نۇرمەمەت دوختۇر

چات يېرىق نەيچىسى (Inguinal Canal) ئىنسان بەدىنىنىڭ قورساق ئالدى دىۋارىنىڭ تۆۋەنكى قىسمىغا جايلاشقان، قىيپاش يۆنىلىشتىكى بىر جۈپ مۇھىم قانال بولۇپ، ئاناتومىيەلىك جەھەتتىن ئىنتايىن مۇرەككەپ قۇرۇلمىغا ئىگە. بۇ نەيچە ئەرلەردە ئۇرۇق بېغىشىنىڭ (Spermatic Cord)، ئاياللاردا بالىياتقۇ يۇمىلاق تارىمۇشىنىڭ قورساق بوشلۇقىدىن سىرتقى جىنسىي ئەزالارغا قاراپ ئۆتىدىغان بىردىنبىر يولى ھېسابلىنىدۇ. رەسىمدە كۆرسىتىلگىنى بولسا قورساق سىرتقى قىيپاش مۇسكۇلى قىسمەن كېسىۋېتىلگەندىن كېيىنكى، چات يېرىق نەيچىسىنىڭ ئىچكى قاتلاملىرى، مۇسكۇل قەۋەتلىرى ۋە نېرۋا تارقىلىش ئەھۋالىدۇر.

چات يېرىق (Inguinal region) ئادەم بەدىنىدىكى قورساق بوشلۇقى بىلەن يوتا قىسمى تۇتاشقان مۇھىم رايون بولۇپ، ئاناتومىيەلىك قۇرۇلمىسى بىر قەدەر مۇرەككەپ ۋە نازۇك كېلىدۇ. بۇ رايوندا «چات يېرىق نەيچىسى» دەپ ئاتىلىدىغان بىر قانال مەۋجۇت بولۇپ، ئۇ ئەرلەردە ئۇرۇق بېغىشىنىڭ، ئاياللاردا بالىياتقۇ يۇمىلاق تارىمۇشىنىڭ قورساق بوشلۇقىدىن تاشقىرىغا چىقىش يولى ھېسابلىنىدۇ. رەسىمدە كۆرسىتىلگىنى دەل بۇ رايوننىڭ تېرە ۋە تېرە ئاستى توقۇلمىلىرى ئېچىۋېتىلگەندىن كېيىنكى يۈزەكى ئاناتومىيەلىك كۆرۈنۈشىدۇر.

ئىنسان بەدىنىنىڭ داس بوشلۇقى (Pelvic Cavity) سۈيدۈك سىستېمىسى، ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ ئاخىرقى قىسمى ۋە كۆپىيىش ئەزالىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان مۇرەككەپ بوشلۇق بولۇپ، بۇ يەردىكى قان تومۇر تورى ئىنتايىن زىچ ۋە مۇھىم ئورۇننى ئىگىلەيدۇ. بولۇپمۇ ئەرلەرنىڭ داس بوشلۇقىدا، مەزى بېزى، دوۋساق ۋە جىنسىي ئەزالارنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشى ئۈچۈن، يانپاش ئارتېرىيەلىرى ۋە ئۇنىڭدىن تارماقلانغان قان تومۇرلار ئۈزلۈكسىز ئوكسىگېنلىق قان بىلەن تەمىنلەپ تۇرۇشى كېرەك. بۇ قان تومۇرلارنىڭ جايلاشقان ئورنى ۋە يۆنىلىشى ئوپېراتسىيە ۋە كىلىنىكىلىق دىئاگنوزدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئىنسان بەدىنىدىكى ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشىدا قان ئايلىنىش سىستېمىسى، بولۇپمۇ قورساق بوشلۇقىدىكى چوڭ ئارتېرىيە ۋە ۋىنالار ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ. بولۇپمۇ كىچىك ئۈچەي ۋە چوڭ ئۈچەينىڭ قان بىلەن تەمىنلىنىشى، ئوزۇقلۇق ماددىلارنىڭ سۈمۈرۈلۈشى ۋە تاشلاندۇق ماددىلارنىڭ توشۇلۇشىدا ئىنتايىن مۇھىم. بۇ جەرياندا ئۈچەي بېغىش تۆۋەنكى ئارتېرىيىسى (IMA) ۋە ئۇنىڭ تارماقلىرى چوڭ ئۈچەينىڭ كۆپ قىسمىنى ئوكسىگېنلىق قان بىلەن تەمىنلەشتە ئاچقۇچلۇق ۋەزىپىنى ئۆتەيدۇ.

ئادەم بەدىنىنىڭ ھەزىم قىلىش سىستېمىسىدىكى ئەڭ مۇھىم قىسىملارنىڭ بىرى بولغان كىچىك ئۈچەي ۋە چوڭ ئۈچەينىڭ قان بىلەن تەمىنلىنىشى، ئاساسلىقى ئۈچەي بېغىش يۇقىرىقى ئارتېرىيىسى (SMA) ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشىدۇ. بۇ مۇرەككەپ قان تومۇر تورى ئاشقازان ئاستى بېزىدىن تارتىپ توغرا بوغماق ئۈچەيگىچە بولغان كەڭ دائىرىنى ئوكسىگېن ۋە ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەيدۇ. بولۇپمۇ كىچىك ئۈچەينىڭ ئوزۇقلۇق سۈمۈرۈش ئىقتىدارى ۋە چوڭ ئۈچەينىڭ سۇنى قايتا سۈمۈرۈش رولى ئۈچۈن، بۇ ئارتېرىيە سىستېمىسىنىڭ ساغلاملىقى ئىنتايىن ھەل قىلغۇچ ئەھمىيەتكە ئىگە.

قورساق بوشلۇقىنىڭ يۇقىرىقى قىسمى ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ مەركىزىي ئورنى بولۇپ، بۇ يەردە ئاشقازان، جىگەر، تال، ئاشقازان ئاستى بېزى ۋە ئون ئىككى بارماق ئۈچەي قاتارلىق مۇھىم ئەزالار زىچ ئورۇنلاشقان. بۇ ئەزالارنىڭ ئىقتىدارىنى ساقلاپ تۇرۇش ئۈچۈن، قورساق ئائورتىسىدىن ئايرىلىپ چىققان «قورساق بوشلۇق غولى» (Celiac Trunk) ۋە ئۇنىڭ تارماقلىرىدىن تەشكىل تاپقان مۇرەككەپ بىر قان تومۇر تورى مەۋجۇت. بۇ قان تومۇرلار خۇددى بىر دەرەخنىڭ شاخلىرىغا ئوخشاش تارقىلىپ، ھەربىر ئەزانى ئوكسىگېن ۋە ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەيدۇ.

قورساق بوشلۇقىنىڭ يۇقىرىقى قىسمى ئىنسان بەدىنىدىكى ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم رايونى ھېسابلىنىدۇ. بۇ رايوندا ئاشقازان، جىگەر، تال، ئۆت خالتىسى ۋە ئاشقازان ئاستى بېزى قاتارلىق ھاياتلىق ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان ئەزالار جايلاشقان. بۇ ئەزالارنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشى ئۈچۈن، ئۇلارنى ئوكسىگېن ۋە ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەيدىغان مول قان تومۇر تورى مەۋجۇت بولۇپ، بۇ تومۇرلارنىڭ كۆپىنچىسى قورساق ئائورتىسىدىن ئايرىلىپ چىققان «قورساق بوشلۇق غولى» (Celiac Trunk) دىن باشلىنىدۇ.

چات يېرىق ئۈچ بۇرجىكى (Inguinal Triangle)، تىببىي ساھەدە يەنە «خېسېلباخ ئۈچ بۇرجىكى» (Hesselbach's Triangle) دەپمۇ ئاتىلىدىغان بولۇپ، قورساق ئالدى دىۋارىنىڭ تۆۋەنكى قىسمىدىكى ئاناتومىيىلىك جەھەتتىن ئىنتايىن مۇھىم بىر رايوندۇر. بۇ رايون قورساق دىۋارىنىڭ ئىچكى تەرىپىدىن (قورساق بوشلۇقى ئىچىدىن) كۆزىتىلگەندە ئېنىق كۆرۈلىدۇ. چات يېرىق ئۈچ بۇرجىكىنىڭ چېگرالىرى مۇسكۇل ۋە قان تومۇرلار ئارقىلىق بەلگىلەنگەن بولۇپ، بۇ يەر قورساق دىۋارىنىڭ نىسبەتەن ئاجىز رايونى ھېسابلىنىدۇ، شۇڭا «بىۋاسىتە چات يېرىق» (Direct Inguinal Hernia) دەل مۇشۇ ئۈچ بۇرجەك رايونىدىن تومپىيىپ چىقىدۇ.

چات يېرىق نەيچىسى (Inguinal Canal) ئىنسان بەدىنىنىڭ قورساق دىۋارىنىڭ تۆۋەنكى قىسمىغا جايلاشقان بولۇپ، قورساق بوشلۇقى بىلەن سىرتقى كۆپىيىش ئەزالىرىنى تۇتاشتۇرىدىغان مۇھىم ئۆتۈشمە يولى ھېسابلىنىدۇ. ئاناتومىيىلىك جەھەتتىن ئېيتقاندا، بۇ نەيچە قورساق مۇسكۇللىرى ۋە پەي پەردىلىرىنىڭ ئارىسىدىن قىيپاش ئۆتكەن بىر بوشلۇق بولۇپ، ئەرلەردە ئۇرۇق بېغىشى، ئاياللاردا بالىياتقۇ يۇمىلاق تارىمۇشى بۇ يەردىن ئۆتىدۇ. بۇ قۇرۇلمىنىڭ مۇرەككەپلىكى سەۋەبىدىن، ئۇ بەدەندىكى «ئاجىز نۇقتا» دەپ قارىلىدۇ ۋە چات يېرىق (Hernia) ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان ئورۇنلارنىڭ بىرىدۇر.

كۆكرەك قىسمىنىڭ توغرا كەسمە يۈزى (Cross-sectional view) ئاناتومىيە ۋە كىلىنىكىلىق تەسۋىر دىئاگنوزىدا (مەسىلەن CT ۋە MRI دا) ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ رەسىمدە سەككىزىنچى كۆكرەك ئومۇرتقىسى (T8) تەكشىلىكىدىن كېسىلگەن كۆرۈنۈش تەسۋىرلەنگەن بولۇپ، بۇ ئارقىلىق بىز يۈرەكنىڭ تۆت كامىرى، ئۆپكە، چوڭ قان تومۇرلار ۋە قىزىلئۆڭگەچنىڭ ئۆزئارا قوشنا مۇناسىۋىتىنى ئېنىق كۆرەلەيمىز. بۇ تەكشىلىك يۈرەكنىڭ ئورۇنلىشىشى ۋە تىك پاسىلنىڭ ئارقا قىسمىدىكى قۇرۇلمىلارنى چۈشىنىشتە ھالقىلىق رول ئوينايدۇ.