نۇرمەمەت دوختۇر

باش سۆڭىكىمىز نۇرغۇنلىغان سۆڭەكلەرنىڭ ئۆزئارا بىرىكىشىدىن ھاسىل بولغان مۇرەككەپ بىر ئەزا بولۇپ، ھەر بىر سۆڭەكنىڭ ئۆزىگە خاس شەكلى ۋە فىزىئولوگىيىلىك رولى بار. بۇ سۆڭەكلەر ئىچىدە، غەلۋىر سۆڭەك ئۆزىنىڭ ئالاھىدە ئورنى ۋە مۇرەككەپ قۇرۇلمىسى بىلەن ئاناتومىيەدە مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ. ئۇ باش سۆڭەكنىڭ مەركىزىگە، ئىككى كۆز ئالمىسىنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان بولۇپ، بۇرۇن بوشلۇقى بىلەن مېڭە بوشلۇقىنى ئايرىپ تۇرىدىغان مۇھىم توسۇق ھېسابلىنىدۇ. غەلۋىر سۆڭەكنىڭ نامى ئۇنىڭ غەلۋىرگە ئوخشاش كۆپ تۆشۈكچىلىك قۇرۇلمىسىدىن كەلگەن بولۇپ، بۇ قۇرۇلما پۇراق سېزىمى نېرۋىلىرىنىڭ ئۆتۈشىگە شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

يېقىندا كېنىيەدە ئېلىپ بېرىلغان بىر تەتقىقاتتا، خەلقئارالىق پىسخولوگلار گۇرۇپپىسى يەسلى بالىلىرىغا سېھىرلىك كۆكتاتلار ھەققىدىكى ھېكايىلەرنى سۆزلەپ بېرىشنىڭ، ئۇلارنىڭ مېۋە-چېۋە ۋە كۆكتاتلارغا بولغان مايىللىقىنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئۆستۈرىدىغانلىقىنى بايقىدى. بۇ تەسىرنىڭ ھېكايە سۆزلەنگەندىن كېيىن بىر ھەپتىدىن ئىككى ھەپتىگىچە داۋاملىشىدىغانلىقى مەلۇم بولدى.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

گەجگە سۆڭىكى (Occipital bone) باش سۆڭىكىنىڭ ئارقا ۋە ئاستىنقى قىسمىنى تەشكىل قىلىدىغان، ئالماس شەكىللىك تاق سۆڭەكتۇر. ئۇ باش سۆڭەكنىڭ ئارقا تېمىنى ھاسىل قىلىپلا قالماي، يەنە باش سۆڭەك ئاساسىنىڭ مۇھىم بىر قىسمىنى تەشكىل قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسلىق فىزىئولوگىيىلىك رولى كىچىك مېڭە، مېڭە غولى قاتارلىق ھاياتىي مۇھىم نېرۋا مەركەزلىرىنى قوغداش، شۇنداقلا باش سۆڭەك بىلەن ئومۇرتقا تۈۋرۈكىنى تۇتاشتۇرۇپ، بويۇننىڭ ھەرىكىتى ۋە مۇقىملىقى ئۈچۈن ئاساس ھازىرلاشتىن ئىبارەت.

پىشانە سۆڭىكى باش سۆڭىكىنىڭ ئالدى قىسمىنى تەشكىل قىلىدىغان مۇھىم، تاق سۆڭەك بولۇپ، ئۇ ئىنسانلارنىڭ پىشانىسىنى شەكىللەندۈرىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسلىق ۋەزىپىسى چوڭ مېڭىنىڭ ئالدى بۆلىكىنى قوغداش، كۆز ئويمىقىنىڭ ئۈستۈنكى قىسمىنى ھاسىل قىلىش ۋە يۈز قىياپىتىنىڭ ئاساسىي قۇرۇلمىسىنى بەلگىلەش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ سۆڭەك ئۆزىنىڭ ئورنى ۋە قۇرۇلمىسىنىڭ ئالاھىدىلىكى سەۋەبىدىن تاشقى زەربىگە ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان رايونلارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ.

باش سۆڭەك تۈۋى ( باش سۆڭەك ئاساسى ) ئىچكى يۈزى، يەنى باش سۆڭەك ئىچكى بوشلۇقىنىڭ ئاستىنقى قىسمى، ئىنسانلارنىڭ مېڭىسىنى كۆتۈرۈپ تۇرىدىغان ۋە قوغدايدىغان ناھايىتى مۇرەككەپ ھەم مۇھىم ئاناتومىيىلىك رايون. ئۇ مۇرەككەپ سۆڭەك قۇرۇلمىلىرى، تۆشۈكلەر ۋە ئېرىقلاردىن تەركىب تاپقان بولۇپ، باش نېرۋىلىرى ۋە چوڭ-كىچىك قان تومۇرلارنىڭ ئۆتۈشىگە يول ھازىرلايدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ نورمال بولۇشى چوڭ مېڭىنىڭ فىزىئولوگىيىلىك ئىقتىدارىنى ساقلاشنىڭ ئاچقۇچى.