ئېغىز بوشلۇقى ساغلاملىقى ئومۇمىي بەدەن ساغلاملىقىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى، ئەمما نۇرغۇن كىشىلەر چىشنى قانچە كۈچەپ سۈركەپ چوتكىلىسا، چىش شۇنچە پاكىز بولىدۇ دەپ خاتا چۈشىنىۋالىدۇ. ئەمەلىيەتتە، چىش چوتكىلىغاندا زىيادە كۈچ ئىشلىتىش چىشنى پاكىزلىغاندىن كۆرە، ئېغىز بوشلۇقىدىكى نازۇك توقۇلمىلارغا، خۇسۇسىيەتەن چىش مىلىكىگە ئېغىر زىيانلارنى ئېلىپ كېلىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز مېخانىكىلىق سۈركىلىشنىڭ چىش مىلىكى توقۇلمىلىرىغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى، چىش ئېمال قەۋىتىنىڭ قانداق نېپىزلەيدىغانلىقى ۋە بۇنىڭ ئاقىۋىتىدە كېلىپ چىقىدىغان ساقلىقنى ساقلاش مەسىلىلىرى ئۈستىدە تەپسىلىي توختىلىمىز.
چىش مىلىكىنىڭ فىزىئولوگىيەلىك قۇرۇلمىسى ۋە ئاجىزلىقى
چىش مىلىكى بولسا چىش يىلتىزىنى ئوراپ تۇرىدىغان ۋە چىشنى جەينەك سۆڭىكىگە مەھكەم تۇتاشتۇرىدىغان بىر قەۋەت يۇمشاق توقۇلمىدۇر. ئۇنىڭ سىرتقى يۈزى گەرچە مەلۇم دەرىجىدىكى سۈركىلىشكە چىداملىق بولسىمۇ، ئەمما ئۇ ئىنتايىن نازۇك بولۇپ، ئۇنىڭ ئاستىدا مول قان تومۇرلار ۋە نېرۋا ئۇچلىرى بار. چوتكىلىغاندا ئىشلىتىلگەن زىيادە كۈچ بۇ يۇمشاق توقۇلمىلارنىڭ فىزىئولوگىيەلىك توسالغۇ قەۋىتىنى بۇزۇپ تاشلايدۇ.
دائىم كۈچەپ چوتكىلىغاندا، چىش چوتكىسىنىڭ تاللىرى بىر خىل مېخانىكىلىق بېسىم پەيدا قىلىپ، چىش مىلىكىنىڭ ئاستا-ئاستا ئۆز ئورنىدىن چېكىنىشىگە، يەنى تىببىي تىلدا ئېيتقاندا چىش مىلىكى زەخملىنىش ئەھۋالىغا سەۋەب بولىدۇ. چىش مىلىكى زەخىلىنىش كۆپ بولۇپ كەتكەندىن كېيىن، ئەسلىدە يوشۇرۇن تۇرۇشى كېرەك بولغان چىش يىلتىزى سىرتقا ئېچىلىپ قالىدۇ. چىش يىلتىزىدا چىش تاجى قىسمىدىكىدەك پۇختا ئېمال قەۋىتى بولمىغانلىقى ئۈچۈن، ئۇ سىرتقى غىدىقلاشلارغا ئىنتايىن سەزگۈر كېلىدۇ.
مېخانىكىلىق سۈركىلىشنىڭ ئېمال قەۋىتىگە بولغان تەسىرى
چىشنىڭ سىرتقى قەۋىتى پۈتۈن بەدەندىكى ئەڭ قاتتىق ماددا بولغان چىش ئېمال قەۋىتى بىلەن قاپلانغان. لېكىن، بۇ قەۋەت بىر ئۆمۈر ئىشلىتىلىدىغان بولۇپ، بىر قېتىم سۈركىلىپ نېپىزلىسە ياكى يوقالسا، قايتا ئەسلىگە كەلمەيدۇ. كۈچەپ چوتكىلىغاندا، بولۇپمۇ چوتكا تاللىرى بەك قاتتىق بولسا، ئېمال قەۋىتى خۇددى قەغەز سۈركىگەندەك ئاستا-ئاستا نېپىزلىشىشكە باشلايدۇ.
- ئېمال قەۋىتى نېپىزلىگەندە، چىشنىڭ رەڭگى سارغىيىپ كۆرۈنىدۇ، چۈنكى ئۇنىڭ ئاستىدىكى سېرىق رەڭلىك چىش مىغىزى قەۋىتى سىرتقا چىقىپ قالىدۇ.
- چىشنىڭ چىدامچانلىقى تۆۋەنلەپ، سوغۇق، ئىسسىق، تاتلىق ياكى ئاچچىق يېمەكلىكلەرگە نىسبەتەن ئاغرىق سېزىمى پەيدا بولىدۇ.
- چىش يۈزىدە كىچىك ئويمانچىلار شەكىللىنىپ، باكتېرىيەلەرنىڭ كۆپىيىشىگە ۋە چىش چىرىشكە تېخىمۇ قولايلىق شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ.
كۈچەپ چوتكىلاش پەقەت چىش مىلىكىگىلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن چىش قۇرۇلمىسىنىڭ مۇقىملىقىغا تەھدىت ئېلىپ كېلىدۇ. ئاستا خاراكتېرلىك مېخانىكىلىق سۈركىلىش نەتىجىسىدە چىش بويۇن قىسمىدا سۈركىلىش خارابلىقى شەكىللىنىپ، چىشنىڭ سۇنۇپ كېتىش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
نېمە ئۈچۈن كۈچەپ چوتكىلاش پاكىزلاش ئۈنۈمىنى ئۆستۈرمەيدۇ؟
نۇرغۇن كىشىلەر كۈچەپ سۈركىگەندە چىشتىكى داغ ۋە باكتېرىيە قالدۇقلىرى ياخشى چىقىدۇ دەپ ئويلايدۇ. ئەمەلىيەتتە، چىش ئۈستىدىكى باكتېرىيە پەردىسى يۇمشاق بىر قەۋەت بولۇپ، ئۇنى ئېلىۋېتىش ئۈچۈن چوڭ كۈچ تەلەپ قىلىنمايدۇ. پەقەت توغرا بولغان چوتكىلاش بۇلۇڭى ۋە يۇمشاق چوتكىلاش ھەرىكىتى بولسىلا، بۇ پەردىنى تولۇق تازىلىغىلى بولىدۇ.
زىيادە كۈچ بىلەن چوتكىلىغاندا، چوتكا تاللىرى ئېگىلىپ كېتىپ، چىش ئارىلىرىدىكى ۋە چىش مىلىكى چېتىدىكى يوشۇرۇن جايلارغا يېتىپ بارالمايدۇ. ئەكسىچە، يۇمشاق كۈچ بىلەن چوتكىلىغاندا چوتكا تاللىرى ئەۋرىشىملىكىنى ساقلاپ، چىشنىڭ ھەر بىر بۇلۇڭ-پۇچقاقلىرىغىچە سىڭىپ كىرىپ، تازىلاش ئۈنۈمىنى ئەڭ يۇقىرى چەككە يەتكۈزىدۇ. شۇڭا، «كۈچ» ئەمەس، بەلكى «تېخنىكا» چىش تازىلاشنىڭ ئاچقۇچىدۇر.
چىش مىلىكىنى قوغداش ۋە توغرا چوتكىلاش ئۇسۇللىرى
چىش مىلىكى زەخىملىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، بىرىنچى بولۇپ چوتكىلاش ئادىتىنى ئۆزگەرتىش كېرەك. تىببىي مۇتەخەسسىسلەر تەرىپىدىن تەۋسىيە قىلىنغان توغرا ئۇسۇللار تۆۋەندىكىچە:
- يۇمشاق تاللىق چىش چوتكىسىنى تاللاش: قاتتىق تاللىق چوتكىلار سۈركىلىشنى كۈچەيتىپ، چىش مىلىكىنى ئاسانلا تىلىپ قويىدۇ.
- 45 گرادۇسلۇق بۇلۇڭدا چوتكىلاش: چوتكىنى چىش بىلەن چىش مىلىكى تۇتاشقان جايغا 45 گرادۇس قىيپاش قويۇپ، يېنىك ئايلانما ھەرىكەت بىلەن چوتكىلاش كېرەك.
- بېسىم سېنزورلۇق ئېلېكترونلۇق چوتكا ئىشلىتىش: ئەگەر ئۆزىڭىزنىڭ كۈچىنى كونترول قىلالمايدىغانلىقىڭىزنى ھېس قىلسىڭىز، بېسىم ئېشىپ كەتكەندە ئاگاھلاندۇرۇش بېرىدىغان ئېلېكترونلۇق چوتكىلارنى ئىشلەتسىڭىز بولىدۇ.
- چوتكىلاش ۋاقتىغا دىققەت قىلىش: كۈچەپ 1 مىنۇت چوتكىلىغاندىن كۆرە، يېنىك كۈچ بىلەن 2-3 مىنۇت ئەستايىدىل چوتكىلاش تېخىمۇ ئۈنۈملۈكتۇر.
ئەگەر سىز چىش چوتكىلىغاندا چىش مىلىكىڭىز دائىم قانايدىغان بولسا ياكى چىش مىلىكىڭىز زەخىملىنىپ يىگىلەپ، چىش يىلتىزى كۆرۈنۈپ قالغان بولسا، بۇ سىزنىڭ چوتكىلاش ئۇسۇلىڭىزدا مەسىلە بارلىقىنىڭ بىر سىگنالىدۇر. بۇنداق ئەھۋالدا دەرھال ئادەتنى ئۆزگەرتىش ۋە چىش دوختۇرى بىلەن مەسلىھەتلىشىپ، كېيىنكى قەدەمدىكى ئەسلىگە كەلتۈرۈش چارىلىرىنى كۆرۈش كېرەك. چىش مىلىكى بىر قېتىم ئېغىر دەرىجىدە چېكىنىپ كەتسە، ئۇنى تەبىئىي يول بىلەن ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئىنتايىن قىيىن، شۇڭا بالدۇر ئالدىنى ئېلىش ئەڭ ياخشى تاللاشتۇر.
