چىشلارنىڭ ئاق ۋە پارقىراق بولۇشى تاشقى كۆرۈنۈش ۋە ئۆزىگە بولغان ئىشەنچنى ئاشۇرۇشتا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر كۈندە چىشىنى چوتكىلىسىمۇ، چىشلىرىنىڭ يەنىلا سېرىق بولۇپ كېتىۋاتقانلىقىدىن شىكايەت قىلىدۇ. چىش سېرىقلىشىش پەقەت بىر تاشقى كۆرۈنۈش مەسىلىسى بولماستىن، بەلكى بەزىدە ئېغىز بوشلۇقى ساغلاملىقىنىڭ ناچارلىشىشىدىن بېشارەت بېرىدۇ. چىش رەڭگىنىڭ ئۆزگىرىشى سىرتقى داغ چۈشۈش ۋە ئىچكى قىسىمدىكى ئۆزگىرىشلەر دەپ ئىككى تۈرگە بۆلىنىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز چىش سېرىقلاشنىڭ ئارقىسىدىكى ئاساسلىق ئالتە سەۋەبنى تەپسىلىي تەھلىل قىلىمىز ۋە سىزگە پايدىلىق تىببىي مەسلىھەتلەرنى بېرىمىز.
ياشنىڭ چوڭىيىشى ۋە گېن ئامىلىنىڭ تەسىرى
ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ، چىشنىڭ ئەڭ سىرتقى قوغدىغۇچى قەۋىتى بولغان چىش ئېمال قەۋىتى بارا-بارا يوقىلىپ تۈگىشكە باشلايدۇ. ئېمال قەۋىتى نېپىزلىگەنسېرى، ئۇنىڭ ئاستىدىكى سېرىق رەڭلىك چىش ماددىسى (دېنتىن) تېخىمۇ ئېنىق كۆرۈنۈشكە باشلايدۇ، بۇ چىشنىڭ سېرىق كۆرۈنۈشىدىكى ئەڭ تەبىئىي سەۋەبتۇر. بۇنىڭدىن باشقا، گېن ئامىلىمۇ مۇھىم رول ئوينايدۇ؛ بەزى كىشىلەرنىڭ ئېمال قەۋىتى تۇغما قېلىن ۋە ئاق بولسا، يەنە بەزىلەرنىڭ تۇغما نېپىز ياكى سېرىققا مايىل بولىدۇ. ياش ئۆسكەنلىكتىن كېلىپ چىققان سېرىقلىقنى پۈتۈنلەي يوقاتقىلى بولمىسىمۇ، ئەمما ياخشى كۈتۈنۈش ئارقىلىق بۇ جەرياننى ئاستىلاتقىلى بولىدۇ.
خاتا يېمەك-ئىچمەك ئادىتى ۋە پىگمېنتلارنىڭ چۆكمە بولۇپ چۆكۈشى
بىز كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئىستېمال قىلىدىغان رەڭلىك ئىچىملىكلەر ۋە يېمەكلىكلەر چىش يۈزىدە داغ پەيدا قىلىشتىكى ئاساسلىق جاۋابكارلاردۇر. قەھۋە، قويۇق چاي، قىزىل ھاراق ۋە تەركىبىدە سۈنئىي رەڭ بار بولغان يېمەكلىكلەر چىش ئېمال قەۋىتىدىكى كىچىك تۆشۈكچىلەرگە سىڭىپ كىرىپ، ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن چىشنىڭ رەڭگىنى ئۆزگەرتىۋېتىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، گازلىق ئىچىملىكلەر ۋە كىسلاتالىق مېۋە شەربەتلىرى چىش ئېمال قەۋىتىنى يۇمشىتىپ، پىگمېنتلارنىڭ چىشقا سىڭىپ كىرىشىگە تېخىمۇ قولايلىق شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ. شۇڭا، بۇ خىل يېمەكلىكلەرنى ئىستېمال قىلغاندىن كېيىن دەرھال ئېغىزنى چايقاش چىشنىڭ ئاقلىقىنى ساقلاشتا ئىنتايىن مۇھىم.
تاماكا چېكىش ۋە تاماكا تەركىبىدىكى زىيانلىق ماددىلار
تاماكا چېكىش چىش سېرىقلاشنىڭ ئەڭ كۆرۈنەرلىك ۋە ئېغىر سەۋەبلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، تاماكا تەركىبىدىكى نىكوتىن ۋە تار (Tar) ماددىسى چىش يۈزىدە ناھايىتى تېزلا سېرىق ياكى قوڭۇر داغلارنى پەيدا قىلىدۇ. نىكوتىن ئەسلىدە رەڭسىز بولسىمۇ، ئەمما ئوكسىگېن بىلەن ئۇچراشقاندا سېرىق رەڭگە ئۆزگىرىپ، چىشقا چاپلىشىپ قالىدۇ. تاماكا چېكىدىغان كىشىلەرنىڭ چىشىدىكى داغلار ئادەتتىكى چوتكىلاش بىلەن ئاسان چىقمايدۇ، چۈنكى بۇ داغلار ئېمال قەۋىتىنىڭ چوڭقۇر قاتلاملىرىغىچە سىڭىپ كىرىدۇ. ئۇزۇن مۇددەت تاماكا چەككەندە چىشلار ھەتتا قارامتۇل رەڭگە كىرىپ قالىدۇ، بۇ تاشقى كۆرۈنۈشكە تەسىر كۆرسىتىپلا قالماي، يەنە چىش مىلىكى كېسەللىكلىرىنىمۇ كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
ئېغىز بوشلۇقى تازىلىقىغا سەل قاراش ۋە چىش تاشلىرى
ئەگەر چىش كۈندە كەم دېگەندە ئىككى قېتىم توغرا ئۇسۇلدا چوتكىلانمىسا، چىش يۈزىدە باكتېرىيە ۋە يېمەكلىك قالدۇقلىرىدىن تەركىب تاپقان چىش پىلاكلىرى شەكىللىنىدۇ. ئەگەر بۇ پىلاكلار ۋاقتىدا تازىلانمىسا، تۈكۈرۈك تەركىبىدىكى مىنېرال ماددىلار بىلەن بىرىكىپ قاتتىق چىش تاشلىرى غا ئايلىنىدۇ. چىش تاشلىرى ئادەتتە سېرىق ياكى قوڭۇر رەڭدە بولۇپ، ئۇلارنى ئادەتتىكى چوتكا بىلەن چىقارغىلى بولمايدۇ، پەقەت كەسپىي چىش دوختۇرىلا تازىلىيالايدۇ. ئېغىز بوشلۇقى تازىلىقى ياخشى بولماسلىق چىشلارنى تۇتۇق ۋە سېرىق كۆرسىتىپلا قالماي، يەنە ئېغىز پۇراش ۋە چىش چىرىش مەسىلىلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
بەزى دورىلارنىڭ ئەكىس تەسىرى ۋە كېسەللىك ئامىللىرى
بەزى تىببىي دورىلارنى ئىشلىتىش، بولۇپمۇ بالىلىق مەزگىلىدە ياكى ھامىلىدارلىق مەزگىلىدە ئىشلىتىلگەن بەزى ئانتىبىوتىكلار چىشنىڭ رەڭگىنى مەڭگۈلۈك ئۆزگەرتىۋېتىشى مۇمكىن. مەسىلەن، تېتراسىكلىن (Tetracycline) تۈرىدىكى دورىلار چىش شەكىللىنىش جەريانىدا ئىشلىتىلسە، چىشنىڭ ئىچكى قىسمىدا سېرىق ياكى كۈلرەڭ داغلارنى پەيدا قىلىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، قان بېسىمىنى چۈشۈرىدىغان بەزى دورىلار، پىسخىكىلىق كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدىغان دورىلار ۋە ئوكسىگېن كەمچىل بولۇش قاتارلىق بەزى سالامەتلىك مەسىلىلىرىمۇ چىش رەڭگىنىڭ ئۆزگىرىشىگە سەۋەبچى بولىدۇ. بۇ خىل ئەھۋاللاردا سىرتقى تازىلاش ئۈنۈم بەرمەيدۇ، بەلكى كەسپىي داۋالاشقا ئېھتىياجلىق بولىدۇ.
فتورنىڭ زىيادە كۆپ بولۇشى ياكى چىشنىڭ زەخىملىنىشى
گەرچە فتور چىشنى چىرىشتىن ساقلاشتا پايدىلىق بولسىمۇ، ئەمما بالاغەتكە يېتىشتىن بۇرۇن فتورنى زىيادە كۆپ قوبۇل قىلىش (مەسىلەن، فتور مىقدارى يۇقىرى سۇ ئىچىش ياكى فتورلۇق چىش پاستىسىنى يۇتۇۋېتىش) «فتور زەھەرلىنىشى» نى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ ئەھۋالدا چىش يۈزىدە ئاق چېكىتلەر پەيدا بولىدۇ، ئېغىر بولغاندا بۇ چېكىتلەر سېرىق ياكى قوڭۇر رەڭگە ئۆزگىرىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن، چىشقا سىرتتىن كەلگەن زەربە ياكى يارىلىنىش چىش نېرۋىلىرىنىڭ ئۆلۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، چىشنىڭ ئىچىدىن قارىداپ ياكى سېرىقلىشىپ كېتىشىگە سەۋەب بولىدۇ. بۇنداق ئەھۋالدا چىش نېرۋىسىنى داۋالاش (كانال داۋالاش) ئارقىلىق مەسىلىنى ھەل قىلىشقا توغرا كېلىدۇ.
خۇلاسىلىگەندە، چىش سېرىقلىشىشنىڭ سەۋەبلىرى كۆپ خىل بولۇپ، كۈندىلىك تۇرمۇش ئادەتلىرىمىز بۇ جەرياندا مۇھىم رول ئوينايدۇ. چىشلارنىڭ تەبىئىي ئاقلىقىنى ساقلاش ئۈچۈن، تاماكىنى تاشلاش، رەڭلىك ئىچىملىكلەرنى ئازايتىش ۋە ئېغىز بوشلۇقى تازىلىقىنى كۈچەيتىش لازىم. ئەگەر چىش سېرىقلىشىش ئاللىقاچان ئېغىرلىشىپ كەتكەن بولسا، چىش دوختۇرىغا كۆرۈنۈپ، چىش تازىلىتىش ياكى كەسپىي ئاقارتىش ئۇسۇللىرىدىن پايدىلىنىش ئەڭ توغرا تاللاشتۇر. ئۇنتۇماڭكى، ساغلام چىش گۈزەل تەبەسسۇمنىڭ كاپالىتىدۇر.
