مېڭە قان تومۇر توسۇلۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا قاناش خەۋپى يوق يېڭى دورا بايقالدى

ماكمېستېر ئۇنىۋېرسىتېتى (McMaster University) تەتقىقاتچىلىرى 2026-يىلى 15-ئاپرېل ئېلان قىلغان يېڭى تەتقىقات نەتىجىسىگە ئاساسلانغاندا، Asundexian ناملىق تەجرىبە باسقۇچىدىكى دورا مېڭە قان تومۇر توسۇلۇش خەۋپىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىتىش بىلەن بىرگە، ئەنئەنىۋى دورىلارغا ئوخشاش قاناش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋەتمەيدىغانلىقىنى ئىسپاتلىغان. بۇ نەتىجە يېڭى ئەنگلىيە تىببىي ژۇرنىلى (The New England Journal of Medicine) دا ئېلان قىلىنغان بولۇپ، دۇنيا تىببىي ساھەسىدىكى بىر زور بۆسۈش دەپ قارالماقتا.

مېڭە قان تومۇر توسۇلۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى يېڭى ئۈمىد

مېڭە قان تومۇر توسۇلۇش ياكى تىببىي تىلدا ئېيتقاندا مېڭە قان تومۇر توسۇلۇش (Ischemic Stroke) دۇنيا مىقياسىدا مېيىپلىك ۋە ئۆلۈمنىڭ ئاساسلىق سەۋەبلىرىنىڭ بىرىدۇر. ھازىرغا قەدەر، بۇ خىل كېسەللىكنىڭ قايتا قوزغىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئاسپىرىنغا ئوخشاش قان پلاستىنكىلىرىغا قارشى دورىلار ئىشلىتىپ كېلىنگەن بولسىمۇ، لېكىن بۇ دورىلارنىڭ ئۈنۈمى چەكلىك بولۇپلا قالماي، يەنە ئەڭ قورقۇنچلۇق ئەكىس تەسىرى بولغان ئېغىر دەرىجىدىكى قاناشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

بۇ تەتقىقات ماكمېستېر ئۇنىۋېرسىتېتى (McMaster University) ۋە خامىلتون ساغلاملىق پەنلىرى (Hamilton Health Sciences) بىرلىكتە قۇرغان ئاھالە ساغلاملىقى تەتقىقات ئورنى (Population Health Research Institute – PHRI) تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلدى. تەتقىقاتقا دۇنيادىكى 37 دۆلەتتىن 12 مىڭ 327 نەپەر چوڭ ياشلىق بىمار قاتناشتۇرۇلغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى يېقىنقى 72 سائەت ئىچىدە يۈرەك مەنبەلىك بولمىغان مېڭە قان تومۇر توسۇلۇشى ياكى ۋاقىتلىق مېڭە قان يېتىشمەسلىك ھۇجۇمىغا (TIA) ئۇچرىغانلار بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.

Asundexian دورىسى قانداق رول ئوينايدۇ؟

بۇ دورىنىڭ ئەنئەنىۋى دورىلارغا ئوخشىمايدىغان بىر ئالاھىدىلىكى شۇكى، ئۇ Factor XIa دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل ئاقسىلنى چەكلەش ئارقىلىق خىزمەت قىلىدۇ. بۇ ئاقسىل زىيانلىق قان نوكچىسى شەكىللىنىش جەريانىدا ئاساسلىق رول ئوينايدۇ، ئەمما بەدەننىڭ تەبىئىي جاراھەت قان توختىتىش ئىقتىدارىغا بولغان تەسىرى ئىنتايىن كىچىك بولىدۇ. شۇڭلاشقا، بۇ دورا قان تومۇر ئىچىدە خەتەرلىك نوكچىلارنىڭ پەيدا بولۇشىنى توسۇش بىلەن بىر ۋاقىتتا، زەخىملىنىش جەريانىدىكى نورمال قان توختىتىش جەريانىغا دەخلى قىلمايدۇ.

• Factor XIa تورموزلىغۇچى قان نوكچىسىنىڭ كېڭىيىشىنى توسايدۇ.
• بەدەننىڭ تەبىئىي قان توختىتىش (Hemostasis) سىستېمىسىنى ساقلاپ قالىدۇ.
• باشقا ئوكسىدلىنىشقا قارشى دورىلار بىلەن بىللە ئىشلەتكەندىمۇ بىخەتەرلىكى يۇقىرى.
• كۈنىگە بىر قېتىم 50 مىللىگرام مىقداردا قوبۇل قىلىنىدۇ.

تەتقىقات نەتىجىسىدىكى كىشىنى ھاياجانغا سالىدىغان سانلىق مەلۇماتلار

OCEANIC-STROKE دەپ ئاتالغان بۇ ئۈچىنچى باسقۇچتىكى كلىنىكىلىق سىناقنىڭ نەتىجىسى مېڭە قان تومۇر كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسلىرىنى ھەيران قالدۇردى. تەتقىقاتچىلار بىمارلارنى بىر يىلدىن ئارتۇق ۋاقىت كۆزەتكەندىن كېيىن، تۆۋەندىكىدەك مۇھىم نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى:

• دورا ئىشلەتكەن بىمارلاردا مېڭە قان تومۇر توسۇلۇش خەۋپى %26 تۆۋەنلىگەن.
• يۈرەك كېسىلى، مېڭە قان تومۇر پارتلاش ۋە يۈرەك قان تومۇر سەۋەبلىك ئۆلۈش نىسبىتى %17 ئازايغان.
• مېيىپ قىلىپ قويىدىغان ياكى ئۆلۈمگە ئېلىپ بارىدىغان ئېغىر تىپتىكى مېڭە قان تومۇر كېسەللىكلىرى %31 كېمەيگەن.
• ئەڭ مۇھىمى، دورا ئىشلەتكەنلەر بىلەن ئادەتتىكى تەسەللى دورىسى (placebo) ئىشلەتكەنلەر ئارىسىدا قاناش خەۋپى جەھەتتە ھېچقانداق پەرقمۇ بايقالمىغان.

مۇتەخەسسىسلەرنىڭ پىكىرى ۋە كەلگۈسى

PHRI نىڭ پېشقەدەم ئالىمى ۋە بۇ تەتقىقاتنىڭ باش تەكشۈرگۈچىسى مايك شارما (Mike Sharma) مۇنداق دېدى: «بۇ نەتىجە بىز نەچچە ئون يىلدىن بۇيان ئىزدەۋاتقان نىشانىمىزدۇر. بىز تۇنجى قېتىم قاناش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋەتمەستىن، مېڭە قان تومۇر توسۇلۇشنىڭ ئالدىنى ئالالايدىغان ئۈنۈملۈك بىر يولنى تاپتۇق.» بۇ دورىنىڭ تەتقىق قىلىنىشى مېڭە قان تومۇر كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا يېڭى بىر دەۋرنى باشلىشى مۇمكىن.

نۆۋەتتە Asundexian دورىسى تېخى دائىرىلەرنىڭ تەستىقلىشىنى كۈتمەكتە ۋە رەسمىي كلىنىكىلىق ئىشلىتىشكە كىرمىدى. ئەمما بۇ تەتقىقات نەتىجىسى كەلگۈسىدە مېڭە قان تومۇر كېسىلىگە گىرىپتار بولغان مىليونلىغان بىمارلارنىڭ ياشاش سۈپىتىنى ئۆستۈرۈشتە ۋە ئۆلۈم نىسبىتىنى تۆۋەنلىتىشتە ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ. تەتقىقاتچىلار يەنە بۇ دورىنىڭ باشقا تۈردىكى قان تومۇر توسۇلۇش كېسەللىكلىرىدىكى ئۈنۈمىنىمۇ داۋاملىق تەكشۈرمەكتە.

خەۋەر مەنبەسى News source:
https://medicalxpress.com/news/2026-04-anti-clotting-medication-lowers-added.html