نۇرمەمەت دوختۇر

بويۇن يىلتىز قىسمى (Root of the Neck) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە ھاياتلىق ئۈچۈن مۇھىم بولغان ئۆتۈشمە رايونلارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. بۇ رايون بويۇن بىلەن كۆكرەك قەپىزى تۇتاشقان جايغا جايلاشقان بولۇپ، ئۇ پەقەت بىر جۇغراپىيىلىك چېگرا بولۇپلا قالماستىن، بەلكى مېڭە، بويۇن، يۇقىرىقى مۈچ ۋە كۆكرەك بوشلۇقى ئارىسىدىكى قان ئايلىنىش ۋە نېرۋا سىگناللىرىنى يەتكۈزۈشتىكى مەركىزىي تۈگۈندۇر. بۇ يەردە چوڭ قان تومۇرلار، ھاياتلىق ئۈچۈن مۇھىم نېرۋىلار ۋە قالقان بەزگە ئوخشاش ئىچكى ئاجراتما ئەزالىرى زىچ ئورۇنلاشقان.

قولتۇق ئويمىنى (Axilla) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئاناتومىيەلىك بوشلۇقلارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەتلا بىر چۇڭقۇرلۇق بولماستىن، بەلكى بويۇن قىسمىدىن يۇقىرىقى مۈچكە (قولغا) ئۆتىدىغان مۇھىم قان تومۇرلار ۋە نېرۋىلارنىڭ ئۆتۈشمە يولىدۇر. بۇ يەر كۆكرەك دىۋارى، تاغاق سۆڭىكى ۋە يۇقىرىقى بىلەك ئارىلىقىغا جايلاشقان بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچكى قۇرۇلمىسىنى چۈشىنىش تاشقى كېسەللىكلەر ئوپېراتسىيىسى، ناركوز ۋە رادىئولوگىيەلىك دىئاگنوز قويۇشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. بولۇپمۇ سۈت بېزى راكىنىڭ لىمفا تۈگۈنىگە يۆتكىلىشىنى تەكشۈرۈش ۋە بىلەك نېرۋا تۈگۈنى (Brachial plexus) توسۇش مەشغۇلاتلىرىدا بۇ ئاناتومىيەلىك بىلىملەر ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

قولتۇق ئويمىنى (Axilla) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئاناتومىيەلىك رايونلارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەت بىر ئويمانلىقلا ئەمەس، بەلكى بويۇن قىسمى بىلەن يۇقىرىقى مۈچنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان ھالقىلىق ئۆتەڭدۇر. بۇ رايوندا مۈرىنىڭ ھەرىكىتىنى تەمىنلەيدىغان مۇسكۇل توپلىرى، يۇقىرىقى مۈچنى قان بىلەن تەمىنلەيدىغان ئاساسلىق ئارتېرىيەلەر ۋە قولنىڭ سېزىش ھەم ھەرىكەت ئىقتىدارىنى باشقۇرىدىغان نېرۋا تورلىرى (Brachial plexus) جايلاشقان. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ زىچ ئورۇنلىشىشى، قولتۇق ئويمىنىنى تاشقى كېسەللىكلەر ئوپېراتسىيىسى ۋە يەرلىك ناركوز قىلىشتا ئىنتايىن ئەھمىيەتلىك ئورۇنغا ئىگە قىلىدۇ.

قولتۇق ئويمىنى (Axilla) ئىنسان بەدىنىدىكى بويۇن قىسمى بىلەن يۇقىرىقى ئەزالارنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان ئىنتايىن مۇھىم ئاناتومىيىلىك بوشلۇق ھېسابلىنىدۇ. بۇ بوشلۇقنىڭ شەكلى ئېھرام (پىرامىدا) شەكلىدە بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدىن يۇقىرىقى ئەزالارنىڭ ھەرىكىتى ۋە سېزىمىنى تەمىنلەيدىغان مۇھىم نېرۋا تۈگۈنلىرى (بىلەك چىگىشى)، قان تومۇرلار ۋە لىمفا تۈگۈنلىرى ئۆتىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ زىچ ئورۇنلىشىشى ۋە مۇرەككەپ تورسىمان قۇرۇلمىسى، قولتۇق ئويمىنىنى تاشقى كېسەللىكلەر ۋە نېرۋا كېسەللىكلىرى ئىلمىدە ئالاھىدە ئورۇنغا ئىگە قىلغان.

قورساق بوشلۇقىنىڭ ئارقا تېمى ۋە دىئافراگما قىسمى ئىنسان بەدىنىنىڭ تىرەكلىك سىستېمىسى ۋە نەپەسلىنىش فۇنكسىيەسىدە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدىغان مۇرەككەپ ئاناتومىيىلىك رايوندۇر. بۇ رايون كۆكرەك بوشلۇقى بىلەن قورساق بوشلۇقىنى ئايرىپ تۇرىدىغان دىئافراگمىدىن باشلىنىپ، ئومۇرتقا تۈۋرۈكىنى مۇقىملاشتۇرىدىغان كۈچلۈك مۇسكۇللار ۋە تۆۋەنكى ئەزالارنى ھەرىكەتلەندۈرىدىغان مۇھىم نېرۋا تورلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئورۇنلىشىشى ۋە ئۆز-ئارا مۇناسىۋىتىنى چۈشىنىش، بەل ئاغرىقى، بۆرەك كېسەللىكلىرى ۋە نېرۋا قىسىلىش ئالامەتلىرىگە دىئاگنوز قويۇشتا ئىنتايىن مۇھىم.

ئەرلەر ئارىلىقى (Perineum) ئاناتومىيىلىك جەھەتتىن سىرتقى جىنسىي ئەزا بىلەن مەقەت ئوتتۇرىسىدىكى ئىنتايىن مۇھىم ۋە مۇرەككەپ رايون ھېسابلىنىدۇ. بۇ رايوننىڭ شەكلى ئالماس (رومبىسىمان) شەكلىدە بولۇپ، ئالدى تەرەپتە «سۈيدۈك-تاناسىل ئۈچبۇلۇڭى»، ئارقا تەرەپتە «مەقەت ئۈچبۇلۇڭى» دەپ ئىككى قىسىمغا بۆلۈنىدۇ. بۇ يەرگە جايلاشقان مۇسكۇللار، قان تومۇرلار ۋە نېرۋىلار سۈيدۈك ئاجرىتىش، چوڭ تەرەت قىلىش ۋە جىنسىي ئىقتىدار (ئېررېكسىيە ۋە مەنىي چىقىرىش) قاتارلىق فىزىئولوگىيىلىك پائالىيەتلەردە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئاياللارنىڭ ئارىلىق (Perineum) قىسمى، ئاناتومىيىلىك جەھەتتىن ئېيتقاندا، يوتىلارنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان بولۇپ، ئالدى تەرەپتە يېرىق سۆڭەك بىرلەشمىسى، ئارقا تەرەپتە قۇيمۇچ سۆڭىكى بىلەن چەكلىنىدىغان، شەكلى ئالماس (رومبىسىمان) شەكلىدىكى مۇھىم رايوندۇر. بۇ رايون پەقەت تېرە قىسمىنىلا ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ ئاستىدىكى مۇرەككەپ مۇسكۇل قەۋىتى، فاسسىيە (سېرىقئەت پەردىسى)، قان تومۇر ۋە نېرۋا تورلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلار داس بوشلۇقى ئەزالىرىنى تىرەپ تۇرۇش، سۈيدۈك ۋە تەرەتنى كونترول قىلىش، شۇنداقلا تۇغۇت جەريانىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئاياللار داس بوشلۇقى (Pelvic Cavity) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئەزالار جايلاشقان ئورۇنلارنىڭ بىرى بولۇپ، بۇ يەردىكى قان تومۇر سىستېمىسى كۆپىيىش سىستېمىسى، سۈيدۈك سىستېمىسى ۋە ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ. بولۇپمۇ ئاياللاردا بالىياتقۇ، تۇخۇمدان ۋە باشقا جىنسىي ئەزالارنىڭ قان بىلەن تەمىنلىنىشى ھەيز دەۋرى، ھامىلدارلىق ۋە تۇغۇت جەريانىدا زور فىزىئولوگىيىلىك ئۆزگىرىشلەرگە ماسلىشىش ئۈچۈن ئالاھىدە تۈزۈلۈشكە ئىگە. بۇ قان تومۇرلارنىڭ ئاناتومىيىلىك ئورنىنى توغرا بىلىش تىببىي دىئاگنوز، ئوپېراتسىيە ۋە كېسەللىكلەرنى داۋالاشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.

چات يېرىق نەيچىسى (Inguinal Canal) ئىنسان بەدىنىنىڭ قورساق ئالدى دىۋارىنىڭ تۆۋەنكى قىسمىغا جايلاشقان، قىيپاش يۆنىلىشتىكى بىر جۈپ مۇھىم قانال بولۇپ، ئاناتومىيەلىك جەھەتتىن ئىنتايىن مۇرەككەپ قۇرۇلمىغا ئىگە. بۇ نەيچە ئەرلەردە ئۇرۇق بېغىشىنىڭ (Spermatic Cord)، ئاياللاردا بالىياتقۇ يۇمىلاق تارىمۇشىنىڭ قورساق بوشلۇقىدىن سىرتقى جىنسىي ئەزالارغا قاراپ ئۆتىدىغان بىردىنبىر يولى ھېسابلىنىدۇ. رەسىمدە كۆرسىتىلگىنى بولسا قورساق سىرتقى قىيپاش مۇسكۇلى قىسمەن كېسىۋېتىلگەندىن كېيىنكى، چات يېرىق نەيچىسىنىڭ ئىچكى قاتلاملىرى، مۇسكۇل قەۋەتلىرى ۋە نېرۋا تارقىلىش ئەھۋالىدۇر.

چات يېرىق (Inguinal region) ئادەم بەدىنىدىكى قورساق بوشلۇقى بىلەن يوتا قىسمى تۇتاشقان مۇھىم رايون بولۇپ، ئاناتومىيەلىك قۇرۇلمىسى بىر قەدەر مۇرەككەپ ۋە نازۇك كېلىدۇ. بۇ رايوندا «چات يېرىق نەيچىسى» دەپ ئاتىلىدىغان بىر قانال مەۋجۇت بولۇپ، ئۇ ئەرلەردە ئۇرۇق بېغىشىنىڭ، ئاياللاردا بالىياتقۇ يۇمىلاق تارىمۇشىنىڭ قورساق بوشلۇقىدىن تاشقىرىغا چىقىش يولى ھېسابلىنىدۇ. رەسىمدە كۆرسىتىلگىنى دەل بۇ رايوننىڭ تېرە ۋە تېرە ئاستى توقۇلمىلىرى ئېچىۋېتىلگەندىن كېيىنكى يۈزەكى ئاناتومىيەلىك كۆرۈنۈشىدۇر.