يوتا ئالدى ئىچكى تەرىپىنىڭ ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىسى: مۇسكۇل، قان تومۇر ۋە نېرۋىلارنىڭ تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلۇشى
ئىنسان بەدىنىنىڭ ھەرىكەت سىستېمىسىدا يوتا (Thigh) قىسمى ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدىغان بولۇپ، بولۇپمۇ يوتىنىڭ ئالدى ۋە ئىچكى تەرىپىدىكى ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىلار مۇرەككەپ ۋە ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ رايوندا بەدەننىڭ ئېغىرلىقىنى كۆتۈرۈش، مېڭىش ۋە يۈگۈرۈش ھەرىكەتلىرىنى ئىجرا قىلىدىغان كۈچلۈك مۇسكۇل گۇرۇپپىلىرىدىن سىرت، تۆۋەندىكى مۈچىنى قان بىلەن تەمىنلەيدىغان چوڭ ئارتېرىيەلەر ۋە نېرۋا تورلىرى ئورۇنلاشقان. كىلىنىكىلىق داۋالاشتا، بولۇپمۇ تاشقى كېسەللىكلەر ۋە قان تومۇر ئوپېراتسىيىلىرىدە بۇ رايوننىڭ قۇرۇلمىسىنى پىششىق بىلىش ئىنتايىن زۆرۈر.
بىز بۇ ماقالىدە تەمىنلەنگەن ئاناتومىيىلىك رەسىمگە ئاساسەن، يوتا ئالدى ئىچكى تەرىپىدىكى ھەربىر مۇسكۇل، قان تومۇر ۋە نېرۋىلارنىڭ ئورنى، نامى ۋە فۇنكسىيەسىنى تەپسىلىي تونۇشتۇرىمىز. يوتا ئۈچ بۇرجەكلىكى (Femoral Triangle)، يوتا نېرۋىسى ۋە چوڭ يوشۇرۇن ۋىنا قاتارلىق مۇھىم قۇرۇلمىلارنىڭ ئورۇنلىشىشىنى چۈشىنىش ئارقىلىق، سىز بۇ مۇرەككەپ رايون ھەققىدە ئەتراپلىق بىلىمگە ئىگە بولالايسىز.

رەسىم مەنبەسى: ئادەم ئاناتومىيىسىنىڭ رەڭلىك ئاتلىسى (ئۇيغۇرچە – خەنزۇچە 1993-يىلى)
رەسىم تەرجىمە تەھرىرى: ھەلىمە ئابدۇكېرىم ؛ تەھرىر: سابىت ئىسلام
رەسىم تەرجىمە قىلغۇچىلار: ئاگۇ خەسەنوۋ ، تۇرسۇنجان توقاي ، گۈلنىسا كېرەم ، نۇرمەمەت باغاشار ، ھەلىمە ئابدۇكېرىم
مەزمۇن تەييارلاش ۋە تەھرىر : دوختۇرلار تورى ئەترىتى
ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىلارنىڭ تەپسىلىي ئىزاھاتى
1. يوتا ئالدى ئىچكى تەرەپنىڭ مۇسكۇل، قان تومۇر ۋە نېرۋىلىرى ( Muscles, Blood Vessels, and Nerves of the Anterior Medial Aspect of the Thigh | 大腿前内侧面的肌肉、血管和神经 )
بۇ يوتا قىسمىنىڭ ئەڭ مۇھىم ئاناتومىيىلىك كۆرۈنۈشى بولۇپ، بۇ رايوندا «يوتا ئۈچ بۇرجەكلىكى» دەپ ئاتىلىدىغان مۇھىم بوشلۇق جايلاشقان. بۇ يەردىن پۈتۈن پۇتنى قان بىلەن تەمىنلەيدىغان يوتا ئارتېرىيىسى، قان قايتۇرىدىغان يوتا ۋىناسى ۋە مۇسكۇللارنى باشقۇرىدىغان يوتا نېرۋىسى ئۆتىدۇ. شۇنداقلا، تىزنى تۈزلىگۈچى (Quadriceps) ۋە يوتىنى ئىچىگە يىغقۇچى (Adductor) مۇسكۇل گۇرۇپپىلىرى مۇشۇ رايوندا كېسىشىپ، پۇتنىڭ ھەرىكەت ئىقتىدارىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدۇ.
2. يانپاش سىرت ئارتېرىيە ۋە ۋىنا ( External iliac artery and vein | 髂外动静脉 )
بۇ تومۇرلار قورساق بوشلۇقىدىن چىقىپ يوتا قىسمىغا قاراپ ماڭىدىغان چوڭ قان تومۇرلار ھېسابلىنىدۇ. ئۇلار چات يېرىق تارىمۇشىنىڭ ئاستىدىن ئۆتكەندىن كېيىن، ئىسمى ئۆزگىرىپ يوتا ئارتېرىيىسى ۋە يوتا ۋىناسى دەپ ئاتىلىدۇ.
3. چات يېرىق تارىمۇشى ( Inguinal ligament | 腹股沟韧带 )
بۇ تارىمۇش يانپاش سۆڭىكى بىلەن دوۋسۇن سۆڭىكىنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان قاتتىق تىزما بولۇپ، قورساق بىلەن يوتىنى ئايرىپ تۇرىدىغان مۇھىم چېگرا سىزىقىدۇر. ئۇنىڭ ئاستىدىن نېرۋا، ئارتېرىيە ۋە ۋىنالار ئۆتۈپ يوتا قىسمىغا كىرىدۇ.
4. قورساق تېمى يۈزە ئارتېرىيە ( Superficial epigastric artery | 腹壁浅动脉 )
بۇ كىچىك ئارتېرىيە يوتا ئارتېرىيىسىدىن ئايرىلىپ چىقىپ، يۇقىرىغا قاراپ قورساق تېمىنىڭ تېرە ئاستىغا تارقىلىدۇ. ئۇ قورساقنىڭ تۆۋەنكى قىسمىدىكى تېرە ۋە يۈزە توقۇلمىلارنى قان بىلەن تەمىنلەيدۇ.
5. قورساق تېمى يۈزە ۋىنا ( Superficial epigastric vein | 腹壁浅静脉 )
بۇ ۋىنا قورساق تېمىنىڭ تۆۋەنكى قىسمىدىكى يۈزە قانلارنى يىغىپ، تۆۋەنگە قاراپ ئېقىپ چوڭ يوشۇرۇن ۋىناغا ياكى يوتا ۋىناسىغا قۇيۇلىدۇ. كىلىنىكىدا قورساق تېمىدىكى تومۇر كېڭىيىشنى تەكشۈرۈشتە ئەھمىيىتى بار.
6. چات يېرىق قانىلى تېرە ئاستى ھالقىسى ( Superficial inguinal ring / Subcutaneous ring | 腹股沟管皮下环 )
بۇ چات يېرىق قانىلىنىڭ تاشقى ئېغىزى بولۇپ، ئەرلەردە ئۇرۇق بېغى، ئاياللاردا بالىياتقۇ يۇمىلاق تارىمۇشى مۇشۇ يەردىن چىقىدۇ. بۇ ئورۇن چات يېرىق (قاپارتقۇ) كۆپ يۈز بېرىدىغان ئاجىز نۇقتا ھېسابلىنىدۇ.
7. دوۋسۇن سۆڭەك مۇسكۇلى ( Pectineus muscle | 耻骨肌 )
بۇ مۇسكۇل يوتىنىڭ يۇقىرىقى ئىچكى قىسمىغا جايلاشقان بولۇپ، يوتا ئۈچ بۇرجەكلىكىنىڭ تېگىنى (pollini) تەشكىل قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسلىق ۋەزىپىسى يوتىنى ئىچىگە يىغىش ۋە سەل پۈكۈش.
8. ئەۋرەت سىرتقى ئارتېرىيە ( External pudendal artery | 阴部外动脉 )
يوتا ئارتېرىيىسىدىن چىقىپ ئىچكى تەرەپكە قاراپ ماڭىدىغان بۇ تومۇر، تاشقى جىنسىي ئەزالارنىڭ تېرىسىنى قان بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئۇ يۈزە قەۋەتتە ئورۇنلاشقان.
9. ئەۋرەت سىرتقى ۋىنا ( External pudendal vein | 阴部外静脉 )
تاشقى جىنسىي ئەزالار رايونىدىكى قاننى يىغىپ، چوڭ يوشۇرۇن ۋىنانىڭ يۇقىرىقى بۆلىكىگە قۇيۇلىدۇ. ئۇ يوتا ئىچكى تەرىپىدىكى مۇھىم يۈزە ۋىنا تارمىقىدۇر.
10. ئۇزۇن يىغقۇچى مۇسكۇل ( Adductor longus | 长收肌 )
يوتا ئىچكى تەرىپىدىكى ئاساسلىق مۇسكۇللارنىڭ بىرى بولۇپ، يوتا ئۈچ بۇرجەكلىكىنىڭ ئىچكى چېگراسىنى ھاسىل قىلىدۇ. ئۇ يوتىنى كۈچلۈك ھالدا ئىچىگە تارتىش (يىغىش) رولىنى ئوينايدۇ.
11. يوتا ئىچكى تەرەپ ۋىنا ( Medial femoral vein / Medial tributaries | 股内侧静脉 )
بۇ ئاتالغۇ ئادەتتە يوتىنىڭ ئىچكى تەرىپىدىن كەلگەن ۋە چوڭ يوشۇرۇن ۋىناغا ياكى يوتا ۋىناسىغا قوشۇلىدىغان تارماق ۋىنالارنى كۆرسىتىدۇ. ئۇلار يوتا ئىچكى مۇسكۇللىرى ۋە تېرىسىنىڭ قېنىنى توشۇيدۇ.
12. چوڭ يوشۇرۇن ۋىنا ( Great saphenous vein | 大隐静脉 )
ئادەم بەدىنىدىكى ئەڭ ئۇزۇن يۈزە ۋىنا بولۇپ، پۇتنىڭ ئىچكى تەرىپىدىن يۇقىرىغا قاراپ ماڭىدۇ. ئۇ يوتا تۈۋىدە چوڭقۇرغا كىرىپ، يوتا ۋىناسىغا قوشۇلىدۇ؛ يۈرەككە كۆۋرۈك سېلىش ئوپېراتسىيىسىدە كۆپ ئىشلىتىلىدۇ.
13. يوتا نېپىز مۇسكۇل ( Gracilis muscle | 股薄肌 )
يوتىنىڭ ئەڭ ئىچكى تەرىپىگە جايلاشقان تاسما شەكىللىك ئۇزۇن مۇسكۇل. ئۇ يوتىنى ئىچىگە يىغىش ۋە تىزنى پۈكۈشكە ياردەم بېرىدۇ.
14. چوڭ يىغقۇچى مۇسكۇل ( Adductor magnus | 大收肌 )
يوتا ئىچكى تەرىپىدىكى ئەڭ چوڭ ۋە چوڭقۇر مۇسكۇل بولۇپ، ئۈچ بۇرجەك شەكلىدە بولىدۇ. ئۇ يوتىنى كۈچلۈك يىغىدۇ ۋە يوتىنى كەينىگە تارتىشقىمۇ ياردەم بېرىدۇ.
15. تىككۈچى مۇسكۇل ( Sartorius muscle | 缝匠肌 )
بەدەندىكى ئەڭ ئۇزۇن مۇسكۇل بولۇپ، يانپاشنىڭ سىرتىدىن باشلىنىپ يوتىنى قىيپاش كېسىپ ئۆتۈپ تىزنىڭ ئىچكى تەرىپىگە بارىدۇ. ئۇ «تىككۈچىلەر پۇتنى كىرىشتۈرۈپ ئولتۇرغان» ھالەتنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشقا ياردەم بېرىدۇ.
16. يوتا ئىچكى تەرەپ مۇسكۇل ( Vastus medialis | 股内侧肌 )
يوتا تۆت باشلىق مۇسكۇلىنىڭ (Quadriceps) بىر قىسمى بولۇپ، تىز قاپىقىنىڭ ئىچكى يۇقىرى تەرىپىگە جايلاشقان. ئۇنىڭ ئاساسلىق ۋەزىپىسى تىز بوغۇمىنى تۈزلەش (كېرىش).
17. لىپەك تۆۋەنكى شېخى ( Infrapatellar branch | 膑下支 )
بۇ يوشۇرۇن نېرۋىنىڭ بىر تارمىقى بولۇپ، تىز قاپىقىنىڭ ئاستى تەرىپىدىكى تېرىگە تارقىلىدۇ. ئۇ تىزنىڭ ئالدى-تۆۋەن قىسمىنىڭ سەزگۈسىنى تەمىنلەيدۇ.
18. لىپەك سۆڭەك ( Patella | 髌骨 )
تىز بوغۇمىنىڭ ئالدى تەرىپىدىكى يۇمىلاق سۆڭەك (تىز قاپىقى) بولۇپ، يوتا تۆت باشلىق مۇسكۇلىنىڭ پەيلىرى ئارىسىغا جايلاشقان. ئۇ تىز بوغۇمىنى قوغدايدۇ ۋە مۇسكۇل كۈچىنى ئاشۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ.
19. يوتا سىرتقى تەرەپ مۇسكۇل ( Vastus lateralis | 股外侧肌 )
يوتا تۆت باشلىق مۇسكۇلىنىڭ ئەڭ چوڭ قىسمى بولۇپ، يوتىنىڭ سىرتقى يان تەرىپىنى ئىگىلەيدۇ. ئۇ تىزنى تۈزلەشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ ۋە مۇسكۇل ئوكۇلى ئۇرۇشتا كۆپ تاللىنىدۇ.
20. يانپاش – پاقالچاق تۇتامى ( Iliotibial tract | 髂胫束 )
يوتىنىڭ سىرتقى تەرىپىدىكى قېلىن تالالىق توقۇلما (پەي) بولۇپ، يانپاشتىن تىزغىچە سوزۇلىدۇ. ئۇ تىز بوغۇمىنى تۇراقلاشتۇرۇشتا ۋە تىك تۇرغاندا بەدەننى يۆلەشتە مۇھىم.
21. يوتا تۈز مۇسكۇل ( Rectus femoris | 股直肌 )
يوتا تۆت باشلىق مۇسكۇلىنىڭ دەل ئوتتۇرىسىغا جايلاشقان بولۇپ، يانپاشتىن باشلىنىپ تىزغىچە بارىدۇ. ئۇ ھەم يانپاشنى پۈكۈش، ھەم تىزنى تۈزلەش ئىقتىدارىغا ئىگە.
22. ئالدى تېرە شېخى ( Anterior cutaneous branches | 前皮支 )
يوتا نېرۋىسىدىن ئايرىلىپ چىققان بىر نەچچە نېرۋا تارمىقى بولۇپ، يوتىنىڭ ئالدى تەرەپ تېرىسىگە تارقىلىدۇ. ئۇلار يوتىنىڭ ئالدى قىسمىدىكى تېرە سەزگۈسى ۋە ئاغرىقنى يەتكۈزىدۇ.
23. يوتا سىرتقى تەرەپ ۋىناسى ( Lateral femoral vein / Lateral tributaries | 股外侧静脉 )
يوتىنىڭ سىرتقى تەرىپىدىكى قاننى يىغىپ، يوتا چوڭقۇر ۋىناسىغا ياكى چوڭ يوشۇرۇن ۋىناغا قۇيىدۇ. ئۇ يوتا سىرتقى مۇسكۇللىرىنىڭ qan ئايلىنىشىغا ياردەم بېرىدۇ.
24. يوتا ئارتېرىيە ( Femoral artery | 股动脉 )
تۆۋەندىكى مۈچىنى قان بىلەن تەمىنلەيدىغان ئەڭ ئاساسلىق ۋە چوڭ ئارتېرىيە بولۇپ، يوتا ئۈچ بۇرجەكلىكىنىڭ ئوتتۇرىسىدىن ئۆتىدۇ. ئۇنىڭ سوقۇشىنى چات يېرىق قىسمىدىن قول بىلەن سەزگىلى بولىدۇ.
25. كەڭ سېرىقئەتنى تەرەڭلەتكۈچى مۇسكۇل ( Tensor fasciae latae | 阔筋膜张肌肉 )
يانپاشنىڭ سىرتقى يۇقىرى قىسمىدىكى كىچىك مۇسكۇل بولۇپ، يانپاش – پاقالچاق تۇتامىغا ئۇلىنىدۇ. ئۇ يوتىنى ئازراق پۈكۈش ۋە سىرتقا كېرىش رولىنى ئوينايدۇ.
26. يوتا ۋىنا ( Femoral vein | 股静脉 )
يوتا ئارتېرىيىسى بىلەن يانمۇ-يان ماڭىدىغان چوڭ ۋىنا بولۇپ، پۇتتىن قايتقان قاننىڭ ئاساسلىق قىسمىنى يۈرەككە يەتكۈزىدۇ. ئۇ يوتا ئۈچ بۇرجەكلىكىدە ئارتېرىيەنىڭ ئىچكى تەرىپىگە جايلاشقان.
27. يوتا نېرۋا ( Femoral nerve | 股神经 )
يوتا ئالدى تەرىپىدىكى مۇسكۇللارنى (بولۇپمۇ تۆت باشلىق مۇسكۇلنى) ھەرىكەتكە كەلتۈرىدىغان چوڭ نېرۋا. ئۇ يوتا ئارتېرىيىسىنىڭ سىرتقى تەرىپىدە ئورۇنلىشىدۇ.
28. يوتا سىرتقى تەرەپ تېرە نېرۋا ( Lateral femoral cutaneous nerve | 股外侧皮神经 )
بۇ نېرۋا بىۋاسىتە بەل چىگىشىدىن كېلىپ، يوتىنىڭ سىرتقى تەرەپ تېرىسىنىڭ سەزگۈسىنى باشقۇرىدۇ. ئۇ بەزىدە چىڭ كىيىم ياكى بەلۋاغ سەۋەبىدىن قىسىلىپ قالسا، يوتىنىڭ سىرتى ئۇيۇشۇشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
29. يانپاشنى ئايلانغۇچى يۈزە ۋىنا ( Superficial circumflex iliac vein | 旋髂浅静脉 )
يانپاش سۆڭىكى ئەتراپىدىكى يۈزە قانلارنى يىغىپ، چوڭ يوشۇرۇن ۋىناغا قۇيۇلىدۇ. ئۇ چات يېرىقنىڭ سىرتقى تەرىپىدە گورىزونتال يۆنىلىشتە ماڭىدۇ.
30. يانپاشنى ئايلانغۇچى يۈزە ئارتېرىيە ( Superficial circumflex iliac artery | 旋髂浅动脉 )
يوتا ئارتېرىيىسىدىن چىقىپ، يانپاش قىرىغا قاراپ ماڭىدىغان كىچىك ئارتېرىيە. ئۇ يانپاش ئەتراپىدىكى تېرە ۋە يۈزە توقۇلمىلارنى قان بىلەن تەمىنلەيدۇ.
31. بەل چوڭ مۇسكۇل ( Psoas major | 腰大肌 )
بەل ئومۇرتقىلىرىدىن باشلىنىپ، يوتا سۆڭىكىگە تۇتىشىدىغان چوڭقۇر مۇسكۇل. ئۇ يانپاش بوغۇمىنى پۈكۈشتىكى ئەڭ كۈچلۈك مۇسكۇللارنىڭ بىرى.
يوتا ئاناتومىيىسى ۋە كىلىنىكىلىق ئەھمىيىتى
يوتا ئالدى ئىچكى تەرەپ ئاناتومىيىسى كىلىنىكىلىق تىببىي ئەمەلىيەتتە ئىنتايىن مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ. بىرىنچىدىن، يوتا ئۈچ بۇرجەكلىكى (Femoral Triangle) تاشقى كېسەللىكلەر دوختۇرلىرى ئۈچۈن بىر «يول خەرىتىسى»دۇر. بۇ ئۈچ بۇرجەكلىك ئىچىدە سىرتتىن ئىچكى تەرەپكە قاراپ تەرتىپ بىلەن «نېرۋا، ئارتېرىيە، ۋىنا» (NAVEL – Nerve, Artery, Vein, Empty space, Lymphatics) ئورۇنلاشقان. جىددىي قۇتقۇزۇشتا ئارتېرىيە قېنىنى توختىتىش ياكى يوتا ۋىناسىغا نەيچە قويۇش (Catheterization) مەشغۇلاتى قىلغاندا، بۇ ئورۇنلاشتۇرۇشنى بىلىش ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە.
ئىككىنچىدىن، مۇسكۇل گۇرۇپپىلىرىنىڭ فۇنكسىيەسى: يوتا ئالدى تەرىپىدىكى يوتا تۆت باشلىق مۇسكۇلى (Quadriceps) تىزنى تۈزلەش، يەنى ئۆرە تۇرۇش، مېڭىش ۋە تەپكۈ تېپىش ھەرىكەتلىرىنىڭ ئاساسىي كۈچ مەنبەسى. يوتا ئىچكى تەرىپىدىكى يىغقۇچى مۇسكۇللار (Adductors) بولسا پۇتنى ئىچىگە تارتىش ۋە بەدەن تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاشتا مۇھىم. تەنھەرىكەتچىلەردە بۇ مۇسكۇللارنىڭ زەخمىلىنىشى كۆپ ئۇچرايدۇ، شۇڭا ئۇلارنىڭ ئورنى ۋە چېگراسىنى بىلىش توغرا دىئاگنوز قويۇشقا ياردەم بېرىدۇ.
ئۈچىنچىدىن، قان تومۇر يوللىرى: چوڭ يوشۇرۇن ۋىنا (Great Saphenous Vein) يوتىنىڭ ئىچكى تەرىپىدە يۈزە جايلاشقان بولۇپ، ۋىنا كېڭىيىش كېسەللىكى (Varicose veins) ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان ئورۇن. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، يۈرەك تاجىسىمان ئارتېرىيە كۆۋرۈك ئوپېراتسىيىسى (CABG) قىلغاندا، دوختۇرلار كۆپىنچە مۇشۇ ۋىنانىڭ بىر بۆلىكىنى كېسىپ ئېلىپ ئىشلىتىدۇ. بۇ رەسىمدىكىدەك ئېنىق ئاناتومىيىلىك بىلىم ئوپېراتسىيە جەريانىدا باشقا نېرۋىلارنىڭ زەخمىلىنىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.
تۆتىنچىدىن، نېرۋا توسۇلۇش ۋە ئاغرىق: يوتا سىرتقى تەرەپ تېرە نېرۋىسى (Lateral femoral cutaneous nerve) بەزىدە تار كىيىم ياكى سەمىرىپ كېتىش سەۋەبىدىن قىسىلىپ قالسا، «Meralgia Paresthetica» دەپ ئاتىلىدىغان كېسەللىكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ يوتىنىڭ سىرتقى تەرىپىدە كۆيۈشۈپ ئاغرىش ۋە ئۇيۇشۇش بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. يوتا نېرۋىسىنىڭ زەخمىلىنىشى بولسا تىزنىڭ كۈچىنى يوقىتىپ، مېڭىشتا قىيىنچىلىق تۇغدۇرىدۇ.
خۇلاسىلىگەندە، يوتا ئالدى ئىچكى تەرىپىنىڭ ئاناتومىيىسى پەقەت مۇسكۇل ۋە تومۇرلارنىڭ يىغىندىسىلا ئەمەس، بەلكى ئىنسان ھەرىكىتى ۋە ھاياتلىقنى ساقلاش سىستېمىسىنىڭ مەركىزىي تۈگۈنلىرىدىن بىرى. بۇ بىلىملەرنى ئىگىلەش تىببىي خادىملارنىڭ توغرا دىئاگنوز قويۇشى، بىخەتەر ئوپېراتسىيە قىلىشى ۋە بىمارلارنىڭ سالامەتلىكىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشى ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان ئاساستۇر.


