىكىلىق رول ئوينايدىغان مۇرەككەپ ئاناتومىيەلىك قۇرۇلمىدۇر. ئۇنىڭ ئۆزگىچە بولغان ئويمان-دۆڭچىلىرى ۋە ئەگرى-بۈگرىلىرى بىر ئاۋاز يىغىش ئانتېنناسىغا ئوخشاش، ئەتراپتىكى ئاۋاز دولقۇنلىرىنى ئۈنۈملۈك يىغىپ، ئۇلارنى كۈچەيتىپ تاشقى قۇلاق يولىغا يۆتكەپ بېرىدۇ.

كۆز ئالمىسى گەرچە كىچىك بولسىمۇ، ئۇنىڭ ئىچىدە كۆرۈش ھاسىل قىلىدىغان ئىنتايىن مۇرەككەپ ۋە جانلىق قۇرۇلمىلار بار. بۇ نازۇك توقۇلمىلارنىڭ نورمال فۇنكسىيەسىنى ساقلاش ئۈچۈن، ئۇلارغا مول ئوكسىگېن ۋە ئوزۇقلۇق يەتكۈزۈپ بېرىدىغان، شۇنداقلا مېتابولىزم قالدۇقلىرىنى توشۇپ كېتىدىغان زىچ قان تومۇر تورى ھەمدە كۆرۈش ئۇچۇرلىرىنى مېڭىگە يەتكۈزىدىغان نېرۋا سىستېمىسى كەم بولسا بولمايدۇ. بۇ قان تومۇر ۋە نېرۋىلارنىڭ تارقىلىشى ئىنتايىن تەرتىپلىك ۋە ئۆزگىچە بولۇپ، ئۇلارنىڭ ساغلاملىقى بىۋاسىتە كۆرۈش قۇۋۋىتىمىزگە تەسىر كۆرسىتىدۇ.