نۇرمەمەت دوختۇر

ئىنسان بەدىنىنىڭ ھەرىكەت سىستېمىسى مۇرەككەپ ھەم نازۇك بىر تۈزۈلۈش بولۇپ، پەي، مۇسكۇل ۋە سۆڭەكلەرنىڭ ئۆزئارا ماسلىشىشى ئارقىلىق نورمال ھەرىكەت ئىقتىدارىنى ئىشقا ئاشۇرىدۇ. بۇ جەرياندا، پەي غىلاپى (Tendon Sheath) ۋە سېرىق ئەت غىلاپى (Fascial Sheath) ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. ئۇلار پەي ۋە مۇسكۇللارنى قوغداپ، سىلىقلاپ، ھەرىكەتنىڭ راۋان بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدىغان مۇھىم قۇرۇلمىلاردۇر. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئاناتومىيەسىنى چۈشىنىش تىببىي خادىملار ۋە ئۆز سالامەتلىكىگە كۆڭۈل بۆلىدىغان ھەر بىر شەخس ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.

مۇسكۇللارنى شەكلىگە ئاساسەن تۈرگە ئايرىش، ئۇلارنىڭ بىئومېخانىكىلىق خۇسۇسىيىتىنى، يەنى قايسى تىپتىكى ھەرىكەتكە ماس كېلىدىغانلىقىنى، قانچىلىك كۈچ ھاسىل قىلالايدىغانلىقىنى ۋە ھەرىكەت دائىرىسىنىڭ قانچىلىك ئىكەنلىكىنى چۈشىنىشنىڭ ئاساسى ھېسابلىنىدۇ. مەسىلەن، ئۇزۇن مۇسكۇللار تېز ھەرىكەت ۋە چوڭ دائىرىلىك سوزۇلۇشقا ماھىر بولسا، قاناتسىمان مۇسكۇللار كىچىك دائىرىدە كۈچلۈك كۈچ ھاسىل قىلىشقا ماس كېلىدۇ. بۇ ماقالىدە، ئاساسلىق مۇسكۇل شەكىللىرىنى ئايرىم-ئايرىم تونۇشتۇرۇش ئارقىلىق، ئاناتومىيەنىڭ بۇ مۇھىم بۆلىكى ھەققىدىكى چۈشەنچىڭىزنى چوڭقۇرلاشتۇرىمىز.

ئىنسان بەدىنىدىكى مۇسكۇل سىستېمىسى 600 دىن ئارتۇق مۇسكۇلدىن تەشكىل تاپقان مۇرەككەپ ۋە ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە تور بولۇپ، ئۇ ھەرىكەتنى ئىشقا ئاشۇرۇش، بەدەن قىياپىتىنى ساقلاش، بوغۇملارنى مۇقىملاشتۇرۇش ۋە تەن تېمپېراتۇرىسىنى تەڭشەش قاتارلىق نۇرغۇنلىغان مۇھىم فۇنكسىيەلەرنى ئۈستىگە ئالىدۇ. ھەر بىر مۇسكۇل ئۆزگىچە قۇرۇلما ۋە ۋەزىپىگە ئىگە بولۇپ، نېرۋا سىستېمىسىنىڭ كونتروللۇقىدا ماسلىشىپ ئىشلەش ئارقىلىق، ئىنساننىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىدىكى ئاددىي قول ئىشارىسىدىن تارتىپ مۇرەككەپ تەنتەربىيە ھەرىكەتلىرىگىچە بولغان بارلىق پائالىيەتلىرىنى مۇمكىن قىلىدۇ.

ئوشۇق ۋە پۇت ئىنسانلارنىڭ تىك تۇرۇشى ۋە ھەرىكەتلىنىشىدىكى ئاساسلىق تىرەك بولۇپ، 26 دانە سۆڭەك، 30 دىن ئارتۇق بوغۇم ۋە يۈزدىن ئارتۇق مۇسكۇل، كىرپىك، نېرۋا ۋە قان تومۇرلىرىدىن تەركىب تاپقان ئىنتايىن مۇرەككەپ بىئولوگىيەلىك مېخانىزم ھېسابلىنىدۇ. ئۇلار بەدەن ئېغىرلىقىنى كۆتۈرۈپلا قالماي، يەنە يەر يۈزىدىن كەلگەن زەربىنى سۈمۈرۈپ، مېڭىش، يۈگۈرۈش ۋە سەكرەش قاتارلىق ھەرىكەتلەرنىڭ راۋان بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ. پۇتنىڭ ساغلاملىقى پۈتۈن بەدەننىڭ تەڭپۇڭلۇقى ۋە ھەرىكەت ئىقتىدارى ئۈچۈن ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە.

تىز بوغۇمى ئىنسانلارنىڭ ھەرىكەت سىستېمىسىدىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ مۇرەككەپ بوغۇملارنىڭ بىرى بولۇپ، كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدىكى مېڭىش، يۈگۈرۈش، سەكرەش ۋە ئولتۇرۇپ-قوپۇش قاتارلىق ھەرىكەتلەرنىڭ ئاساسى ھېسابلىنىدۇ. ئۇ يوتا سۆڭىكى، پاقالچاق سۆڭىكى ۋە لىپەك سۆڭىكىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، مۇسكۇل، كىرپىك ۋە بوغۇم خالتىسى قاتارلىق يۇمشاق توقۇلمىلارنىڭ ماسلىشىشى ئارقىلىق تۇراقلىق ھەم جانلىق ھەرىكەتنى كاپالەتلەندۈرىدۇ. تىز بوغۇمىنىڭ ساغلاملىقى تۇرمۇش سۈپىتىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدىغان مۇھىم ئامىل بولغاچقا، ئۇنىڭ قۇرۇلمىسىنى چۈشىنىش ئىنتايىن زۆرۈر.

ياخشى ئۇخلاش ئومۇمىي سالامەتلىك، روھىي ساغلاملىق ۋە كۈندىلىك تۇرمۇش سۈپىتى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. ئەمما، ھازىرقى تېز سۈرئەتلىك تۇرمۇشتا نۇرغۇن كىشىلەر سۈپەتلىك ئۇيقۇغا ئېرىشىشتە قىيىنچىلىققا ئۇچرايدۇ. تۆۋەندىكى بىرقانچە ئاددىي ۋە ئەمەلىي تەۋسىيە سىزنىڭ ئۇيقۇ ئادىتىڭىزنى ياخشىلاپ، ھەر بىر كېچىنى خاتىرجەم ئۆتكۈزۈپ، يېڭى بىر كۈننى تېخىمۇ روھلۇق ۋە كۈچ-قۇۋۋەت بىلەن باشلىشىڭىزغا ياردەم بېرىدۇ.

داس سۆڭىكى (Pelvis) ئىنسانلارنىڭ ئىسكىلىت سىستېمىسىدىكى مەركىزىي قۇرۇلما بولۇپ، ئۇ ئومۇرتقا تۈۋرۈكىنى تۆۋەنكى مۈچىلەرگە تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان كۆۋرۈكلۈك رولىنى ئوينايدۇ. ئۇ يەنە قورساق بوشلۇقىدىكى مۇھىم ئىچكى ئەزالارنى قوغداش، بەدەن ئېغىرلىقىنى يۆتكەش ۋە تىك تۇرۇش ھالىتىنى ساقلاش قاتارلىق ھاياتىي مۇھىم ۋەزىپىلەرنى ئۆتەيدۇ. داس بوغۇمى (Hip Joint) بولسا داس سۆڭىكى بىلەن يوتا سۆڭىكىنى تۇتاشتۇرىدىغان، بەدىنىمىزدىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ مۇقىم بوغۇملارنىڭ بىرى بولۇپ، مېڭىش، يۈگۈرۈش، ئولتۇرۇش ۋە ئورنىدىن تۇرۇش قاتارلىق ھەرىكەتلەرنىڭ ئاساسى ھېسابلىنىدۇ.

پۇت تېگى ئىنسان بەدىنىنىڭ ئېغىرلىقىنى كۆتۈرۈپ، ھەرىكەت جەريانىدىكى زەربىنى سۈمۈرىدىغان مۇرەككەپ ۋە مۇھىم قۇرۇلما. ئۇ نۇرغۇنلىغان كىچىك سۆڭەكلەر، بوغۇملار، مۇسكۇللار ۋە تارىمۇشلاردىن تەركىب تاپقان بولۇپ، بۇلارنىڭ ماسلىشىپ ئىشلىشى پۇتنىڭ نورمال فۇنكسىيەسىنى ئىشقا ئاشۇرۇشنىڭ ئاساسىدۇر. پۇت تېگىدىكى بۇ قۇرۇلمىلار، بولۇپمۇ تارىمۇشلار ۋە مۇسكۇل پىيلىرى، پۇتنىڭ ئۇزۇنىسىغا ۋە كۆلەڭگە ئەگمىلىرىنى شەكىللەندۈرۈپ ۋە ساقلاپ، بىزنىڭ تىك تۇرۇشىمىز، مېڭىشىمىز ۋە يۈگۈرۈشىمىزگە كاپالەتلىك قىلىدۇ.

پۇت ئىنسانلارنىڭ ھەرىكەتلىنىشىدىكى ئەڭ مۇھىم ئەزالارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇنىڭ ساغلاملىقى ۋە مۇقىملىقى كۈندىلىك تۇرمۇشىمىز ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. پۇتنىڭ مۇرەككەپ سۆڭەك قۇرۇلمىسىنى بىر-بىرىگە تۇتاشتۇرۇپ، ئۇنىڭ نورمال ھەرىكەتلىنىشىگە كاپالەتلىك قىلىدىغان مۇھىم تەركىبىي قىسمى دەل پۇت تارىمۇشلىرىدۇر. بۇ تارىمۇشلار پۇت بوغۇملىرىنى مۇقىملاشتۇرۇپ، سۆڭەكلەرنىڭ نورمال ئورنىدىن چىقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ ھەمدە پۇتنىڭ ئېغىرلىقنى كۆتۈرۈش ۋە ھەرىكەت جەريانىدىكى بېسىملارغا تاقابىل تۇرۇشىغا ياردەم بېرىدۇ.

تىز بوغۇمى ئىنسانلارنىڭ ھەرىكەت سىستېمىسىدىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ مۇرەككەپ بوغۇملارنىڭ بىرى. ئۇ كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدىكى مېڭىش، يۈگۈرۈش، سەكرەش ۋە ئولتۇرۇپ-قوپۇش قاتارلىق ھەرىكەتلەرنى ئىشقا ئاشۇرۇشتىكى ھالقىلىق ئەزا. تىز بوغۇمى يوتا سۆڭىكى، چوڭ پاقالچاق سۆڭىكى ۋە لىپەك سۆڭىكىدىن ئىبارەت ئۈچ سۆڭەكنىڭ ئۇچرىشىشىدىن تەشكىل تاپقان بولۇپ، پۇت-قوللارنىڭ ئەركىن ھەرىكەتلىنىشى ۋە بەدەن ئېغىرلىقىنى كۆتۈرۈپ تۇرۇشتا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ.