دېڭىز قىرغىقىدا دەم ئېلىش نۇرغۇن كىشىلەر ئۈچۈن كۆڭۈللۈك بىر ئىش، ئەمما بەدەننىڭ بىرەر يېرىدە زەخىملىنىش ياكى كىچىك جاراھەت بولغاندا، نۇرغۇن كىشىلەر دېڭىز سۈيى تۇزلۇق بولغاچقا جاراھەتنى دېزىنفېكسىيە قىلىپ، ساقىيىشنى تېزلىتىدۇ دەپ قارايدۇ. ئەمەلىيەتتە، بۇ قاراش تىببىي نۇقتىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا تولىمۇ خەتەرلىك بولۇپ، زامانىۋى مېدىتسىنا تەتقىقاتلىرى دېڭىز سۈيىنىڭ ئوچۇق جاراھەتلەرگە نىسبەتەن ئېغىر خەۋپ ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى ئىسپاتلىدى.
دېڭىز سۈيىنىڭ تەركىبى ۋە «تۇز» ھەققىدىكى خاتا قاراش
نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ دېڭىز سۈيىنى جاراھەتكە پايدىلىق دەپ ئويلىشىدىكى ئاساسلىق سەۋەب، تۇز سۈيىنىڭ مەلۇم دەرىجىدە مىكروب ئۆلتۈرۈش رولى بارلىقىغا بولغان ئىشەنچتۇر. ئەلۋەتتە، تىببىي مەقسەتتە ئىشلىتىلىدىغان فىزىئولوگىيەلىك تۇز سۈيى جاراھەتنى يۇيۇشتا ئىنتايىن ئۈنۈملۈك، ئەمما دېڭىز سۈيى بىلەن ستېرىللانغان تۇز سۈيى ئوتتۇرىسىدا چوڭ پەرق بار. دېڭىز سۈيىنىڭ تەركىبىدە پەقەت تۇزلا بولماستىن، بەلكى يەنە نۇرغۇنلىغان مىكرو ئورگانىزملار، يۈسۈنلەر، ئورگانىك قالدۇقلار ۋە ئەڭ مۇھىمى كۆپ خىل باكتېرىيەلەر مەۋجۇت.
دېڭىز سۈيىنىڭ قويۇقلۇقى بەدەندىكى سۇيۇقلۇقنىڭ قويۇقلۇقىدىن يۇقىرى بولغاچقا، ئۇ جاراھەت ئورنىدىكى ھۈجەيرىلەرنىڭ سۈيىنى سۈمۈرۈپ چىقىرىپ، يېڭى توقۇلمىلارنىڭ ئۆسۈشىگە توسالغۇ بولىدۇ. بۇ جاراھەتنىڭ ساقىيىش مۇددىتىنى ئۇزارتىپلا قالماي، تېرىنىڭ ئەتراپىنى قۇرغاقلاشتۇرۇپ، تېخىمۇ چوڭ يېرىقلارنىڭ پەيدا بولۇشىغا سەۋەب بولىدۇ.
دېڭىز سۈيىدىكى باكتېرىيە خەۋپى: Vibrio vulnificus
دېڭىز سۈيىدىكى ئەڭ چوڭ خەتەر ئۇنىڭ تەركىبىدىكى تۇز ئەمەس، بەلكى كۆزگە كۆرۈنمەيدىغان باكتېرىيە تۈرلىرىدۇر. بولۇپمۇ ئىللىق دېڭىز سۈيىدە كۆپ ئۇچرايدىغان «Vibrio vulnificus» دەپ ئاتىلىدىغان باكتېرىيە ئىنتايىن خەتەرلىك. بۇ باكتېرىيە ئوچۇق جاراھەت ئارقىلىق بەدەنگە كىرگەندە، تېز سۈرئەتتە كۆپىيىپ، تېرە ۋە يۇمشاق توقۇلمىلارنى يوقىتىشقا باشلايدۇ. ئېغىر ئەھۋاللاردا بۇ سېپتىتسېمىيە (يەنى قان زەھەرلىنىش) ئېلىپ بېرىپ، ئۆلۈم خەۋپىنى تۇغدۇرىدۇ.
- دېڭىز سۈيىدىكى مىكرو ئورگانىزملار جاراھەتنى يىرىڭلىتىپ، ئەتراپتىكى توقۇلمىلارنىڭ ئۆلۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
- خىمىيەلىك بۇلغىنىشلار ۋە پاسكىنا سۇ قالدۇقلىرى جاراھەتنىڭ ئاللېرگىيەلىك رېئاكسىيە قىلىشىنى قوزغىتىدۇ.
- دېڭىز قۇملىرى جاراھەت ئىچىگە كىرىپ قالسا، ئۇزۇن مۇددەتلىك ياللۇغلىنىشنى پەيدا قىلىدۇ.
كىملەر ئالاھىدە دىققەت قىلىشى كېرەك؟
دېڭىز سۈيىگە كىرىش ھەممە ئادەم ئۈچۈن بىر خىل خەتەرلىك بولسىمۇ، ئەمما بەزى كىشىلەر توپى ئۈچۈن بۇ خەتەر ھاياتىغا تەھدىت ئېلىپ كېلىدىغان دەرىجىدە يۇقىرى بولىدۇ. ئەگەر سىزدە تۆۋەندىكى ئەھۋاللار بولسا، بەدىنىڭىزدە كىچىك بىر جاراھەت بولسىمۇ دېڭىز سۈيىگە كىرىشتىن مۇتلەق ساقلىنىشىڭىز كېرەك:
- شېكەر كېسىلى (دىئابېت) بىمارلىرى: شېكەر كېسىلى بىمارلىرىنىڭ جاراھەت ساقىيىش ئىقتىدارى تۆۋەن بولغاچقا، سەللا سەل قارالسا يۇقۇملىنىش ئېغىرلىشىپ كېتىدۇ.
- ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئاجىز كىشىلەر: راك بىلەن يۇقۇملانغانلار ياكى ئىممۇنىتېتنى تىزگىنلىگۈچى دورا ئىستېمال قىلىۋاتقانلار.
- جىگەر كېسەللىكلىرى بارلار: جىگەر ئىقتىدارى ئاجىز كىشىلەر Vibrio باكتېرىيەسى بىلەن يۇقۇملانغاندا، ئەھۋالى ئىنتايىن تېز ناچارلىشىپ كېتىدۇ.
جاراھەت ساقىيىش ئۈچۈن توغرا بولغان بىر تەرەپ قىلىش ئۇسۇللىرى
ئەگەر دېڭىزدا يۈرگەندە تاسادىپىي زەخىملىنىپ قالسىڭىز ياكى بەدىنىڭىزدە جاراھەت بولسا، جاراھەتنىڭ يۇقۇملىنىش خەۋپىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن تۆۋەندىكى باسقۇچلارغا ئەمەل قىلىشىڭىز تەۋسىيە قىلىنىدۇ: بىرىنچىدىن، دەرھال دېڭىزدىن چىقىپ، جاراھەتنى پاكىزە سۇ ياكى دېزىنفىكسىيەلەنگەن فىزىئولوگىيەلىك تۇز سۈيى بىلەن يۇيۇپ، قۇم ۋە باشقا يات جىسىملارنى چىقىرىۋېتىش كېرەك. ئىككىنچىدىن، جاراھەتكە يود سۈيى (Iodine) ياكى باشقا تىببىي دېزىنفېكسىيە سۇيۇقلۇقلىرىنى سۈركەپ، پاكىز داكا بىلەن تېڭىش كېرەك.
دېڭىز سۈيى تېببىي مەقسەتتىكى دېزىنفېكسىيە سۇيۇقلۇقى ئەمەس. ئەكسىچە، ئۇ نۇرغۇنلىغان كېسەللىك قوزغاتقۇچى مىكروبلارنىڭ ماكانىدۇر. جاراھىتىڭىزنىڭ تېز ۋە ساغلام ساقىيىشىنى خالىسىڭىز، ئۇنى دېڭىز سۈيىدىن يىراق تۇتۇڭ ھەمدە زۆرۈر تېپىلغاندا تىببىي خادىملارنىڭ ياردىمىنى سوراڭ. ساغلاملىق ھەممىدىن ئەلا، شۇڭا كىچىك بىر سەل قاراشنىڭ چوڭ پۇشايمانلارغا سەۋەب بولۇشىغا يول قويماڭ.
