ئاكتىپلاشتۇرۇش رولى بىر قاتار جەريانلار ئارقىلىق، ئاقسىلنى ئاكتىپسىز ھالەتتىن بىيولوگىيەلىك ئىقتىدارغا ئىگە ئاكتىپلاشقان ھالەتكە ئۆزگەرتىشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ جەريان ھۈجەيرە ئىچىدىكى نۇرغۇن مۇھىم بىئولوگىيەلىك جەريانلارغا نىسبەتەن ئىنتايىن مۇھىم. تۆۋەندىكىسى ئاكتىپلاشتۇرۇش رولىغا مۇناسىۋەتلىك تونۇشتۇرۇشلار:
-
ئامىنو كىسلاتا ئاكتىپلاشتۇرۇش
ئامىنو كىسلاتاسىنىڭ تەييارلىنىشى:ئاقسىلنى بىرىكتۈرۈش جەريانىدا، ھەر خىل ئامىنو كىسلاتالىرى ئالدى بىلەن ئاكتىپلاشتۇرۇلغاندىن كېيىن ئاندىن توغرا ھالدا tRNA ئۈستىگە يۈكلىنىدۇ. بۇ جەريان ئامىنوئاتسىل – tRNA سىنتېتازا ( aaRS ) نىڭ كاتالىزلىشى ئارقىلىق تاماملىنىدۇ.
– tRNA رولى:ئاكتىپلاشتۇرۇلغاندىن كېيىنكى ئامىنو كىسلاتاسى مۇناسىپ tRNA بىلەن بىرىكىپ، ئامىنويل – tRNA بىرىكمە ماددىسىنى شەكىللەندۈرىدۇ. بۇنداق بىرىكمە ماددا ئامىنو كىسلاتاسىنى رىبوزومىغا يەتكۈزۈپ، mRNA بۇيرۇقى بويىچە پېپتىد زەنجىرىنى كوندېنساتسىيەلەيدۇ.
-
ئاقسىلنىڭ ئاكتىپلىشىشى
تەرجىمە قىلىنغاندىن كېيىنكى زىننەتلەش:ئاقسىل سىنتېزلىنىش جەريانىدا ياكى سىنتېزلانغاندىن كېيىن، بىر قاتار كوۋالېنتلىق زىننەتلەشنى باشتىن كەچۈرىدۇ، بۇ زىننەتلەش فوسفاتلىشىش، گلىكوزىللىشىش، ئاتسېتىللىشىش، مېتىللىشىش، ئۇبىكۇيتلىشىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ خىمىيەلىك زىننەتلەش ئاقسىلنىڭ ئاكتىپلىقى، ئورۇن بەلگىلەش، قاتلىنىش ۋە ئۆزئارا تەسىر كۆرسىتىش قاتارلىق ئالاھىدىلىكلىرىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
كونفورماتسىيىلىك ئۆزگىرىش:ئاقسىلنىڭ ئاكتىپلىقى ئۇنىڭ كونفورماتسىيىلىك ئۆزگىرىشىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىشى مۇمكىن. ئاقسىلنىڭ بوشلۇق قۇرۇلمىسىنى ئۆزگەرتىش ئارقىلىق، ئاكتىپ ئورۇننى ئاشكارىلىغىلى ياكى توسۇۋالغىلى، شۇ ئارقىلىق ئاقسىلنىڭ ئاكتىپلىقىنى تەڭشىگىلى بولىدۇ.
-
ئاقسىلنىڭ ئۆزئارا تەسىرى
مۇرەككەپ بىرىكمىنىڭ شەكىللىنىشى:كۆپ خىل ئاقسىللار بىرلىشىپ مۇقىم ئاقسىل مۇرەككەپ بىرىكمىسىنى شەكىللەندۈرۈپ، ئالاھىدە بىئولوگىيەلىك ئىقتىدارىنى جارى قىلدۇرىدۇ.
سىگنال يەتكۈزۈش:ھۈجەيرە سىگنالىنى يەتكۈزۈش جەريانىدا، ئاقسىلنىڭ ئۆزئارا تەسىرى ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ. ئۆزئارا تەسىر كۆرسىتىش ئارقىلىق، سىگنال مولېكۇلاسى ئۇچۇر يەتكۈزۈپ، تۆۋەن ئېقىندىكى ئاقسىلنى جانلاندۇرۇپ، بىر قاتار بىئولوگىيەلىك رېئاكسىيەلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
-
ئاقسىل فوسفاتلىشىش
تەڭشەش مېخانىزمى:ئاقسىلنىڭ فوسفاتلىشىشى ئاقسىلنىڭ ھاياتىي كۈچى ۋە ئىقتىدارىنى تەڭشەيدىغان ۋە كونترول قىلىدىغان ئەڭ مۇھىم مېخانىزملارنىڭ بىرى. ئۇ ئاساسلىقى سېرىن، ترېئونىن ۋە تىروزىن قاتارلىق ئامىنو كىسلاتالىرىدا يۈز بېرىپ، فوسفات كىسلاتا رادىكاللىرىنى قوشۇش ياكى چىقىرىۋېتىش ئارقىلىق ئاقسىلنىڭ ئاكتىپلىقىنى تەڭشەيدۇ.
ئېنزىمنىڭ رولى:ئوخشاش بولمىغان تىپتىكى ئامىنو كىسلاتاسىنىڭ فوسفاتلىشىشى ئوخشاش بولمىغان ئېنزىملارنىڭ كاتالىزلىشىغا موھتاج، بۇ ئېنزىملار ھۈجەيرە ئىچىدىكى سىگنال يەتكۈزۈش ۋە مېتابولىزمنى تەڭشەش – تىزگىنلەشتە ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ.
-
ئاقسىل پارچىلىنىش ۋە قايتا ھاسىل بولۇش
پارچىلىنىش جەريانى:بەزى ئەھۋاللاردا ئاقسىل پارچىلىنىدۇ ھەمدە ئۇنىڭدىن تەركىب تاپقان ئامىنو كىسلاتاسىنى يىغىۋالىدۇ، بۇ جەريان ئادەتتە ئۇبىكۇيتىن – ئاقسىل فېرمېنتى تەن سىستېمىسى ئارقىلىق تاماملىنىدۇ.
قايتا ھاسىل قىلىپ پايدىلىنىش:پارچىلىنىشتىن ھاسىل بولغان ئامىنو كىسلاتاسىدىن ھۈجەيرە قايتىدىن پايدىلىنىپ، يېڭى ئاقسىلنىڭ بىرىكىشىگە قاتنىشىپ، بايلىقتىن دەۋرىي پايدىلىنىشنى ئىشقا ئاشۇرىدۇ.
-
مۇھىت ئامىلىنىڭ تەسىرى
– pH قىممىتى:pH قىممىتىنىڭ ئۆزگىرىشى ئاقسىلنىڭ زەرەت تارقىلىشىغا تەسىر كۆرسىتىپ، ئۇنىڭ كونفورماتسىيەسى ۋە ئاكتىپلىقىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ.
تېمپېراتۇرا:تېمپېراتۇرىنىڭ ئۆزگىرىشى ئاقسىل قۇرۇلمىسىنىڭ ئىسسىقلىق ھەرىكىتىدە ئۆزگىرىش پەيدا قىلىپ، ئۆزگىرىش ياكى ئاكتىپلىشىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
-
ئوزۇقلۇق ۋە ساغلاملىق
زۆرۈر ئامىنو كىسلاتاسى:ئادەم بەدىنى زۆرۈر ئامىنو كىسلاتاسىنى ئۆزلۈكىدىن بىرىكتۈرەلمەيدۇ، شۇڭا چوقۇم يېمەكلىك ئارقىلىق قوبۇل قىلىش كېرەك، بۇ ئامىنو كىسلاتالىرى ئاقسىلنىڭ ئاكتىپلىشىشىدا ئىنتايىن مۇھىم.
