يۈرەك ۋە قان تومۇر كېسەللىكلىرى، بولۇپمۇ يۈرەك تىقىلمىسى ھازىرقى دەۋردە ئىنسانلارنىڭ ھاياتىغا ئەڭ چوڭ تەھدىت ئېلىپ كېلىۋاتقان ساغلاملىق مەسىلىلىرىنىڭ بىرىدۇر. تۇرمۇش ئادىتىنىڭ ئۆزگىرىشى، تەييار يېمەكلىكلەرگە بولغان ئېھتىياجنىڭ ئېشىشى ۋە جىسمانىي ھەرىكەتنىڭ ئازىيىشى يۈرەك كېسىلىنىڭ كۆرۈلۈش نىسبىتىنى يۇقىرى كۆتۈرمەكتە. ئەمەلىيەتتە، ساغلام تاماقلىنىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش ئارقىلىق يۈرەك ساغلاملىقىنى قوغداش ۋە تىقىلما خەۋپىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىتىش مۇمكىن. بۇ ماقالىدە بىز كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئاسانلا تېپىشقا بولىدىغان، يۈرەك مۇسكۇللىرىنى قۇۋۋەتلەيدىغان ۋە قان تومۇرلارنى تازىلايدىغان بەش خىل مۇھىم يېمەكلىكنى تەپسىلىي تونۇشتۇرۇپ ئۆتىمىز.
1) ئومېگا-3 ياغ كىسلاتاسىغا باي بولغان بېلىق تۈرلىرى يۈرەك رېتىمىنى تەڭشەيدۇ.
بېلىق، يۈرەك ساغلاملىقى ئۈچۈن تولىمۇ پايدىلىق. بېلىقلارنىڭ تەركىبىدە مول بولغان ئومېگا-3 ياغ كىسلاتاسى قان تەركىبىدىكى تىرىگلىتسېرىد مىقدارىنى تۆۋەنلىتىپ، قان تومۇرلاردا ئۇيۇشما پەيدا بولۇشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. يۈرەك تىقىلمىسى كۆپىنچە ئەھۋالدا قان تومۇرلارنىڭ توسۇلۇپ قېلىشىدىن كېلىپ چىقىدىغان بولغاچقا، بېلىق تەركىبىدىكى پايدىلىق مايلار قاننىڭ راۋان ئايلىنىشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ. تەتقىقاتلارغا ئاساسلانغاندا، ھەپتىدە ئاز دېگەندە ئىككى قېتىم بېلىق ئىستېمال قىلىدىغان كىشىلەردە يۈرەك تىقىلمىسى كۆرۈلۈش خەۋپى باشقىلارغا قارىغاندا %30 ئەتراپىدا تۆۋەن بولىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، بېلىق يېغى ياللۇغ قايتۇرۇش رولىغا ئىگە بولۇپ، يۈرەك مۇسكۇللىرىنىڭ ياللۇغلىنىشىدىن كېلىپ چىقىدىغان زىيانلارنى ئەڭ تۆۋەن چەككە چۈشۈرىدۇ.
2) يېشىل يوپۇرماقلىق كۆكتاتلار قان بېسىمنى تۆۋەنلىتىپ قان تومۇرلارنى قوغدايدۇ.
پالەك، كەرەپشە ۋە باشقا يېشىل يوپۇرماقلىق كۆكتاتلار ۋىتامىن K، نىترات ۋە تۈرلۈك مىنېرال ماددىلارنىڭ ئەڭ ياخشى مەنبەسىدۇر. ۋىتامىن K قان تومۇرلارنى قوغداشتا ۋە قاننىڭ نورمال ئۇيۇشۇشىدا مۇھىم رول ئوينايدۇ، شۇنداقلا قان تومۇرلارنىڭ قېتىشىپ قېلىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. كۆكتاتلاردىكى تەبىئىي نىترات ماددىسى ئورگانىزىمدا ئوكسىد نىترىتنىڭ ھاسىل بولۇشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، قان تومۇرلارنى كېڭەيتىدۇ ۋە قان تومۇر ئىچىدىكى بېسىمنى نورماللاشتۇرىدۇ. كۈندىلىك غىزا جەدۋىلىگە يېتەرلىك مىقداردا كۆكتات قوشۇش يۈرەك مۇسكۇلىنىڭ خىزمەت يۈكىنى يېنىكلىتىدۇ. كۆكتاتلاردىكى كالىي مىقدارىمۇ يۈرەك رېتىمىنى مۇقىملاشتۇرۇشتا ئىنتايىن مۇھىم بولۇپ، يۈرەك كېسىلى بار بىمارلارغا بۇ خىل يېمەكلىكلەر ئالاھىدە تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
3) كۆك چۈچۈكبۇيا ۋە بۆلجۈرگەن قاتارلىق مېۋىلەر ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرۇش كۈچىنى ئاشۇرىدۇ.
رەڭلىك مېۋىلەر، بولۇپمۇ كۆك چۈچۈكبۇيا (blueberry) ۋە بۆلجۈرگەن تەركىبىدە ئانتوسىئانىن (Anthocyanin) دەپ ئاتىلىدىغان كۈچلۈك ئوكسىدلىنىشقا قارشى ماددىلار بار. بۇ ماددىلار يۈرەك قان تومۇر سىستېمىسىدىكى ياللۇغلىنىشنى ئازايتىپ، ھۈجەيرىلەرنىڭ ئەركىن رادىكاللار تەرىپىدىن بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىشىدىن ساقلايدۇ. ئوكسىدلىنىش سېزىمچانلىقى يۈرەك كېسىلىنىڭ ۋە يۈرەك تىقىلمىسى يۈز بېرىشىنىڭ ئاساسلىق قوزغاتقۇچىلىرىدىن بىرى بولغاچقا، بۇ مېۋىلەرنى قەرەللىك ئىستېمال قىلىش ئارقىلىق يۈرەكنىڭ ئومۇمىي خىزمىتىنى ياخشىلىغىلى بولىدۇ. بۇ خىل مېۋىلەر يەنە قان تومۇرلارنىڭ ئىچكى پەردىسىنى قوغداپ، قاننىڭ ئۇيۇشۇپ قېلىش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىدۇ. شېكەر مىقدارى تۆۋەن، تالالىق ماددىسى يۇقىرى بولغان بۇ مېۋىلەر يۈرەكنى قوغداشتا كەم بولسا بولمايدىغان تەبىئىي قورالدۇر.
4) سۇلۇ قاتارلىق دانلىق زىرائەتلەر قاننى تازىلايدۇ.
پۈتۈن دانلىق زىرائەتلەر، بولۇپمۇ سۇلۇ (oatmeal) تالالىق ماددىلارغا ئىنتايىن باي بولۇپ، ئۇلارنىڭ تەركىبىدىكى ئېرىشچان تالالار ھەزىم قىلىش سىستېمىسىدا خولېستېرىن نى ئۆزىگە سۈمۈرۈۋېلىپ، ئۇنىڭ قانغا ئۆتۈشىنى ئازايتىدۇ. بۇ جەريان قان تومۇرلاردا پىلاستىنكا پەيدا بولۇپ تومۇرلارنىڭ تارىيىپ قېلىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. دانلىق زىرائەتلەرنى كۆپرەك ئىستېمال قىلىش يەنە ئورگانىزىمدىكى قەنت مىقدارىنى مۇقىملاشتۇرۇپ، ئارتۇقچە سېمىزلىكنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. تۆۋەن زىچلىقتىكى خولېستېرىن (ناچار خولېستېرىن) نىڭ تۆۋەنلىشى يۈرەككە كېلىدىغان قان مىقدارىنىڭ نورمال بولۇشىغا شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ. شۇڭلاشقا، ئەتىگەنلىك ناشتىدا سۇلۇ بوتقىسى يېيىش يۈرەك تىقىلمىسىدىن مۇداپىئەلىنىشتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك ئوزۇقلىنىش ئۇسۇللىرىنىڭ بىرى دەپ قارىلىدۇ.
5) ياڭاق ۋە بادام قاتارلىق قۇرۇق مېۋىلەر قان تومۇر ساغلاملىقىنى ياخشىلايدۇ.
ياڭاق، بادام ۋە پىستە قاتارلىق ياڭاق تۈرلىرى تويۇنمىغان پايدىلىق ياغ كىسلاتاسى، تالالىق ماددا ۋە ئارگىنىن قاتارلىق مۇھىم ئامىنو كىسلاتالىرىنىڭ مەنبەسىدۇر. ئارگىنىن ماددىسى قان تومۇرلارنىڭ كېڭىيىشىگە ۋە قان ئايلىنىشنىڭ راۋان بولۇشىغا ياردەم بېرىدۇ، بۇ ئارقىلىق قان بېسىمىنى كونترول قىلىشقا ياردەم بېرىدۇ. ياڭاق تەركىبىدىكى پايدىلىق مايلار قان تومۇر دىۋارلىرىنىڭ ساغلاملىقىنى قوغداپ، ياللۇغلىنىشقا قارشى تۇرىدۇ. تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، قەرەللىك ھالدا يېتەرلىك مىقداردا ياڭاق ئىستېمال قىلىدىغان كىشىلەردە يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرىنىڭ كۆرۈلۈش نىسبىتى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئازايغان. كۈنىگە بىر سىقىم (تەخمىنەن 30 گرام) ياڭاق ياكى بادام يېيىش، سېمىزلىك ۋە يۈرەك كېسىلى خەۋپىنى ئازايتىشتىكى ئەڭ ئاددىي ئادەتتۇر.
يۈرەك تىقىلمىسىنىڭ ئالدىنى ئېلىش پەقەت دورا ئىچىش ياكى تېببىي داۋالاش بىلەنلا چەكلەنمەيدۇ. ساغلام ۋە تەڭپۇڭ بولغان يېمەك-ئىچمەك ئادىتى يۈرەك كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ مۇھىم توساق ھېسابلىنىدۇ. يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان بەش خىل يېمەكلىكنى كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزنىڭ بىر قىسمىغا ئايلاندۇرۇش، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا تۇز ۋە شېكەرنى ئازايتىش، دائىم جىسمانىي ھەرىكەت قىلىش ۋە روھىي بېسىمدىن يىراق تۇرۇش ئارقىلىق، يۈرەك ساغلاملىقىمىزنى ئۇزۇن مۇددەتلىك قوغداپ قالالايمىز. ئېسىڭىزدە بولسۇنكى، ساغلاملىق ئاشخانىدىن باشلىنىدۇ، بۈگۈنكى توغرا تاللىشىڭىز ئەتەڭگى يۈرەك ساغلاملىقىڭىزنىڭ كاپالىتىدۇر.
