ئومۇمىي بىئولوگىيە ئاتالغۇلىرىنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈلۈشى

 ئومۇمىي بىئولوگىيەدىكى ئاساسلىق ئاتالغۇلارغا نەزەر

بىئولوگىيە – ھاياتلىقنى تەتقىق قىلىدىغان ئىلىم بولۇپ، جانلىقلارنىڭ قۇرۇلمىسى، فۇنكسىيەسى، ئۆسۈپ يېتىلىشى، كېلىپ چىقىشى، تەدرىجىي تەرەققىياتى ۋە مۇھىت بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ كەڭ دائىرىلىك ئىلىم ساھەسىدە نۇرغۇنلىغان ئاساسلىق ئاتالغۇلار بار بولۇپ، بۇلارنى چۈشىنىش جانلىقلار دۇنياسىنىڭ مۇرەككەپلىكى ۋە گۈزەللىكىنى تېخىمۇ چوڭقۇر ھېس قىلىشىمىزغا ياردەم بېرىدۇ.

بۇ ماقالە سىزنى بىئولوگىيەنىڭ بىر قىسىم مۇھىم ئاتالغۇلىرى بىلەن تونۇشتۇرىدۇ، بۇ ئارقىلىق ھاياتلىقنىڭ ئاساسلىق پرىنسىپلىرى ھەققىدە تېخىمۇ چوڭقۇر چۈشەنچىگە ئىگە بولۇشىڭىزغا ياردەم بېرىشنى مەقسەت قىلىدۇ. كېلىڭ، بىرلىكتە بىئولوگىيەلىك دۇنيانىڭ سىرلىرىنى ئېچىش سەپىرىگە ئاتلىنايلى.

`

ئالاھىدە تۈر ( Endemic, 特有种 )

بىر رايون ياكى جۇغراپىيىلىك ئورۇنغا خاس بولغان، باشقا جايلاردا تەبىئىي ھالدا ئۇچرىمايدىغان تۈرنى كۆرسىتىدۇ. بۇ تۈرلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئېكولوگىيىلىك جەھەتتىن ئاجىز كېلىدۇ ۋە ياشاش مۇھىتىنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئاسان تەسىر قىلىدۇ.

 

ئالمىشىش ( Succession, 演替 )

بىر ئېكولوگىيىلىك سىستېمىدىكى جانلىقلار توپىنىڭ ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن تەدرىجىي ئۆزگىرىش جەريانىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ، بىر يېڭى ماكاندا جانلىقلارنىڭ ئولتۇراقلىشىشىدىن باشلىنىپ، تېخىمۇ مۇقىم جانلىقلار توپىغا يېتىلىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

 

ئانتوروپولوگىيە ( Anthropology, 人类学 )

ئىنسانلارنى، ئۇلارنىڭ ماددىي مەدەنىيىتى، ئىجتىمائىي تۈزۈلمىسى، تىلى ۋە تارىخىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق جەھەتتىن تەتقىق قىلىدىغان پەن. بۇ پەن ئىنسانلار جەمئىيىتىنىڭ كۆپ خىللىقىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

 

باكتېرىئولوگىيە ( Bacteriology, 细菌学 )

باكتېرىيەلەرنى تەتقىق قىلىدىغان پەن بولۇپ، ئۇلارنىڭ تۈزۈلۈشى، كۆپىيىشى، ھەرىكىتى ۋە كېسەللىك پەيدا قىلىش مېخانىزمى قاتارلىق ئامىللارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. باكتېرىيەلەر يەر شارىدىكى ئەڭ كۆپ جانلىقلار قاتارىغا كىرىدۇ.

 

بوتانىكا ( Botany, 植物学 )

ئۆسۈملۈكلەرنى تەتقىق قىلىدىغان پەن. بۇ پەن ئۆسۈملۈكلەرنىڭ تۈزۈلۈشى، فۇنكسىيىسى، تۈرگە ئايرىلىشى، كېسەللىكلىرى ۋە ئېكولوگىيىلىك رولىنى ئۆگىنىدۇ.

 

بىرىكىش ( Conjugation, 接合 )

بەزى باكتېرىيە ۋە سۇ يۈسۈنلەر ئارىسىدا گېنېتىك ماتېرىيال ئالماشتۇرۇش جەريانى. بۇ جەرياندا ئىككى ھۈجەيرە بىۋاسىتە ئۇچرىشىپ، پىلازمىد قاتارلىق گېنېتىك ماتېرىياللارنى ئۆز-ئارا يۆتكىيەلەيدۇ.

 

بىئو تېخنىكا ( Bioengineering；Biological engineering, 生物工程学 )

بىئولوگىيىلىك سىستېمىلار ياكى جانلىقلارنى قوللىنىپ، تېخنىكىلىق مەھسۇلاتلارنى ياكى مۇلازىمەتلەرنى تەرەققىي قىلدۇرۇشقا ئوخشاش مەسىلىلەرنى ھەل قىلىدىغان پەن. بۇ پەن گېن ئىنژېنېرلىقى، دورا ياساش ۋە بىئو-يېقىلغۇ ئىشلەپچىقىرىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

 

بىئو خېمىيە ( Biochemistry, 生物化学 )

جانلىق ئورگانىزملاردىكى خىمىيىلىك جەريانلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن. ئۇ ئاقسىل، كاربون سۇ بىرىكمىلىرى، ياغ ۋە يادرو كىسلاتاسى قاتارلىق بىئومولېكۇللارنىڭ تۈزۈلۈشى ۋە فۇنكسىيىسىنى چۈشەندۈرىدۇ.

 

بىئو سىتاتىستىكا ( Biostatistics, 生物统计学 )

بىئولوگىيە ۋە تېببىي ساھەلەردىكى سانلىق مەلۇماتلارنى ئانالىز قىلىش ئۈچۈن سىتاتىستىكىلىق ئۇسۇللارنى قوللىنىدىغان پەن. ئۇ ئىلمىي تەتقىقاتلارنىڭ نەتىجىسىنى باھالاشقا ياردەم بېرىدۇ.

 

بىئوسفېرا ( Biosphere, 生物圈 )

يەر شارىدىكى بارلىق جانلىقلار ۋە ئۇلارنىڭ ياشاش مۇھىتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان قەۋەت. بۇ، ھاۋا، سۇ ۋە تۇپراقنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

 

بىئوفىزىكا ( Biophysics, 生物物理学 )

بىئولوگىيىلىك مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن فىزىكا پرىنسىپلىرى ۋە تېخنىكىلىرىنى قوللىنىدىغان پەن. ئۇ ھۈجەيرە ۋە مولېكۇلا دەرىجىسىدىكى بىئولوگىيىلىك جەريانلارنى تەتقىق قىلىدۇ.

 

بىئولوگىيە ( Biology, 生物学 )

ھاياتلىقنى تەتقىق قىلىدىغان پەن بولۇپ، ئۇ جانلىقلارنىڭ تۈزۈلۈشى، فۇنكسىيىسى، ئۆسۈشى، كېلىپ چىقىشى، تەدرىجىي تەرەققىياتى ۋە يەر شارىدىكى تارقىلىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

 

بىئولوگىيىلىك سائەت ( Biological clock, 生物钟 )

جانلىقلاردىكى تەكرارلىنىدىغان بىئولوگىيىلىك رېتىملارنى كونترول قىلىدىغان ئىچكى مېخانىزم. بۇ سائەت ئۇيقۇ-ئويغىنىش دەۋرى، ھورمون چىقىرىش ۋە بەدەن تېمپېراتۇرىسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ.

 

بىئولوگىيىلىك ئۇسۇلدا ئالدىنى ئېلىش ( Biological control, 生物防治 )

زەھەرلىك خىمىيىلىك ماددىلارنى ئىشلەتمەي، باشقا جانلىقلارنى قوللىنىپ زىيانداش ھاشاراتلار ياكى ئوت-چۆپلەرنى كونترول قىلىش ئۇسۇلى. مەسىلەن، بىر زىيانداش ھاشاراتنىڭ تەبىئىي دۈشمىنىنى كىرگۈزۈش.

 

بىئو ماتېماتىكا؛ ماتېماتىكا بىئولوگىيىسى ( Biomathematics；mathematical Biology, 生物数学；数学生物学 )

ماتېماتىكىلىق ئەندىزە ۋە ئۇسۇللارنى قوللىنىپ بىئولوگىيىلىك مەسىلىلەرنى چۈشەندۈرىدىغان پەن. ئۇ جانلىقلارنىڭ ئۆسۈش نىسبىتى، كېسەللىك تارقىلىشى ۋە ئېكولوگىيىلىك مۇناسىۋەتلەرنى تەتقىق قىلىدۇ.

 

بىئونىكا ( bionics, 仿生学 )

تەبىئەتتىكى جانلىقلارنىڭ تۈزۈلۈشى ۋە فۇنكسىيىسىنى دوراپ، يېڭى تېخنىكىلارنى لايىھىلەش ۋە تەرەققىي قىلدۇرۇش پېنى. مەسىلەن، قۇشلارنىڭ ئۇچۇشىنى دوراپ ئايروپىلان ياساش.

 

بىئو ئېنېرگېتىكا ( Bio-energetics, 生物能力学 )

جانلىق سىستېمىلاردا ئېنېرگىيە ئايلىنىشى ۋە ئۆتۈش جەريانلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن. ئۇ ھۈجەيرىنىڭ ئېنېرگىيەنى قانداق ئىشلىتىدىغانلىقى ۋە ساقلايدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ.

 

پارازىتولوگىيە ( Parasitology, 寄生虫学 )

پارازىت جانلىقلارنى، يەنى باشقا جانلىقلارنىڭ ئىچىدە ياكى ئۈستىدە ياشاپ، ئۇنىڭدىن پايدىلىنىپ زىيان يەتكۈزىدىغان جانلىقلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن. ئۇ پارازىت قۇرتلار، باكتېرىيەلەر ۋە زەمبۇرۇغلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

 

پارازىتلىنىش ( Parasitism, 寄生 )

بىر جانلىق (پارازىت) باشقا بىر جانلىق (ساھىبخان) بىلەن بىرلىكتە ياشاپ، ساھىبخانغا زىيان يەتكۈزۈپ، ئۆزى پايدىلىنىدىغان بىر خىل بىئولوگىيىلىك مۇناسىۋەت.

 

پالېئونتولوگىيە ( Paleontology, 古生物学 )

تاش قاتمىلارنى تەتقىق قىلىش ئارقىلىق ئۆتمۈشتىكى جانلىقلارنىڭ ھاياتلىق تارىخىنى ئۆگىنىدىغان پەن. ئۇ دىنوزاۋر ۋە باشقا قەدىمكى جانلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

 

تاتلىق سۇ بىئولوگىيىسى ( Fresh water biology, 淡水生物学 )

كۆل، دەريا، سازلىق قاتارلىق تاتلىق سۇ مۇھىتىدىكى جانلىقلارنى ۋە ئۇلارنىڭ ئېكولوگىيىسىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

تاش قاتما ( Fossil, 化石 )

قەدىمكى جانلىقلارنىڭ تاشقا ئايلانغان قالدۇقلىرى ياكى ئىزنالىرى. تاش قاتمىلار بىزگە جانلىقلارنىڭ تەدرىجىي تەرەققىياتى ھەققىدە مۇھىم ئۇچۇرلارنى بېرىدۇ.

 

تەجرىبە بىئولوگىيىسى ( Experimental biology, 实验生物学 )

بىئولوگىيىلىك پرىنسىپلارنى تەجرىبە ئارقىلىق ئىسپاتلايدىغان ياكى بايقىيدىغان پەن. ئۇ كونترول قىلىنىدىغان شارائىت ئاستىدا جانلىقلارنى تەتقىق قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

 

تەجرىبە ئېمبرىئولوگىيىسى ( Experimental embryology, 实验胚胎学 )

تەجرىبە ئۇسۇللىرىنى قوللىنىپ، جانلىقلارنىڭ تۇخۇمدان ياكى تۇخۇمدىكى يېتىلىش جەريانىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

توقۇلما ( Tissue, 组织 )

ئوخشاش فۇنكسىيەنى ئىجرا قىلىدىغان، ئوخشاش تۈزۈلۈشكە ئىگە بىر تۈركۈم ھۈجەيرىلەرنىڭ توپى. مەسىلەن، مۇسكۇل توقۇلمىسى ياكى نېرۋا توقۇلمىسى.ئىنسان بەدىنىدە ئاساسلىق تۆت خىل توقۇلما تىپى بار. ئۇلار بولسا  ئېپىتېلىيە توقۇلمىسى، بىرىكتۈرگۈچى توقۇلما، مۇسكۇل توقۇلمىسى ۋە نېرۋا توقۇلمىسىدىن ئىبارەت.

 

تەڭشىلىش تىپىدىكى تۇخۇم ( Regulation egg, 调整卵 )

تۇخۇم ھۈجەيرىسىنىڭ دەسلەپكى بۆلۈنۈش باسقۇچىدا، ئەگەر بىرەر ھۈجەيرە چىقىرىۋېتىلسە ياكى بۇزۇلسا، قالغان ھۈجەيرىلەرنىڭ يېتىشمەسلىكنى تولۇقلاپ نورمال تەرەققىي قىلالايدىغان تۇخۇم تىپىدۇر. بۇ خىل تۇخۇملارنىڭ تەرەققىيات پوتېنسىيالى يۇقىرى بولۇپ، تەرەققىيات جەريانىدا ئۆزگىرىشچانلىققا ئىگە.

 

كىرىشىشچان تىپىدىكى تۇخۇم ( Mosaic egg, 镶嵌型卵 )

تۇخۇم ھۈجەيرىسىنىڭ دەسلەپكى بۆلۈنۈش باسقۇچىدا، ھەر بىر ھۈجەيرىنىڭ ئۆزىگە خاس كەلگۈسى تەقدىرى بېكىتىلگەن بولىدۇ. ئەگەر بىر ھۈجەيرە ئېلىۋېتىلسە، ئۇ ھۈجەيرە شەكىللەندۈرىدىغان قىسىم يېتىشمەي قالىدۇ، چۈنكى باشقا ھۈجەيرىلەر ئۇنىڭ رولىنى ئۈستىگە ئالالمايدۇ.

 

تۇخۇم ( Ovum；egg, 卵 )

ئايال جىنسىي ھۈجەيرىسى بولۇپ، ئۇ سپېرما بىلەن بىرلىشىپ زىگوتا شەكىللەندۈرىدۇ ۋە يېڭى جانلىقنىڭ يېتىلىشىنى باشلايدۇ.

 

تۇخۇملۇق كۆپىيىش ( Ovgamy, 卵式生殖 )

ئايال جانلىقنىڭ چوڭ، ھەرىكەتسىز تۇخۇم ھۈجەيرىسى بىلەن ئەر جانلىقنىڭ كىچىك، ھەرىكەتچان سپېرما ھۈجەيرىسىنىڭ بىرلىشىشى ئارقىلىق يېڭى جانلىق بارلىققا كېلىدۇ. بۇ ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان جىنسىي كۆپىيىش شەكلى.

 

تۈر ( Species, 种 )

بىر-بىرى بىلەن جۈپلىشىپ نەسلىنى داۋاملاشتۇرالايدىغان ۋە ئەۋلاد قالدۇرالايدىغان جانلىقلار توپى. ئۇلار ئورتاق گېن كۆلچىكىنى ھەمبەھىرلىشىدۇ.

 

تۈر توپى ( Population, 种群 )

بىر رايوندىكى بىر خىل تۈرگە تەۋە جانلىقلارنىڭ بىر مۇھىتتا، مەلۇم ۋاقىت ئىچىدە ياشايدىغان توپىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇلارنىڭ گېن ئالماشتۇرۇشى ۋە ئۆز-ئارا تەسىر كۆرسىتىشى ئاسان بولىدۇ.

 

تۈركۈم گېنېتىكىسى ( Population genetics, 群体遗传学 )

تۈر توپى ئىچىدىكى گېن چاستوتىسىنىڭ قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىنى تەتقىق قىلىدىغان گېنېتىكا تارمىقى. ئۇ تەدرىجىي تەرەققىياتنىڭ مېخانىزمىنى چۈشەندۈرىدۇ.

 

جانلىق ( Living thing，Organism, 生物 )

ھاياتلىقنىڭ ئالاھىدىلىكىنى كۆرسىتىدىغان، مەسىلەن، ئۆسۈش، كۆپىيىش، مېتابولىزم ۋە مۇھىت ئۆزگىرىشىگە ئىنكاس قايتۇرۇش قاتارلىق ئىقتىدارلارغا ئىگە ھەر قانداق نەرسە.

 

جانلىقلار تۈركۈمى ( Biocomunity, 生物群落 )

بىر رايوندىكى بارلىق جانلىق تۈرلەرنىڭ توپى. مەسىلەن، بىر كۆلدىكى ئۆسۈملۈك، ھايۋان ۋە مىكرو ئورگانىزملار.

 

كىچىك تۈركۈم ( Minor community )

ئېكولوگىيىلىك سىستېمىدىكى تېخىمۇ كىچىك جانلىقلار توپى.

 

چوڭ تۈركۈم ( Major community )

ئېكولوگىيىلىك سىستېمىدىكى تېخىمۇ چوڭ، كەڭ دائىرىلىك جانلىقلار توپى.

 

جانلىقلار كلاسسىفىكاتسىيسى (Classification of organisms, 生物分类学 )

جانلىقلارنى ئورتاق ئالاھىدىلىكلىرىگە ئاساسەن گۇرۇپپىلاشتۇرۇش ۋە تۈرگە ئايرىش پېنى. بۇ پەن جانلىقلارنىڭ مۇناسىۋىتىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

 

سۈنئىي كلاسسىفىكاتسىيە ( Artificial classfication, 人工分类 )

جانلىقلارنى بىر ياكى بىر نەچچە ئاسان كۆرۈنىدىغان ئالاھىدىلىككە ئاساسەن تۈرگە ئايرىش ئۇسۇلى. مەسىلەن، ئۆسۈملۈكلەرنى گۈل رەڭگىگە ئاساسەن ئايرىش.

 

تەبىئىي كلاسسىفىكاتسىيە ( Natural classfication, 自然分类 )

جانلىقلارنى ئۇلارنىڭ تەدرىجىي تەرەققىيات مۇناسىۋىتى ۋە گېنېتىك ئوخشاشلىقىغا ئاساسەن تۈرگە ئايرىش ئۇسۇلى.

 

جانلىقلار كلاسسىفىكاتسىيسى دەرىجىسى ( Classification category, 生物分类学的等级 )

جانلىقلارنى تۈرگە ئايرىشتا ئىشلىتىلىدىغان دەرىجىلەر سىستېمىسى (مەسىلەن، پادىشاھلىق، تىپ، سىنىپ، ئەترەت، ئائىلە، ئۇرۇقدىشى، تۈر).

 

تىپ ( Phylum, 门 )

جانلىقلارنى كلاسسىفىكاتسىيە قىلىشتىكى چوڭ بىر دەرىجە، پادىشاھلىقتىن تۆۋەن، سىنىپتىن يۇقىرى.

 

باش سىنىپ ( Super class, 超纲 )

بىر قانچە سىنىپنى ئۆز ئىچىگە ئالغان كلاسسىفىكاتسىيە دەرىجىسى.

 

كەنجى سىنىپ ( Subclass, 亚纲 )

بىر سىنىپنىڭ ئىچىدىكى تېخىمۇ كىچىك بىر دەرىجە.

 

باش ئەترەت ( Superorder, 超目 )

بىر قانچە ئەترەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان كلاسسىفىكاتسىيە دەرىجىسى.

 

كەنجى ئەترەت ( Suborder, 亚目 )

بىر ئەترەتنىڭ ئىچىدىكى تېخىمۇ كىچىك بىر دەرىجە.

 

ئۇرۇقلۇق ئۆسۈملۈكلەر تىپى ( Spermatophyta, 裸子植物门 )

ئۇرۇق ئارقىلىق كۆپىيىدىغان ئۆسۈملۈكلەر توپى.

 

يېپىق ئۇرۇقلۇق ئۆسۈملۈكلەر كەنجى تىپى ( Angiosperm, 被子植物亚门 )

گۈل ئارقىلىق كۆپىيىدىغان ۋە ئۇرۇقلىرى مېۋە ئىچىدە قوغدالغان ئۆسۈملۈكلەر.

 

قوش پەللىلىك ئۆسۈملۈكلەر سىنىپى ( Dicotyledoneae, 双子叶植物纲 )

ئۇرۇقلىرى ئىككى پەللىلىك بولغان ئۆسۈملۈكلەر سىنىپى.

 

ئىپتىدائىي گۈل يېپىنچىلىقلار كەنجى سىنىپى ( Archichlamydea, 原始花被亚纲 )

گۈل يېپىنچىسى ئاددىي ياكى بولمىغان قوش پەللىلىك ئۆسۈملۈكلەر كەنجى سىنىپى.

 

ئەتىرگۈل ئەترىتى ( Rosales, 蔷薇目 )

ئەتىرگۈل ئائىلىسى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۆسۈملۈكلەر ئەترىتى.

 

ئەتىرگۈل ئائىلىسى ( Rosaceae, 蔷薇科 )

ئەتىرگۈل، ئالما، نەشپۈت قاتارلىق مېۋىلىك دەرەخلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئائىلە.

 

ئالما ئۇرۇقدىشى ( Malus； Pumila, 苹果属 )

ئالما دەرىخى ۋە ئۇنىڭغا يېقىن تۈرلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۇرۇقدىشى.

 

خوردىلىق ھايۋانلار تىپى ( Chordata, 脊索动物门 )

ئۆمرىنىڭ بىر مەزگىلىدە ياكى پۈتۈن ئۆمرىدە خوردا سۆڭىكى بولغان ھايۋانلار تىپى.

 

ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار كەنجى تىپى ( Vertebrata, 脊椎动物亚门 )

ئومۇرتقا سۆڭىكى بولغان جانلىقلار، يەنى بېلىقلار، سۇدا ياشايدىغان ھايۋانلار، سۆرۈلمىلەر، قۇشلار ۋە سۈت ئەمگۈچىلەر.

 

سۈت ئەمگۈچىلەر سىنىپى ( Mammalia, 哺乳动物纲 )

بالىلىرىنى سۈت بىلەن بېقىدىغان، ئىسسىق قانلىق ھايۋانلار سىنىپى.

 

ھەقىقىي سۈت ئەمگۈچىلەر كەنجى سىنىپى ( Eutheria, 真兽亚纲 )

بالىلىرىنى ئانا قارنىدا پۈتۈنلەي يېتىلدۈرۈپ تۇغىدىغان سۈت ئەمگۈچىلەر.

 

گۆشخورلار ئەترىتى ( Carnivora, 食肉目 )

ئاساسلىقى گۆش يېيىش ئارقىلىق ئوزۇقلىنىدىغان ھايۋانلار ئەترىتى.

 

ئىت ئائىلىسى ( Canidae, 犬科 )

ئىت، بۆرە، تۈلكە قاتارلىق جانلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئائىلە.

 

ئىت ئۇرۇقدىشى ( Canis, 犬属 )

ئىت ۋە ئۇنىڭغا يېقىن تۈرلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۇرۇقدىشى.

 

ئۆي ئىتى ( Canis familiaris, 家犬 )

ئىنسانلار بىلەن بىللە ياشايدىغان، بېقىلغان ئىت تۈرى.

 

جانلىقلار مۇھىتى ( Habitat, 生境 )

بىر جانلىق ياكى جانلىقلار توپىنىڭ تەبىئىي ياشاش ئورنى.

 

جىنىسسىز كۆپىيىش ( Asexual production, 无性生殖 )

بىر ئاتا-ئانىدىن جىنسىي ھۈجەيرىلەرنىڭ بىرلىشىشىسىز يېڭى جانلىقنىڭ پەيدا بولۇشى.

 

سپورىدىن كۆپىيىش ( Sporulation, 孢子形成(繁)殖 )

ئۆسۈملۈك، زەمبۇرۇغ ۋە بەزى باكتېرىيەلەرنىڭ سپورا ئارقىلىق كۆپىيىش جەريانى.

 

بۆلۈنۈپ كۆپىيىش ( Fission, 分裂生殖 )

بىر ھۈجەيرىنىڭ ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن كۆپ ئوخشاش ھۈجەيرىلەرگە بۆلۈنۈش ئارقىلىق كۆپىيىشى.

 

بىخ چىقىرىپ كۆپىيىش ( Budding, 出)芽(繁)殖 )

ئانا جانلىقنىڭ بەدىنىدە بىر بىخ پەيدا بولۇپ، ئاندىن ئۇنىڭدىن يېڭى جانلىقنىڭ يېتىلىشى.

 

جىنسلىق كۆپىيىش ( Sexual reproduction, 有性生殖 )

ئەر ۋە ئايال جىنسىي ھۈجەيرىلەرنىڭ بىرلىشىشى ئارقىلىق يېڭى جانلىقنىڭ پەيدا بولۇشى.

 

چەتتىن ئوزۇقلىنىدىغان جانلىقلار ( Heterotroph, 异养生物 )

ئۆزىنىڭ ئوزۇقىنى ئۆزى ئىشلەپچىقارماي، باشقا جانلىقلارنى يېيىش ئارقىلىق ئوزۇقلىنىدىغان جانلىقلار.

 

چەتتىن ئوزۇقلىنىدىغان مىكرو ئورگانىزىملار ( Heterotrophic microorganism, 异样微生物 )

باشقا جانلىقلاردىن ياكى ئورگانىك ماددىلاردىن ئوزۇقلىنىدىغان مىكرو ئورگانىزملار.

 

چىرىندىخورلۇق ( Saprophytism, 腐生 )

چىرىگەن ئورگانىك ماددىلاردىن ئوزۇقلىنىدىغان جانلىقلارنىڭ ياشاش ئۇسۇلى.

 

دەۋر ئالمىشىش ( Alternation of generations, 世代交替 )

بىر جانلىقنىڭ ھايات دەۋرىدە جىنسىي ۋە جىنىسسىز كۆپىيىش دەۋرىنىڭ ئالمىشىشى.

 

دېڭىز- ئوكيان بىئولوگىيىسى ( Marine biology, 海洋生物学 )

دېڭىز-ئوكيان مۇھىتىدىكى جانلىقلارنى ۋە ئۇلارنىڭ ئېكولوگىيىسىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

دىففېرىنسىيىلىنىش؛ تەبىقىلىنىش ( Differentiation, 分化 )

ھۈجەيرىلەرنىڭ ياكى توقۇلمىلارنىڭ ئۆزگىرىپ، خاس تۈزۈلۈش ۋە فۇنكسىيەگە ئىگە بولۇشى.

 

دىففېرېنسىيىلىنىشتىن قايتىش؛ تەبىقىلىنىشتىن قايتىش

( Dedifferentiation, 脱分化/去差异化 )

دىففېرېنسىيىلىنىپ بولغان ھۈجەيرىلەرنىڭ ئەسلىدىكى دىففېرېنسىيىلىنىشىنى يوقىتىپ، ئاددىيراق ھالەتكە قايتىشى.

 

رادىئو بىئولوگىيە ( Radiobiology, 辐射生物学 )

رادىئاتسىيەنىڭ جانلىقلارغا كۆرسەتكەن تەسىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

رىقابەتلىشىش ( Competition, 竞争 )

بىر ماكاندىكى بىر ياكى بىر قانچە تۈردىكى جانلىقلارنىڭ چەكلىك بايلىق ئۈچۈن كۈرەش قىلىشى.

 

قىزىل قاناتلىق سېرىق قۇشقاچ ( Agelaius phoeniceus, 红翅黑鹂 )

شىمالىي ئامېرىكىدا كەڭ تارقالغان، قاناتلىرىدا قىزىل داغلىرى بار قۇش تۈرى.

 

سېرىق باشلىق قۇشقاچ ( Xanthocephalus xanthocephalus, 黄头黑鹂 )

باش قىسمى سېرىق رەڭدە بولغان، شىمالىي ئامېرىكىدا ياشايدىغان قۇش تۈرى.

 

زوئولوگىيە ( Zoology, 动物学 )

ھايۋانلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن. بۇ پەن ھايۋانلارنىڭ تۈزۈلۈشى، فۇنكسىيىسى، تۈرگە ئايرىلىشى، ھەرىكىتى ۋە ئېكولوگىيىلىك رولىنى ئۆگىنىدۇ.

 

زىگوتا ( Zygote, 合子 )

سپېرما بىلەن تۇخۇم ھۈجەيرىسى بىرلىشىپ شەكىللەنگەن، يېڭى جانلىقنىڭ باشلىنىش ھۈجەيرىسى.

 

سانلىق مىقدار گېنېتىكىسى ( Quantitative genetics, 数量遗传学 )

كۆپ گېنلار تەرىپىدىن كونترول قىلىنىدىغان ئالاھىدىلىكلەرنىڭ ئىرسىيەتلىنىش ئۇسۇلىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

بىئومېترىيىلىك گېنېتىكا ( Biometrical genetics, 生物遗传学 )

سانلىق مەلۇماتلارنى قوللىنىپ، جانلىقلارنىڭ ئىرسىيەتلىك ئالاھىدىلىكلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان گېنېتىكا تارمىقى.

 

سىپېرما ( Spermatid；Sperm, 精子 )

ئەر جىنسىي ھۈجەيرىسى بولۇپ، ئۇ تۇخۇم ھۈجەيرىسىنى ئۇرۇقلاندۇرۇشقا مەسئۇل.

 

ئاكروسوما ( Acrosome, 顶体 )

سىپېرمانىڭ بېشىغا جايلاشقان، تۇخۇم ھۈجەيرىسىگە كىرىشكە ياردەم بېرىدىغان ئېنزىملارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان قۇرۇلما.

 

سىپېرما خالتىسى ( Spermatangium, 镜子囊 )

سۇ يۈسۈنلەر ۋە زەمبۇرۇغلاردا سپېرما ھۈجەيرىلىرىنى ئىشلەپچىقىرىدىغان ئورگان.

 

سورت ( Breed؛ Variety, 品种 )

بىر تۈر ئىچىدىكى، بەزى ئالاھىدىلىكلىرى بىلەن ئايرىلىپ تۇرىدىغان جانلىقلار توپى (ھايۋانلارغا Breed، ئۆسۈملۈكلەرگە Variety).

 

سورت سىستېمىسى ( Strain, 品系 )

مىكرو ئورگانىزملار ياكى ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۆزگىچە گېنېتىك ئالاھىدىلىكلىرى بار بىر تۈرنىڭ ئىچىدىكى تارماق گۇرۇپپا.

 

سۈنئىي ئۇرۇقلاندۇرۇش ( Artificial insemination, 人工受精 )

ئەر جانلىقنىڭ سپېرما ھۈجەيرىسىنى قولدا يىغىپ، ئايال جانلىقنىڭ بالىياتقۇسىغا كىرگۈزۈش ئارقىلىق ئۇرۇقلاندۇرۇش.

 

سېرولوگىيە ( Serology, 血清学 )

قان زەردابىنى تەتقىق قىلىپ، كېسەللىكلەرنى دىئاگنوز قويۇش ياكى ئىممۇنىتېتنى باھالاش پېنى.

 

سىيتولوگىيە ؛ ھۈجەيرە ئىلمى ( Cytology, 细胞学 )

ھۈجەيرىلەرنى، ئۇلارنىڭ تۈزۈلۈشى، فۇنكسىيىسى ۋە ھاياتلىق دەۋرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

سىستېما ( System, 系统 )

بىر-بىرى بىلەن ئۆز-ئارا مۇناسىۋەتلىك قىسىملاردىن تەشكىل تاپقان پۈتۈنلۈك.

 

فوتو بىئولوگىيە؛يورۇقلۇق بىئولوگىيەسى ( Photobiology, 光生物学 )

يورۇقلۇقنىڭ جانلىقلارغا كۆرسەتكەن تەسىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

فېنولوگىيە ( Phenology, 物候学 )

جانلىقلارنىڭ ھايات دەۋرىدىكى ئۆزگىرىشلەرنىڭ پەسىللىك ۋە كىلىماتلىق ئامىللار بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

فىكولوگىيە ( Phycology, 藻类学 )

سۇ يۈسۈنلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

قارشىلىشىش ( Antagonism, 拮抗作用 )

ئىككى جانلىق ياكى ماددىنىڭ بىر-بىرىگە قارشى تەسىر كۆرسىتىشى.

 

قالدۇق ئورگان ( Vestigial organ, 痕迹器官 )

جانلىقلارنىڭ تەدرىجىي تەرەققىياتى جەريانىدا ئەسلى فۇنكسىيىسىنى يوقاتقان ياكى ئاجىزلاشقان ئورگان.

 

قايتا ئۆسۈش ؛ قايتا ھاسىل بولۇش ( Regeneration, 再生 )

جانلىقلارنىڭ بۇزۇلغان ياكى يوقاپ كەتكەن ئەزالىرىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئىقتىدارى.

 

قۇتۇپچانلىق ( Polarity, 极性 )

بىر جانلىق، توقۇلما ياكى ھۈجەيرىنىڭ ئىككى ئۇچىنىڭ فۇنكسىيە ياكى تۈزۈلۈش جەھەتتىن پەرقى.

 

ھايۋان قۇتۇپى ( Animal pole, 动物极 )

تۇخۇمنىڭ بالدۇرراق بۆلۈنۈش ۋە يېتىلىش يۈز بېرىدىغان قىسمى.

 

ئۆسۈملۈك قۇتۇپى ( Vegetal pole, 植物极 )

تۇخۇمنىڭ ئوزۇقلۇق ماددىلار ساقلىنىدىغان، يېتىلىش ئاستا يۈز بېرىدىغان قىسمى.

 

قېرىش ( Senescence, 衰老 )

جانلىقلارنىڭ ئۆمرىنىڭ ئاخىرقى باسقۇچىدىكى فۇنكسىيەنىڭ تۆۋەنلىشى ۋە ساختۇرا ئۆزگىرىشلىرى.

 

كائىنات بىئولوگىيىسى ( Exobiology, 宇宙生物学 )

يەر شارىدىن سىرتتىكى كائىناتتا ھاياتلىقنىڭ بار-يوقلۇقىنى ۋە ئۇنىڭ تۈزۈلۈشىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

كەنجى تۈر ( Subspecies, 亚种 )

بىر تۈر ئىچىدىكى، ئۆزىگە خاس جۇغراپىيىلىك تارقىلىش ۋە كىچىك فېنوتىپلىق پەرقلەرگە ئىگە توپ.

 

كۆپىيىش ( Reproduction, 生殖 )

جانلىقلارنىڭ ئۆزىگە ئوخشاش يېڭى جانلىقلارنى بارلىققا كەلتۈرۈش جەريانى.

 

كۋانت بىئولوگىيىسى ( Quantum biology, 量子生物学 )

كۋانت مېخانىكىسىنىڭ پرىنسىپلىرىنى بىئولوگىيىلىك جەريانلارنى چۈشىنىشكە قوللىنىدىغان پەن.

 

كەنجى مولېكۇلا بىئولوگىيىسى ( Submolecular biology, 亚分子生物学 )

مولېكۇلادىن كىچىك زەررىچىلەر دەرىجىسىدە ھاياتلىق جەريانلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئېلېكترون بىئوخىمىيىسى ( Electronic biochemistry, 电子生物化学 )

ئېلېكترونلارنىڭ بىئولوگىيىلىك مولېكۇلالاردا قانداق ھەرىكەت قىلىدىغانلىقىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

گامېتا ( Gamete, 配子 )

جىنسىي كۆپىيىشتە بىرلىشىپ زىگوتا شەكىللەندۈرىدىغان جىنسىي ھۈجەيرە (سپېرما ياكى تۇخۇم).

 

گېنېتىكا ( Genetics, 遗传学 )

گېن، ئىرسىيەت ۋە جانلىقلاردىكى ئالاھىدىلىكلەرنىڭ ئاتا-ئانىدىن ئەۋلادقا قانداق ئۆتىدىغانلىقىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

گېئولوگىيىلىك دەۋر جەدۋىلى ( Geologic time table, 地质年代表 )

يەر شارىنىڭ تارىخىنى چوڭ گېئولوگىيىلىك دەۋرلەرگە بۆلگەن جەدۋەل.

 

ھىدرو بىئولوگىيە ( Hydrobiology, 水生生物学 )

سۇ مۇھىتىدىكى جانلىقلارنى ۋە ئۇلارنىڭ ئېكولوگىيىسىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھىستولوگىيە؛ توقۇلما ئىلمى ( Histology, 组织学 )

توقۇلمىلارنى، ئۇلارنىڭ مىكروسكوپ ئاستىدىكى تۈزۈلۈشى ۋە فۇنكسىيىسىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ماممالوگىيە؛ سۈت ئەمگۈچى ھايۋانلار ئىلمى ( Mammalogy, 哺乳动物学 )

سۈت ئەمگۈچىلەرنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مولېكۇلا بىئولوگىيىسى ( Molecular biology, 分子生物学 )

جانلىقلاردىكى مولېكۇلا دەرىجىسىدىكى جەريانلارنى، بولۇپمۇ گېن، ئاقسىل ۋە ئۇلارنىڭ ئۆز-ئارا تەسىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مولېكۇلا گېنېتىكىسى ( Molecular genetics, 分子遗传学 )

گېنلارنىڭ مولېكۇلا تۈزۈلۈشى، ئىپادىلىنىشى ۋە ئىرسىيەتنى قانداق كونترول قىلىدىغانلىقىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مولېكۇلا گېنېتىكىسى ( Molecular embryology, 分子胚胎学 )

جانلىقلارنىڭ يېتىلىش جەريانىنى مولېكۇلا دەرىجىسىدە تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مۇھىت ئاسراش ( Environmental protection, 环境保护 )

تەبىئىي مۇھىتنى بۇزۇلۇشتىن قوغداش ۋە ئۇنى ساقلاپ قېلىش پائالىيەتلىرى.

 

مۇھىت ئامىلى ( Environmental factor, 环境因素 )

جانلىقلارنىڭ ياشاش مۇھىتىدىكى تېمپېراتۇرا، يورۇقلۇق، سۇ ۋە ئوزۇقلۇق قاتارلىق تەسىر كۆرسىتىدىغان ئامىللار.

 

مۇھىتنىڭ بۇلغىنىشى ( Environmental pollution, 环境污染 )

مۇھىتقا زىيانلىق ماددىلارنىڭ قوشۇلۇشى ياكى زىيانلىق ئۆزگىرىشلەرنىڭ يۈز بېرىشى.

 

مۇھىت ئىلمى ( Environmental sciences, 环境科学 )

تەبىئىي مۇھىت ۋە ئىنسانلارنىڭ مۇھىت بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مېتابولىزم ( Metabolism, 新陈代谢 )

جانلىق ئورگانىزملاردا يۈز بېرىدىغان بارلىق خىمىيىلىك جەريانلار بولۇپ، ئېنېرگىيە ھاسىل قىلىش ۋە ماددىلارنى بىرىكتۈرۈشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

 

مېتابولىزم فىزىئولوگىيىسى ( Physiology of metabolism, 代谢生理学 )

جانلىقلاردىكى مېتابولىزم جەريانلىرىنىڭ فۇنكسىيىسىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مىكرو ئورگانىزملار تاكسونومىيىسى ( Microbial taxonomy, 微生物分类学 )

مىكرو ئورگانىزملارنى تۈرگە ئايرىش، پەرقلەندۈرۈش ۋە نام بېرىش پېنى.

 

مىكرو ئورگانىزملار فىزىئولوگىيىسى ( Microbial physiology, 微生物生理学 )

مىكرو ئورگانىزملارنىڭ ھاياتلىق فۇنكسىيىلىرىنى، يەنى ئۆسۈش، مېتابولىزم ۋە كۆپىيىشنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مىكرو ئورگانىزملار گېنېتىكىسى ( Microbial genetics, 微生物遗传学 )

مىكرو ئورگانىزملاردىكى گېن، ئىرسىيەت ۋە گېن ئىپادىلىنىشىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مىكرو ئورگانىزىملار ئېكولوگىيىسى ( Microbial ecology, 微生物生态学 )

مىكرو ئورگانىزملارنىڭ ئۆز-ئارا ۋە مۇھىت بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

مىكولوگىيە ( Mycology, 真菌学 )

زەمبۇرۇغلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

نېۋرو بىئولوگىيە ( Neurobiology, 神经生物学 )

نېرۋا سىستېمىسىنى، ئۇنىڭ تۈزۈلۈشى، فۇنكسىيىسى ۋە كېسەللىكلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھاشاراتلار توكسىكولوگىيىسى ( Insect toxicology, 昆虫毒理学 )

زەھەرلىك ماددىلارنىڭ ھاشاراتلارغا كۆرسەتكەن تەسىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھالەت ئۆزگىرىش ( Metamorphosis, 变态 )

بەزى جانلىقلارنىڭ (مەسىلەن، ھاشاراتلار ۋە ئىككى خىل ياشايدىغانلار) يېتىلىش جەريانىدا تۈزۈلۈشى ۋە شەكلىدە زور ئۆزگىرىشلەرنىڭ يۈز بېرىشى.

 

ھايات تارىخى ( Life history, 生活史 )

بىر جانلىقنىڭ تۇغۇلۇشىدىن تارتىپ ئۆلگۈچە بولغان ئۆسۈش، كۆپىيىش ۋە باشقا مۇھىم باسقۇچلىرى.

 

ھاياتلىق ( Life, 生命 )

جانلىقلارغا خاس ئالاھىدىلىكلەر يۈرۈشلۈكى (مەسىلەن، مېتابولىزم، ئۆسۈش، كۆپىيىش، ۋاھاكازالار).

 

ھاياتلىقنىڭ كېلىپ چىقىشى ( Origin of life, 生命起源 )

يەر شارىدا ھاياتلىقنىڭ قانداق پەيدا بولغانلىقىنى چۈشەندۈرىدىغان نەزەرىيەلەرنى تەتقىق قىلىش ساھەسى.

 

ھايۋانات فىزىئولوگىيىسى ( Animal physiology, 动物生理学 )

ھايۋانلارنىڭ بەدىنىدىكى فۇنكسىيە، يەنى نەپەسلىنىش، ھەزىم قىلىش ۋە قان ئايلىنىش قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھايۋانات ئېكولوگىيىسى ( Animal ecology, 动物生态学 )

ھايۋانلارنىڭ ئۆز-ئارا ۋە مۇھىت بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھايۋانلار تاكسونومىيىسى ( Animal taxonomy, 动物分类学 )

ھايۋانلارنى تۈرگە ئايرىش، پەرقلەندۈرۈش ۋە نام بېرىش پېنى.

 

ھايۋانلار جۇغراپىيىسى ( Zoogeography, 动物地理学 )

ھايۋان تۈرلىرىنىڭ يەر شارىدىكى تارقىلىشىنى ۋە بۇ تارقىلىشنىڭ سەۋەبلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھايۋانلار مورفولوگىيىسى ( Animal morphology, 动物形态学 )

ھايۋانلارنىڭ شەكلى ۋە تۈزۈلۈشىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھايۋانلار ئېمبرىئولوگىيىسى ( Animal embryology, 动物胚胎学 )

ھايۋانلارنىڭ تۇخۇمدان ياكى تۇخۇمدىكى يېتىلىش جەريانىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھەرىكەت ئىلىمى ( Behavioral Sciences, 行为科学 )

ئىنسانلار ۋە ھايۋانلارنىڭ ھەرىكىتىنى تەتقىق قىلىدىغان پەنلەر توپى.

 

ھەقىقي يادرولۇق جانلىق ئورگانىزىمى ( Eucaryote, 真核生物 )

ھۈجەيرىسىدە ئەسلىي يادرو ۋە باشقا خاس ئورگانىزم بار جانلىق.

 

ھۈجەيرە بىئولوگىيىسى ( Cell biology, 细胞生物学 )

ھۈجەيرىلەرنى، ئۇلارنىڭ تۈزۈلۈشى، فۇنكسىيىسى، ئۆسۈشى ۋە كۆپىيىشىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھۈجەيرە فىزىئولوگىيىسى ( Cell physiology, 细胞生理学 )

ھۈجەيرىلەرنىڭ فۇنكسىيىلىرىنى، يەنى مېتابولىزم، توشۇش ۋە ئىنكاس قايتۇرۇشنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ھۈجەيرە گېنېتىكىسى ( Cytogenetics, 细胞遗传学 )

گېنلارنىڭ ھۈجەيرە ئىچىدىكى ئورنى ۋە خىروموسوملارنىڭ ئىرسىيەتتىكى رولىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئوخشاش بولمىغان گامېتىلىق كۆپىيىش ( Heterogamy, 异配生殖 )

ئەر ۋە ئايال جىنسىي ھۈجەيرىلىرىنىڭ چوڭ-كىچىكلىكى ياكى شەكلى ئوخشاش بولمىغان جىنسىي كۆپىيىش.

 

ئېۋدورىنا ( Eudorina, 空球藻 )

سۇ يۈسۈنلەر ئائىلىسىگە تەۋە بولۇپ، شار شەكلىدىكى تۈركۈم شەكىللەندۈرىدىغان بىر خىل مىكرو ئورگانىزم.

 

ئوخشاش گامېتىلىق كۆپىيىش ( Isogamy, 同配生殖 )

ئەر ۋە ئايال جىنسىي ھۈجەيرىلىرىنىڭ چوڭ-كىچىكلىكى ۋە شەكلى ئوخشاش بولغان جىنسىي كۆپىيىش.

 

ئۇلوترىكىس ( Ulothrix, 丝藻属 )

سۇ يۈسۈنلەر تۈرىگە تەۋە بولۇپ، تالا شەكلىدە ئۆسىدىغان يېشىل سۇ يۈسۈنلىرى.

 

ئوخشاش مەنبەلىك ئورگان ( Homologous organ, 同源器官 )

ئەسلى كېلىپ چىقىشى ئوخشاش بولسىمۇ، فۇنكسىيىسى ئوخشىماسلىقى مۇمكىن بولغان ئورگانلار (مەسىلەن، ئىنساننىڭ قولى بىلەن بېلىقنىڭ سۇزغۇچ قاناتلىرى).

 

ئوخشاش ئىقتىدارلىق ئورگان ( Analogous organ, 同功器官 )

كېلىپ چىقىشى ئوخشاش بولمىسىمۇ، فۇنكسىيىسى ئوخشاش بولغان ئورگانلار (مەسىلەن، قۇش بىلەن ھاشاراتنىڭ قانىتى).

 

ئورتاقلىشىپ ماكانلىشىش ( Commensalism, 共栖 )

ئىككى تۈردىكى جانلىق بىللە ياشايدىغان، بىرى پايدىلىنىپ، يەنە بىرىگە زىيانمۇ پايدىمۇ يەتكۈزمەيدىغان مۇناسىۋەت.

 

ئورتاقلىشىپ ياشاش ( Symbiosis, 共生 )

ئىككى خىل تۈردىكى جانلىقنىڭ ئۆز-ئارا پايدا ئېلىپ بىرلىكتە ياشىشى.

 

ئورگان ( Organ, 器官 )

بىر قانچە توقۇلمىلاردىن تەشكىل تاپقان، ئالاھىدە فۇنكسىيەنى ئىجرا قىلىدىغان بەدەن قىسمى.

 

ئورگانىزم بىئولوگىيىسى ( Organismal biology, 机体生物学 )

پۈتۈن بىر جانلىقنىڭ (ئوگانىزىمنىڭ) تۈزۈلۈشى، فۇنكسىيىسى ۋە ھەرىكىتىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئورنىتولوگىيە ( Ornithology, 鸟类学 )

قۇشلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئوزۇقلۇق زەنجىرى ( Food chain, 食物链 )

ئېكولوگىيىلىك سىستېمىدىكى جانلىقلارنىڭ ئوزۇقلۇق مۇناسىۋىتىنى كۆرسىتىدىغان زەنجىر.

 

ئومۇرتقىسىز ھايۋانلار زوئولوگىيىسى ( Invertebrate zoology, 无脊椎动物学 )

ئومۇرتقا سۆڭىكى بولمىغان ھايۋانلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار زوئولوگىيىسى ( Vertebrate zoology, 脊椎动物学 )

ئومۇرتقا سۆڭىكى بولغان ھايۋانلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار سېلىشتۇرما ئاناتومىيىسى ( Vertebrate comparative anatomy, 脊椎动物比较解剖学 )

ئومۇرتقىلىق ھايۋانلارنىڭ ئاناتومىيىلىك تۈزۈلۈشىنى سېلىشتۇرۇپ تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

سېلىشتۇرما ئاناتومىيە ( Comparative anatomy, 比较解剖学 )

جانلىقلارنىڭ ئاناتومىيىلىك تۈزۈلۈشىنى سېلىشتۇرۇپ تەتقىق قىلىپ، ئۇلارنىڭ تەدرىجىي تەرەققىيات مۇناسىۋىتىنى چۈشىنىش.

 

ئۇرۇقلىنىش ( Fertilization, 受精 )

سپېرما بىلەن تۇخۇم ھۈجەيرىسىنىڭ بىرلىشىپ زىگوتا شەكىللەندۈرۈش جەريانى.

 

تاق سپېرمىلىق ئۇرۇقلىنىش ( Monospermy, 单精受精 )

بىر تۇخۇم ھۈجەيرىسىنىڭ پەقەت بىرلا سپېرما تەرىپىدىن ئۇرۇقلاندۇرۇلۇشى.

 

كۆپ سپېرمىلىق ئۇرۇقلىنىش ( Polyspermy, 多精入卵 )

بىر تۇخۇم ھۈجەيرىسىنىڭ بىر قانچە سپېرما تەرىپىدىن ئۇرۇقلاندۇرۇلۇشى، بۇ ئادەتتە نورمال يېتىلىش بىلەن ئاخىرلاشمايدۇ.

 

ئۆزگەرگەن تۈر ( Variety, 变种 )

بىر تۈر ئىچىدىكى، بەزى كىچىك پەرقلەر بىلەن ئايرىلىپ تۇرىدىغان ئۆسۈملۈكلەر توپى.

 

ئۆزىدىن ئوزۇقلىنىدىغان جانلىق ئورگانىزمى ( Autotroph, 自养生物 )

فوتوسىنتېز ياكى خىمىيىۋى بىرىكتۈرۈش ئارقىلىق ئۆزىنىڭ ئوزۇقىنى ئۆزى ئىشلەپچىقىرىدىغان جانلىقلار (مەسىلەن، ئۆسۈملۈكلەر).

 

ئۆسۈش ( Growth, 生长 )

جانلىقلارنىڭ ھۈجەيرە سانى ياكى چوڭ-كىچىكلىكىنىڭ كۆپىيىشى ئارقىلىق مىقدار جەھەتتىن كۆپىيىشى.

 

ئۆسۈملۈكلەر ئاناتومىيىسى ( Plant anatomy, 植物解剖学 )

ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئىچكى تۈزۈلۈشىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئۆسۈملۈكلەر تاكسونومىيىسى ( Plant taxonomy, 植物分类学 )

ئۆسۈملۈكلەرنى تۈرگە ئايرىش، پەرقلەندۈرۈش ۋە نام بېرىش پېنى.

 

ئۆسۈملۈكلەر جۇغراپىيىسى ( Plant geography, 植物地理学 )

ئۆسۈملۈك تۈرلىرىنىڭ يەر شارىدىكى تارقىلىشىنى ۋە بۇ تارقىلىشنىڭ سەۋەبلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئۆسۈملۈكلەر فىزىئولوگىيىسى ( Plant physiology, 植物生理学 )

ئۆسۈملۈكلەرنىڭ فۇنكسىيىلىرىنى، يەنى فوتوسىنتېز، سۇ يۆتكىلىشى ۋە ئۆسۈشىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئۆسۈملۈكلەر مورفولوگىيىسى ( Plant morphology, 植物形态学 )

ئۆسۈملۈكلەرنىڭ شەكلى ۋە تۈزۈلۈشىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

ئۆسۈملۈكلەر ئېكولوگىيىسى ( Plant ecology, 植物生态学 )

ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۆز-ئارا ۋە مۇھىت بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئۆسۈملۈكلەر ئېمبرىئولوگىيىسى ( Plant embryology, 植物胚胎学 )

ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۇرۇقدان ياكى گۈل ئىچىدىكى يېتىلىش جەريانىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئۆلۈش ( Death, 死亡 )

جانلىقنىڭ ھاياتلىق فۇنكسىيىلىرىنىڭ پۈتۈنلەي توختاپ قېلىشى.

 

ئۆلۈش دەۋرى ( Death phase, 死亡期 )

مىكرو ئورگانىزملارنىڭ ئۆسۈش ئەگرى سىزىقىدىكى، جانلىق ھۈجەيرىلەرنىڭ سانىنىڭ ئۆلۈش سەۋەبىدىن تۆۋەنلەيدىغان باسقۇچ.

 

ئۈچ ئىسىم قويۇش قائىدىسى ( Trinomial nomenclature, 三名法 )

بىر جانلىقنىڭ تۈرىنى، كەنجى تۈرىنى ۋە ئۇنىڭ ئىسمىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۈچ قىسىملىق ئىسىم قويۇش ئۇسۇلى.

 

ۋىرولوگىيە؛ ۋىرۇس ئىلمى ( Virology, 病毒学 )

ۋىرۇسلارنى، ئۇلارنىڭ تۈزۈلۈشى، كۆپىيىشى، كېسەللىك پەيدا قىلىش مېخانىزمى ۋە ئېپىدېمىيولوگىيىسىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئېكولوگىيىلىك تەڭپۇڭلۇق ( Ecological balance, 生态平衡 )

بىر ئېكولوگىيىلىك سىستېمىدىكى جانلىقلار تۈركۈمى بىلەن مۇھىت ئامىللىرى ئارىسىدىكى مۇقىم ھالەت.

 

ئېكولوگىيىلىك تىپ ( Ecotype, 生态型 )

بىر تۈرنىڭ ئىچىدىكى، مەلۇم بىر مۇھىت شارائىتىغا ماسلاشقان ئۆزگىچە خۇسۇسىيەتلىك توپ.

 

ئېكولوگىيىلىك سىستېما ( Ecosystem, 生态系统 )

بىر رايوندىكى بارلىق جانلىقلار (بىئوتىك ئامىللار) بىلەن ئۇلارنىڭ جانسىز مۇھىتى (ئا-بىئوتىك ئامىللار) نىڭ ئۆز-ئارا تەسىر كۆرسىتىپ شەكىللەنگەن بىرلىكى.

 

ئېلېكتىر فىزىئولوگىيىسى ( Electrophysiology, 电生理学 )

جانلىق ھۈجەيرە ۋە توقۇلمىلاردىكى ئېلېكتىر ھادىسىلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئېلېكتىرونلۇق مىكروسكوپ ( Electron microscope, 电子显微镜 )

ئېلېكترون نۇرىنى ئىشلىتىپ، ناھايىتى كىچىك نەرسىلەرنى چوڭايتىپ كۆرسىتىدىغان ئىلغار مىكروسكوپ.

 

ئېنتومولوگىيە؛ ھاشارەت ئىلمى؛ ھاشارات ئىلمى ( Entomology, 昆虫学 )

ھاشاراتلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئېۋگېنىكا؛ ئىرىسىيەت ساپاسىنى ياخشلاشنى تەتقىق قىلىدىغان پەن ( Eugenics, 优生学 )

ئىنسانلارنىڭ ئىرسىيەت ساپاسىنى ياخشىلاشنى مەقسەت قىلغان پەن ۋە ئىجتىمائىي ھەرىكەت.

 

ئېۋوليۇتسىيە؛ تەدرىجىي تەرەققىيات نەزىرىيسى ( Theory of evolution, 进化论 )

جانلىقلارنىڭ تەبىئىي تاللاش ئارقىلىق ئەۋلادتىن ئەۋلادقا قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدىغان ئىلمىي نەزەرىيە.

 

ئىپتىدائىي ھايۋانلار زوئولوگىيىسى ( Protozoology, 原生动物学 )

ئىپتىدائىي ھايۋانلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئىپتىدائىي يادرولۇق جانلىق ئورگانىزم ( Procaryote, 原核生物 )

ھۈجەيرىسىدە ئەسلىي يادرو ۋە باشقا خاس ئورگانىزم بولمىغان جانلىق (مەسىلەن، باكتېرىيە).

 

ئىجتىمائىي بىئولوگىيە ( Social biology, 社会生物学 )

جانلىقلارنىڭ ئىجتىمائىي ھەرىكەتلىرىنى بىئولوگىيىلىك پرىنسىپلار ئارقىلىق چۈشەندۈرىدىغان پەن.

 

ئىختىئولوگىيە؛ بېلىقلار ئىلمى ( Ichthyology, 鱼类学 )

بېلىقلارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ئىككى ئىسىم قويۇش قائىدىسى ( Binomial nomenclature, 二名法 )

بىر جانلىققا ئىككى قىسىملىق ئىسىم بېرىش قائىدىسى، بىرىنچىسى ئۇرۇقدىشى، ئىككىنچىسى تۈر ئىسمى.

 

ئىممۇنولوگىيە ( Immunology, 免疫学 )

ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى، ئۇنىڭ فۇنكسىيىسى، كېسەللىكلىرى ۋە دورىلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

ياشاش تىپى ( Life forms, 生活型 )

جانلىقلارنىڭ مۇھىتقا ماسلىشىش ئارقىلىق شەكىللەنگەن خاس تۈزۈلۈش ۋە ھەرىكەت ئەندىزىسى.

 

يەككە جىنسلىق كۆپىيىش ( Parthenogenesis, 单性生殖 )

تۇخۇم ھۈجەيرىسىنىڭ ئۇرۇقلاندۇرۇلماي يېڭى جانلىققا يېتىلىشى.

 

يېتىلىش ( Development, 发育 )

جانلىقلارنىڭ تۇغۇلۇشىدىن تارتىپ تولۇق يېتىلىشىگىچە بولغان تۈزۈلۈش ۋە فۇنكسىيەدىكى ئۆزگىرىشلەر.

 

يېتىلىش بىئولوگىيىسى ( Developmental biology, 发育生物学 )

جانلىقلارنىڭ يېتىلىش جەريانلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن.

 

 

خۇلاسە

بىئولوگىيەنى چۈشىنىش بىزنىڭ ئۆزىمىزنى، ئەتراپىمىزدىكى دۇنيانى ۋە ھاياتلىقنىڭ قانداق مەۋجۇت بولۇپ تۇرىدىغانلىقىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىشىمىزگە ياردەم بېرىدۇ. زامانىۋى تېببىي ئىلىم، يېزا ئىگىلىكى ۋە مۇھىت ئاسراش قاتارلىق ساھەلەردە بىئولوگىيەلىك بىلىملەر ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ. مەسىلەن، گېن ئىنژېنېرلىقى ۋە ھۈجەيرە تېخنىكىسى ئارقىلىق نۇرغۇن كېسەللىكلەرنى داۋالاش ۋە يېڭى دورىلارنى ياساش مۇمكىنچىلىكلىرى ئېچىلدى. شۇنداقلا، بىئولوگىيەلىك كۆپ خىللىقنى قوغداش ۋە مۇھىتنىڭ ساغلاملىقىنى ساقلاش بىزنىڭ كەلگۈسىمىز ئۈچۈن ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە.