نۇرمەمەت دوختۇر

تاق يادرولۇق ھۈجەيرە سانى (Monocyte Count) قاندىكى تاق يادرولۇق ئاق قان ھۈجەيرىلەرنىڭ مۇتلەق مىقدارىنى كۆرسىتىدىغان كۆرسەتكۈچ. تاق يادرولۇق ھۈجەيرىلەر (مونوسىتلار) ئاق قان ھۈجەيرىلىرى ئىچىدىكى ھەجىمى ئەڭ چوڭ ھۈجەيرە تۈرى بولۇپ، بەدەننىڭ تۇغما ئىممۇنىتېت سىستېمىسىدا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئۇلار بەدەننىڭ «تازىلىقچى ئەسكەرلىرى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ، چۈنكى ئۇلار قان ئايلىنىش سىستېمىسىدىن توقۇلمىلارغا كۆچۈپ، ماكروفاگ (يۇتقۇچى ھۈجەيرە) غا ئايلىنىپ، كېسەللىك قوزغاتقۇچى مىكروبلارنى، ئۆلگەن ھۈجەيرىلەرنى ۋە باشقا تاشقى ماددىلارنى يۇتۇپ يوقىتىدۇ. شۇڭا، تاق يادرولۇق ھۈجەيرە سانىنى ئۆلچەش ئارقىلىق سوزۇلما خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىش، ياللۇغلىنىش ۋە بەزى قان كېسەللىكلىرىگە دىئاگنوز قويۇشقا ياردەم قىلغىلى بولىدۇ.

لىمفا ھۈجەيرە سانى (Lymphocyte Count) قاندىكى لىمفا ھۈجەيرىلىرىنىڭ مۇتلەق سانىنى كۆرسىتىدىغان مۇھىم كۆرسەتكۈچ. لىمفا ھۈجەيرىلىرى ئاق قان ھۈجەيرىلىرىنىڭ بىر تۈرى بولۇپ، ئۇ بەدەننىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىدىكى يادرولۇق تەركىبىي قىسىم ھېسابلىنىدۇ. ئۇ بەدەننى يۇقۇملىنىش، راك ھۈجەيرىلىرى ۋە باشقا تاشقى تاجاۋۇزچىلاردىن قوغداشتا ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. لىمفا ھۈجەيرە سانىنى ئۆلچەش ئارقىلىق، دوختۇرلار بەدەننىڭ ئىممۇنىتېت ھالىتىنى باھالاپ، يۇقۇملىنىش، ئۆزلۈكىدىن ئىممۇنىتېت كېسەللىكلىرى، قان سىستېمىسى كېسەللىكلىرى ۋە باشقا كېسەللىكلەرگە دىئاگنوز قويالايدۇ. شۇڭا، ئۇ دائىملىق قان تەكشۈرۈشىدىكى مۇھىم تۈرلەرنىڭ بىرى.

ئىنسان بەدىنى بىر مۆجىزىلەر دۇنياسى، ئۇنىڭ ھەر بىر ھۈجەيرىسىدىن تارتىپ ئەڭ چوڭ ئەزالىرىغىچە بولغان قۇرۇلمىسى ئىنتايىن مۇرەككەپ ۋە مۇكەممەل بىر سىستېما. بىز بۇ ماقالىدە ھازىرغىچە بولغان تىببىي دۇنياسىدا ئىسپاتلانغان ھەم ئۆز بەدىنىڭىزنىڭ نەقەدەر ھەيران قالارلىق ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدۇرىدىغان 100 قىسقا تىببىي ئۇچۇرنى بىر يەرگە توپلىدۇق. كېلىڭ، بىرلىكتە بۇ كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان ئۇچۇرلارنى كۆرۈپ باقايلى.

تىل ئىنسانلارنىڭ تەم سەزگۈسىدىكى ئەڭ مۇھىم ئەزا بولۇپ، يېمەكلىكلەرنىڭ تەمىنى ئايرىش ۋە ئۇنىڭدىن ھۇزۇرلىنىشىمىزدا ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. تىلدىكى مۇرەككەپ تۈزۈلۈش ۋە ئالاھىدە ھۈجەيرىلەر تۈرلۈك تەم مولېكۇلىلىرىنى قوبۇل قىلىپ، مېڭىگە سىگنال يوللايدۇ. بۇ ماقالىدە تىلنىڭ تەم ئېلىش ئورۇنلىرى، مۇناسىۋەتلىك ھۈجەيرىلەر ۋە كۆپچىلىككە مەلۇم بولغان «تەم رايونى» ئۇقۇمى ھەققىدە تەپسىلىي توختىلىمىز.

يۇقىرى قان بېسىمى «جىمجىت قاتىل» دەپمۇ ئاتىلىدۇ، چۈنكى ئۇ دائىم كۆرۈنەرلىك ئالامەتلەرنى كۆرسەتمەي تۇرۇپ، يۈرەك، مېڭە، بۆرەك قاتارلىق مۇھىم ئەزالارغا ئېغىر زىيان سالىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر يۇقىرى قان بېسىمى توغرىسىدا بەزى خاتا چۈشەنچىلەرگە ئىگە بولۇپ, بۇ خاتا چۈشەنچىلەر كېسەللىك ئەھۋالىنى كونترول قىلىشقا ئېغىر تەسىر كۆرسىتىدۇ. تۆۋەندە، بىز يۇقىرى قان بېسىمى بىمارلىرى ئارىسىدا كەڭ تارقالغان 10 خاتا كۆز قاراش ۋە ئۇنىڭ ئىلمىي چۈشەندۈرۈشىنى ئوتتۇرىغا قويىمىز.

سپۇتنىك V COVID-19 ۋاكسىنىسىنى ئورتاق تەتقىق قىلىپ ياساپ چىقىپ داڭق قازانغان گامالېيا دۆلەتلىك تەتقىقات مەركىزى 2025-يىلى 9-ئايدىن 10-ئايغىچە سۈنئىي ئىدراك لايىھەلىگەن، يول ئاچقۇچ خاراكتېرلىك شەخسىيلەشتۈرۈلگەن mRNA راك ۋاكسىنىسىنىڭ بىرىنچى باسقۇچلۇق ئىنسانلاردىكى سىنىقىنى باشلاشنى پىلانلاۋاتقانلىقىنى ئېلان قىلدى.

قىز بالىنىڭ تۇنجى قېتىم ھەيز كۆرۈشى ( تۇنجى ئادەت Menarche ) ، ئۇنىڭ بالاغەتكە يېتىش مۇساپىسىدىكى تەبىئىي ۋە مۇھىم بىر بېكەتتۇر. بۇ ئۇنىڭ بەدىنىنىڭ قىزلىقتىن ئاياللىققا ئۆتۈۋاتقانلىقىنىڭ ساغلام بەلگىسى. ئەمما بۇ جەريان نۇرغۇن قىزلار ۋە ھەتتا ئاتا-ئانىلار ئۈچۈن قايمۇقۇش، ئەندىشە ۋە بىر ئاز جىددىيلىكنى ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن. شۇڭا، بۇ ھەقتە توغرا بىلىمگە ئىگە بولۇش ۋە قىزلارغا توغرا يېتەكچىلىك قىلىش ئىنتايىن مۇھىم.

ھەيز، يەنە ئادەت كۆرۈش ياكى ئاي كۆرۈش دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ قىز-ئاياللارنىڭ بالىياتقۇسىدىن قەرەللىك ھالدا قان كېلىش ھادىسىسىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ بىر ئايالنىڭ سالامەتلىكى ۋە تۇغۇش ئىقتىدارىنىڭ نورمال ئىكەنلىكىدىكى مۇھىم بىر بىشارەت بولۇپ، ئۇ قورقۇنچلۇق ياكى نومۇس قىلىدىغان ئىش ئەمەس، بەلكى تەبىئىي فىزىئولوگىيىلىك جەرياندۇر. 

ھەي، قولىڭىزدىكى ئاشۇ ئون دانە كىچىككىنە «گۇۋاھنامە»گە قاراپ بېقىڭە! ھەركۈنى ئىشلىتىپ يۈرگەن، ئەمما كۆپىنچە ۋاقىتتا دىققىتىمىزنى تارتمايدىغان بۇ بارماق ئىزلىرى بارغۇ، ئۇلار سىز ئويلىغاندىنمۇ كۆپ سىرلارنى يوشۇرۇپ يېتىپتۇ. ئۇلار پەقەت يانفونىڭىزنىڭ قۇلپىنى ئېچىش ياكى جىنايەتچىلەرنى تۇتۇشتىلا ئىشلىتىلمەيدۇ، بەلكى سىزنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىڭىز توغرىلىق شىفىرلىق ئۇچۇرلارنىمۇ ساقلايدۇ. قېنى، بىرلىكتە بۇ سىرلىق ئىزلارنىڭ تىببىي دۇنياسىغا كۈلۈپ تۇرۇپ بىر سەيلە قىلىپ كېلەيلى!

گولف توپى – يېشىللىق، ساپ ھاۋا ۋە ئېسىل جەمئىيەتنىڭ بىرىكىشى بولۇپ، ئۇ پەقەت بىر تەنھەرىكەت تۈرىلا ئەمەس، بەلكى بىر خىل تۇرمۇش ئۇسۇلى ۋە ئىجتىمائىي پائالىيەتتۇر. ئۇنىڭ نەپىسلىكى، ئۆزىگە خاس قائىدىلىرى ۋە تەبىئەت بىلەن بىرلەشىشى نۇرغۇن كىشىلەرنى جەلپ قىلىپ كەلمەكتە. بۇ ماقالىدە گولف توپى ھەققىدە ئەتراپلىق توختىلىپ، ئۇنىڭ سىرىنى بىرگە ئېچىپ باقايلى.