ھامىلىدارلىقتىكى ئىككىلىق تەكشۈرۈش ۋە ئۈچلۈك تەكشۈرۈش دىگەن نىمە؟

ھامىلىدارلىق مەزگىلى ئانا ۋە بالا ئۈچۈن ئىنتايىن سەزگۈر بىر جەريان بولۇپ، بۇ مەزگىلدە بوۋاقنىڭ ساغلاملىق ئەھۋالىنى ئالدىن مۆلچەرلەش ئۈچۈن بىر قاتار تىببىي سىناقلار ئېلىپ بېرىلىدۇ. بۇ سىناقلار ئارىسىدا «قوش تەكشۈرۈش» (İkili Test) ۋە «ئۈچ تەكشۈرۈش» (Üçlü Test) ئەڭ مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. بۇ تەكشۈرۈشلەر دىياگنوز قويۇش سىنىقى ئەمەس، بەلكى بوۋاقتا بەزى گېنتىكىلىق بىنورماللىقلارنىڭ بولۇش ئېھتىماللىقىنى باھالايدىغان تەكشۈرۈشلەردۇر. تېببىي جەھەتتىن ئېيتقاندا، بۇ سىناقلار ئارقىلىق ئائىلىلەرنىڭ بالدۇرراق تەييارلىق قىلىشى ياكى زۆرۈر تېببىي تەدبىرلەرنى قوللىنىشىغا شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ.

قوش تەكشۈرۈش (İkili Tarama Testi) دېگەن نېمە؟

قوش تەكشۈرۈش، بەزى كىشىلەر يەنە ئىككىلىك تەكشۈرۈش (ئىككى تەكشۈرۈش، ئىككىلىق تەكشۈرۈش) ھامىلىدارلىقنىڭ بىرىنچى ئۈچ ئېيىدا ئېلىپ بېرىلىدىغان بىر تۈرلۈك ھامىلىدارلىق تەكشۈرۈشى بولۇپ، ئاساسلىقى ھامىلىدىكى خروموسوم بىنورماللىقىنى، خۇسۇسىيەتەن داۋن ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى (Trisomy 21) ۋە ئېدۋارد ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى (Trisomy 18) نىڭ خەۋپىنى ئېنىقلاش ئۈچۈن قىلىنىدۇ. بۇ تەكشۈرۈش ھامىلىدارلىقنىڭ 11- ھەپتىسى بىلەن 14- ھەپتىسى ئارىلىقىدا ئېلىپ بېرىلىدۇ.

بۇ جەريان ئىككى باسقۇچتىن تەركىب تاپىدۇ:

• ئۇلترا ئاۋاز دولقۇنى (Ultrasound): ھامىلىنىڭ بويۇن ئارقا پەردىسىنىڭ قېلىنلىقى (Nuchal Translucency) ئۆلچىنىدۇ. ئەگەر بۇ قېلىنلىق مەلۇم چەكتىن ئېشىپ كەتسە، گېنتىكىلىق مەسىلە بولۇش ئېھتىماللىقى يۇقىرى دەپ قارىلىدۇ.
• قان تەكشۈرۈش: ئانىدىن ئېلىنغان قان ئەۋرىشكىسىدە PAPP-A (ھامىلىدارلىق بىلەن مۇناسىۋەتلىك پلازما ئاقسىلى-A) ۋە ئەركىن beta-hCG سەۋىيىسى تەكشۈرۈلىدۇ.

بۇ ئىككى سىناقنىڭ نەتىجىسى ئانىنىڭ يېشى ۋە باشقا ئامىللار بىلەن بىرلەشتۈرۈلۈپ، يۇقارىدا تىلغا ئېلىنغان كېسەللىكلەرنىڭ بولۇش ئىھتىماللىق نىسبىتى ھېساپلاپ چىقىرىلىدۇ. بۇ نەتىجە پەقەت بوۋاقنىڭ كېسەل بولۇش ئېھتىماللىقىنىلا كۆرسىتىپ بېرىدۇ، كېسەل ئىكەنلىكىنى مۇتلەق جەزملەشتۈرمەيدۇ.

ئۈچ تەكشۈرۈش (Üçlü Tarama Testi) ۋە جەريانى

ئۈچ تەكشۈرۈش، بەزىلەر يەنە ئۈچلۈك تەكشۈرۈش دەپمۇ ئاتاپ قويىدۇ. ئادەتتە ھامىلىدارلىقنىڭ ئىككىنچى ئۈچ ئېيىدا، يەنى 16- ھەپتىدىن 20- ھەپتىگىچە بولغان ئارىلىقتا ئېلىپ بېرىلىدۇ. بۇ تەكشۈرۈشنىڭ مەقسىتى قوش تەكشۈرۈشكە ئوخشاشلا گېنتىكىلىق بىنورماللىقلار داۋن ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى ۋە ئېدۋارد ئۇنىۋېرسال كېسەللىكىنى بايقاش، ۋە بۇنىڭغا قوشۇمچە قىلىپ يۇلۇن نەيچىسى نۇقسانلىرى (Neural Tube Defects) بار-يوقلۇقىنىمۇ باھالايدۇ.

ئۈچ تەكشۈرۈشتە ئانىنىڭ قېنىدىكى تۆۋەندىكى ئۈچ خىل ماددىغا قارىلىدۇ:

• AFP (Alpha-fetoprotein): ھامىلە تەرىپىدىن ئىشلەپچىقىرىلىدىغان ئاقسىل.
• hCG: ھامىلىدارلىق ھورمۇنى.
• uE3 (Unconjugated Estriol): بالا ھەمراھى ۋە ھامىلە تەرىپىدىن ئىشلەپچىقىرىلىدىغان ئېستروگېننىڭ بىر تۈرى.

ئەگەر قوش تەكشۈرۈش ۋاقتىدا قىلىنمىغان بولسا ياكى قوش تەكشۈرۈشتە شۈبھىلىك ئەھۋاللار كۆرۈلسە، ئۈچ تەكشۈرۈش قوشۇمچە ئۇچۇر بىلەن تەمىنلەيدۇ. ھازىرقى تېببىي ئەمەلىيەتتە، نۇرغۇن دوختۇرلار ئۈچ تەكشۈرۈشنىڭ ئورنىغا تېخىمۇ ئېنىق نەتىجە بېرىدىغان تۆت تەكشۈرۈشنى (Quad Test) تەۋسىيە قىلماقتا.

بۇ ئىككى تەكشۈرۈش قەيەردە ئېلىپ بېرىلىدۇ؟

قوش تەكشۈرۈش ۋە ئۈچ تەكشۈرۈش ئادەتتە تەجرىبىلىك ئاياللار كېسەللىكلىرى ۋە تۇغۇت بۆلۈمى مۇتەخەسسىس دوختۇرلار تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىدۇ ۋە باھالىنىدۇ.

يېقىنقى تېببىي تەتقىقاتلار ۋە يېڭى يۈزلىنىشلەر

ھامىلىدارلىقتىكى تەكشۈرۈش تېخنىكىلىرى كۈندىن-كۈنگە تەرەققىي قىلماقتا. يېقىنقى يىللاردىكى تېببىي ئىلگىرىلەشلەرگە نەزەر سالساق، ئەنئەنىۋى قان تەكشۈرۈشلەر بىلەن بىرگە NIPT (بالىياتقۇ ئىچىدىكى ھۈجەيرىسىز DNA سىنىقى) نىڭ ئەھمىيىتى زور دەرىجىدە ئاشتى. The Lancet ژۇرنىلىدا 2022-يىلى ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، NIPT سىنىقىنىڭ داۋن ئۇنىۋېرسال كېسەللىكىنى بايقاش نىسبىتى %99 تىن يۇقىرى بولۇپ، ئەنئەنىۋى قوش تەكشۈرۈشكە قارىغاندا تېخىمۇ يۇقىرى ئېنىقلىققا ئىگە. شۇنداقلا، Journal of Prenatal Medicine نىڭ 2023-يىلدىكى سانىدا قەيت قىلىنىشىچە، گەرچە يېڭى تېخنىكىلار تەرەققىي قىلغان بولسىمۇ، بىئو-خىمىيىلىك تەكشۈرۈشلەر (قوش ۋە ئۈچ تەكشۈرۈش) بالا ھەمراھىنىڭ ساغلاملىقى ۋە باشقا مېتابولىزم مەسىلىلىرىنى ئالدىن مۆلچەرلەشتە يەنىلا ئۆزىگە خاس تېببىي قىممەتكە ئىگە. بۇ تەتقىقاتلار بىزگە تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرىنى بىرلەشتۈرۈپ ئىشلىتىشنىڭ بوۋاقنىڭ ساغلاملىقىنى تولۇق باھالاشتا ئىنتايىن مۇھىملىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.

تەكشۈرۈش نەتىجىسى يۇقىرى چىقسا نېمە قىلىش كېرەك؟

تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە خەتەر نىسبىتى يۇقىرى چىقىش بوۋاقنىڭ چوقۇم مېيىپ ياكى كېسەل تۇغۇلىدىغانلىقىنى بىلدۈرمەيدۇ. بۇ پەقەت بىر ئالدىن ئاگاھلاندۇرۇشى بولۇپ، دوختۇرلار ئادەتتە تېخىمۇ ئېنىق دىئاگنوز قويۇش ئۈچۈن باش سۈيىدىن ئەۋرىشكە ئېلىش ( ئامنىئوسېنتېز  Amniocentesis) ياكى تىۋىتلىق پەردىدىن ئەۋرىشكە ئېلىش CVS (Chorionic Villus Sampling) قاتارلىق ئىلغار سىناقلارنى تەۋسىيە قىلىدۇ. بۇ جەرياندا ئائىلىلەرنىڭ روھىي جەھەتتىن تەييارلىق قىلىشى ۋە مۇتەخەسسىس گېنتىكا دوختۇرلىرىدىن مەسلىھەت ئېلىشى ئىنتايىن مۇھىم.

يىغىنچاقلىغاندا، قوش ۋە ئۈچ تەكشۈرۈش ھامىلىدارلىق مەزگىلىدىكى ساغلاملىقنى نازارەت قىلىشنىڭ كەم بولسا بولمايدىغان بىر قىسمىدۇر. داۋن ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى قاتارلىق ئېغىر تىپتىكى كېسەللىكلەرنى بالدۇر بايقاش، ھەم ئاتا-ئانىلارنىڭ قارار چىقىرىشىغا، ھەم تۇغۇتتىن كېيىنكى داۋالاش پىلانىنىڭ تۈزۈلۈشىگە ياردەم بېرىدۇ. ھەر بىر ھامىلىدار ئايالنىڭ ئۆز دوختۇرى بىلەن مەسلىھەتلىشىپ، ئۆزىگە ئەڭ مۇۋاپىق بولغان تەكشۈرۈش ۋاقتىنى ۋە ئۇسۇلىنى بېكىتىشى تەۋسىيە قىلىنىدۇ.