نۇرمەمەت دوختۇر

ياش كۆزنىڭ نەملىكىنى ساقلاپلا قالماي، تەركىبىدىكى ئالاھىدە ئېنزىم ۋە ئانتىتېلالار ئارقىلىق كۆزنى مىكروبلاردىن قوغدايدۇ ۋە ئومۇمىي ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە رول ئوينايدۇ.

قىچىشقاق كېسىلى تېرە ئاستىغا كىرىۋالىدىغان بىر خىل مىكروسكوپىك زىيانداش ھاشارات (Sarcoptes scabiei) كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان يۇقۇملۇق تېرە كېسىلىدۇر. نۇرغۇن كىشىلەر بۇ كېسەللىكنىڭ پەقەت كىيىم-كېچەك ياكى ئورتاق ئىشلىتىدىغان بۇيۇملار ئارقىلىق تارقىلىدىغانلىقىنى ئويلىسىمۇ، ئەمما جىنسىي ئالاقە بۇ كېسەللىكنىڭ تارقىلىشىدىكى ئەڭ مۇھىم يوللارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. جىنسىي ئەزالار ئەتراپىدا پەيدا بولغان قىچىشقاق كۆپىنچە ئەھۋالدا جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدىكى تېرە بىلەن تېرىنىڭ زىچ ئۇچرىشىشى نەتىجىسىدە يۇقىدۇ، شۇڭا ئۇ تىببىي جەھەتتىن جىنسىي يول ئارقىلىق تارقىلىدىغان كېسەللىكلەر تۈرىگە كىرىدۇ.

ئاياللار تار ئىشتان كىيسە جىنسىي يول ياللۇغى، سۈيدۈك يولى يۇقۇملىنىش ۋە قان ئايلىنىش توسالغۇغا ئۇچراش قاتارلىق بەش خىل ئېغىر ساغلاملىق مەسىلىسىگە دۇچ كېلىدۇ. تىببىي تەتقىقاتلار بۇ خەتەرنى ئىسپاتلىماقتا.

سەۋزە يېيىش راستلا كۆزنى روشەنلەشتۈرەمدۇ؟ بۇ ماقالىدە سەۋزە تەركىبىدىكى بېتا-كاروتىننىڭ كۆز ساغلاملىقىغا بولغان ئىلمىي تەسىرى، ۋىتامىن A نىڭ رولى ۋە يېڭى تەتقىقات بايقاشلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

ھەيز كېسىلىش دەۋرى ئاياللار ھاياتىدىكى بىر تەبىئىي ئۆتكۈنچى باسقۇچ بولۇپ، ئۇ جىنسىي ھاياتنىڭ ئاخىرلاشقانلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ. مۇۋاپىق تىببىي مەسلىھەت ۋە تۇرمۇش ئۇسۇلىنى تەڭشەش ئارقىلىق، بۇ مەزگىلدىكى فىزىئولوگىيەلىك قىيىنچىلىقلارنى يېڭىپ، ساغلام ۋە خۇشاللىنارلىق جىنسىي تۇرمۇشنى داۋاملاشتۇرغىلى بولىدۇ.

ئورگانىزىمنىڭ تاشقى غىدىقلىغۇچى ماددىلارغا بولغان زىيادە سەزگۈرلۈك ئىنكاسى ئوخشىمىغان دەرىجىدە كۆرۈلىدۇ. قان تومۇر خاراكتېرلىك سۇلۇق ئىششىق (Angioedema) تېرىنىڭ چوڭقۇر قەۋەتلىرىدىكى ئىششىقنى كۆرسەتسە، ئانافلاكسىيە (Anaphylaxis) پۈتۈن بەدەنلىك، ھاياتقا تەھدىت سالىدىغان ئېغىر دەرىجىدە زىيادە سەزگۈرلۈك كېسىلىدۇر. بۇ ئىككى خىل كېسەللىكنىڭ پەرقىنى ۋە مۇناسىۋىتىنى بىلىش جىددىي قۇتقۇزۇشتا ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە بولۇپ، خاتا دىياگنوز قويۇش ئېغىر ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.

ئاپلىسىن، سەۋزە قاتارلىق تەركىبىدە كاروتىن مول يېمەكلىكلەرنى كۆپ ئىستېمال قىلغاندا تېرىنىڭ سېرىقلىشىشى كۆرۈلىدۇ، بۇ كۆپىنچە زىيانسىز بولسىمۇ، ئەمما جىگەر كېسەللىكلىرىدىن پەرقلەندۈرۈش ئىنتايىن مۇھىم.

شېكەرنى تاشلاش ياكى ئۇنى چەكلەش بۈگۈنكى كۈندە پەقەت ئورۇقلاش ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن بەدەننىڭ ساغلاملىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشتىكى ئەڭ مۇھىم قەدەملەرنىڭ بىرى دەپ قارالماقتا. كۆپىنچە كىشىلەر شېكەرنى تاشلىغان بىرىنچى ھەپتىسىدە ئازراق قىينالسىمۇ، ئەمما ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ بەدەندە يۈز بېرىدىغان ئىجابىي ئۆزگىرىشلەر كىشىنى ھەيران قالدۇرىدۇ.

ھازىرقى زامان جەمئىيىتىدە، تۇيۇقسىز ئۆلۈم خەۋەرلىرى كىشىلەرنى تېخىمۇ ئەندىشىگە سالماقتا. بولۇپمۇ ئادەتتە بەدىنى ئىنتايىن ساغلام كۆرۈنگەن، ھەتتا تەنھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ياشلارنىڭ تۇيۇقسىز ھاياتتىن ئايرىلىشى، بۇ مەسىلىنىڭ سىرتتىن كۆرۈنگەندەك ئاددىي ئەمەسلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. تىببىي مۇتەخەسسىسلەرنىڭ كۆرسىتىشىچە، تۇيۇقسىز ئۆلۈم يۈز بەرگەن كىشىلەرنىڭ %80 تى ئادەتتە ھېچقانداق كېسەللىك ئالامىتى يوق، ساغلام كۆرۈنىدىغان كىشىلەردۇر.

ئەرلەر ئىشلىتىدىغان ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش قاپچۇقى (گوندوم) بۈگۈنكى كۈندە ھەم ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھەم جىنسىي يول بىلەن تارقىلىدىغان كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئومۇملاشقان قوراللارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر قاپچۇق ئىشلەتسە يۈز پىرسەنت بارلىق كېسەللىكلەردىن ساقلانغىلى بولىدۇ دەپ قارايدۇ. ئەمما تىببىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بۇ قاراش پۈتۈنلەي توغرا ئەمەس. قاپچۇقنىڭ قوغداش ئۈنۈمى كېسەللىك قوزغاتقۇچىنىڭ تۈرى، تارقىلىش يولى ۋە قاپچۇقنىڭ قانداق ئىشلىتىلىشىگە باغلىق بولىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز قاپچۇقنىڭ جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرگە قارشى تۇرۇشتىكى ھەقىقىي ئىقتىدارى ۋە چەكلىمىلىرىنى تەپسىلىي مۇزاكىرە قىلىمىز.