لىپەك يۇمشاق سۆڭىكىنىڭ يۇمشاپ كېتىش كېسىلى

لىپەك يۇمشاق سۆڭىكىنىڭ يۇمشاپ كېتىش كېسەللىكى (Chondromalacia Patellae) تىز ئاغرىقىنىڭ كۆپ ئۇچرايدىغان سەۋەبلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، پاتېللا سۆڭىكىنىڭ ئارقا يۈزىدىكى يۇمشاق سۆڭەكنىڭ بۇزۇلۇشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ كېسەللىك ھەر قانداق ياشتا كۆرۈلسىمۇ، ئاساسلىقى ياشلار ۋە تەنتەربىيە بىلەن شۇغۇللىنىدىغانلاردا كۆپرەك ئۇچرايدۇ.

بۇ ماقالىدە بىز لىپەك يۇمشاق سۆڭىكىنىڭ يۇمشاپ كېتىش كېسەللىكىنىڭ سەۋەبلىرى، ئالامەتلىرى، دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇللىرى ۋە داۋالاش چارىلىرىنى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈپ ئۆتىمىز. ئۇنىڭدىن باشقا، بۇ كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە تىز ئاغرىقىنى كونترول قىلىش بويىچە بىر قىسىم ئەمەلىي تەۋسىيەلەرنىمۇ بېرىمىز.

لىپەك يۇمشاق سۆڭىكىنىڭ يۇمشاپ كېتىش كېسەللىكى ھەققىدە ئومۇمىي چۈشەنچە

لىپەك يۇمشاق سۆڭىكىنىڭ يۇمشاپ كېتىش كېسەللىكى، تىببىي ئىنگىلىزچە كوندروكىستىك پاتېللا دەپمۇ ئاتىلىدۇ، لىپەك سۆڭىكىنىڭ ئارقا يۈزىنى قاپلاپ تۇرىدىغان يۇمشاق سۆڭەكنىڭ يۇمشاپ كېتىشى، بۇزۇلۇشى ياكى پارچىلىنىشىدىن ئىبارەت. بۇ ئەھۋال ئاساسلىقى تىز ئاغرىقى، شىددەتلىك ئاغرىق ۋە ھەرىكەت قىلغاندا تىزدا غەيرىي ئاۋاز بېرىش قاتارلىق ئالامەتلەر بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ.

• • • سەۋەبلىرى:

      • ھەددىدىن زىيادە يۈك بېسىش: ئېغىر تەنھەرىكەت، يۈگۈرۈش ياكى سەكرەش قاتارلىق پائالىيەتلەر تىز بوغۇمىغا كۆپ بېسىم چۈشۈرۈپ، يۇمشاق سۆڭەكنىڭ بۇزۇلۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
        • • مۇسكۇل تەڭپۇڭسىزلىقى: تىز ئەتراپىدىكى مۇسكۇللارنىڭ، بولۇپمۇ تۆت باشلىق مۇسكۇلنىڭ ئاجىزلىشىشى ياكى تەڭپۇڭسىزلىقى لىپەك سۆڭىكىنىڭ نورمال ئورنىدىن سىيرىلىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
          • مۇسكۇلنىڭ قىسقا بولۇشى: ئاساسلىقى پۇتنىڭ كەينى تەرىپىدىكى مۇسكۇل (Hamstring) ياكى يوتا مۇسكۇلىنىڭ (Quadriceps) قىسقا بولۇشى لىپەك سۆڭىكىنىڭ تىز بوغۇمىدا نورمال ھەرىكەت قىلىشىغا توسقۇنلۇق قىلىدۇ.
          • يۇمشاق سۆڭەكنىڭ زەخىملىنىشى: بىۋاسىتە زەربە ياكى يارىلىنىش سەۋەبىدىن يۇمشاق سۆڭەكنىڭ بۇزۇلۇشى.
          • تۇغما نۇقسانلار: بەزى كىشىلەردە لىپەك سۆڭىكىنىڭ شەكلى ياكى ئورنىنىڭ نورمالسىزلىقى بۇ كېسەللىككە بولغان خەۋپنى ئاشۇرىدۇ.
    • 

    ئالامەتلىرى:

    • تىز ئاغرىقى: ئاساسلىقى لىپەك سۆڭىكىنىڭ ئاستى ياكى ئەتراپىدا كۆرۈلىدىغان تېخىمۇ ئېغىر ئاغرىق. بۇ ئاغرىق ئۇزۇن ئولتۇرغاندا، پەلەمپەيگە چىققاندا ياكى يانتۇ يەرگە چىققاندا كۈچىيىدۇ.
      • غەيرىي ئاۋاز: تىزنى بۇققاندا ياكى تۈزلەگەندە سۈركىلگەن ياكى غارقىراغان ئاۋاز چىقىشى.
      • شىددەتلىك ئاغرىق: بوغۇمدا كۆرۈلىدىغان شىددەتلىك ئاغرىق ياكى تىزنىڭ «قاتتىقلىشىشى».
      • ئاجىزلىق: بەزىدە تىز بوغۇمىدا ئاجىزلىق ياكى تەڭپۇڭسىزلىق ھېس قىلىش.

دىئاگنوز قويۇش:

• • تېببىي تارىخ ۋە فىزىكىلىق تەكشۈرۈش: دوختۇر بىمارنىڭ ئالامەتلىرى، تېببىي تارىخىنى سۈرۈشتۈرۈپ، تىز بوغۇمىنى فىزىكىلىق تەكشۈرىدۇ.
  • تەسۋىر تەكشۈرۈشى:
    • رېنتگېن نۇرى (X-ray): سۆڭەك قۇرۇلمىسىدىكى ئۆزگىرىشلەرنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن.
    • ماگنىتلىق رېزونانس تەسۋىرى (MRI): يۇمشاق سۆڭەك، پەي ۋە باشقا يۇمشاق توقۇلمىلارنىڭ ئەھۋالىنى تېخىمۇ تەپسىلىي كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
    • كومپيۇتېر توموگرافىيىسى (CT Scan): بەزىدە سۆڭەك قۇرۇلمىسىنى تېخىمۇ ئېنىق كۆرۈش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.

  داۋالاش:

  • ئارام ئېلىش: ئاغرىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان پائالىيەتلەردىن ۋاقىتلىق توختاش.
  • مۇز قويۇش: ئاغرىق ۋە ئىششىقنى ئازايتىش ئۈچۈن.
  • ياللۇغ قايتۇرۇش دورىلىرى: دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بىلەن ياللۇغ قايتۇرۇش ۋە ئاغرىقنى يېنىكلىتىش دورىلىرىنى ئىستېمال قىلىش.
  • فىزىكىلىق داۋالاش : تىز ئەتراپىدىكى مۇسكۇللارنى كۈچەيتىش ۋە تەڭپۇڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن مەشىقلەرنى ئىجرا قىلىش.
  • ئوپېراتسىيە: ئېغىر ئەھۋاللاردا ياكى باشقا داۋالاش ئۇسۇللىرى ئۈنۈم بەرمىگەندە، يۇمشاق سۆڭەكنى رېمونت قىلىش ياكى نورماللاشتۇرۇش ئۈچۈن ئوپېراتسىيە قىلىشقا توغرا كېلىدۇ

ئالدىنى ئېلىش ۋە باشقۇرۇش:

• مۇۋاپىق مەشىق قىلىش، مۇسكۇللارنى كۈچەيتىش ۋە ئەۋرىشىملىكىنى ساقلاش.
• تەنھەرىكەت قىلىشتىن بۇرۇن قىزىنىش، كېيىن سوۋۇتۇش مەشىقلىرىنى قىلىش.
• مۇۋاپىق ئاياغ كىيىش.
• ئېغىرلىقنى كونترول قىلىش.
• تىز ئاغرىقى كۆرۈلسە دەرھال دوختۇرغا كۆرۈنۈش.