نۇرمەمەت دوختۇر

يۇقىرى قان بېسىمى ھازىرقى زامان كىشىلىرىنىڭ ساغلاملىقىغا تەھدىت سالىدىغان ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ بىرى. نۇرغۇن بىمارلار دىياگنوز قويۇلغاندىن كېيىن، كۈندىلىك يېمەك-ئىچمىكىدە نۇرغۇن چەكلىمىلەرگە دۇچ كېلىدۇ. بولۇپمۇ «تۇخۇم يېسە قان بېسىمى ئۆرلەپ كېتەمدۇ؟» دېگەن سوئال نۇرغۇن كىشىلەرنى ئويلاندۇرىدۇ. ئەمەلىيەتتە، يۇقىرى قان بېسىمى بىلەن يېمەكلىك ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت بىز ئويلىغاندىن كۆپ مۇرەككەپ بولۇپ، تۇخۇم بۇ تىزىملىكتىكى «دۈشمەن» ئەمەس.

نۇرغۇن كىشىلەر ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشنىڭ بىردىنبىر يولىنى توختىماي بەدەن چىنىقتۇرۇش دەپ قارايدۇ. لېكىن، ئەتراپىمىزدا شۇنداق ياشانغانلار باركى، ئۇلار ھەر كۈنى تەنتەربىيە مەيدانىدا يۈگۈرمىسىمۇ، يەنىلا 90 ياكى 100 ياشقىچە ساغلام ياشايدۇ. تېببىي تەكشۈرۈشلەر شۇنى كۆرسەتتىكى، ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈش پەقەت ھەرىكەت بىلەنلا چەكلەنمەيدۇ. ئەگەر سىز چىنىقىشنى ياقتۇرمىسىڭىز ياكى بەدىنىڭىز چىنىقىشقا ماس كەلمىسە، تۆۋەندىكى بەش تەرەپنى ياخشى قىلىش ئارقىلىقمۇ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈش نىشانىڭىزغا يېتەلەيسىز.

نۇرغۇن كىشىلەر ئېغىز بوشلىقى ساغلاملىقىنى پەقەت چىش بىلەنلا مۇناسىۋەتلىك دەپ قارايدۇ. لېكىن، زامانىۋى تېببىي تەتقىقاتلار چىش ۋە چىش ئەتراپىنىڭ ئەمەلىيەتتە پۈتۈن بەدەن ساغلاملىقىنىڭ، بولۇپمۇ قان شېكىرىنىڭ "بارومېتىرى" ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى. ئەگەر سىزنىڭ قان شېكىرىڭىز ئۇزۇن مۇددەت يۇقىرى بولسا ياكى كونترول قىلىنمىسا، ئېغىز بوشلىقى ئەڭ دەسلەپتە ئاگاھلاندۇرۇش سىگنالى بېرىدىغان ئورۇنغا ئايلىنىدۇ.

دوختۇرلار تورى ئەپ ئالما نۇسخىسى ئېلان قىلىندى.

تېرە قېرىشنى بىلىش ئالدى بىلەن ۋاقىت ئۇقۇمىنى توغرا چۈشىنىشتىن باشلىنىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر ياشلىقنىڭ مەڭگۈلۈك ئىكەنلىكىگە ئىشىنىپ، تېرىسىگە سەل قارايدۇ، ئەمما بىئولوگىيەلىك سائەت بىز كۈتمىگەن ۋاقىتتا چېكىشكە باشلايدۇ. تېرىمىز بىزنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىمىزنى ئەكس ئەتتۈرىدىغان ئەڭ چوڭ ئەزا بولغاچقا، ئۇنىڭ قاچان ۋە نېمە ئۈچۈن ئۆزگىرىدىغانلىقىنى بىلىش تولىمۇ مۇھىم.

راكنى داۋالاش جەريانىدا، دوختۇرلار ئادەتتە بىمارنىڭ ئەھۋالىغا قاراپ ئوخشىمىغان داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تەۋسىيە قىلىدۇ. بۇلارنىڭ ئىچىدە ئەڭ كۆپ قوللىنىلىدىغىنى خىمىيىۋىلىك داۋالاش ۋە رادىئوتېراپىيە (رادىئوئاكتىۋ نۇر بىلەن داۋالاش). گەرچە بۇ ئىككى خىل ئۇسۇلنىڭ مەقسىتى راك ھۈجەيرىلىرىنى ئۆلتۈرۈش بولسىمۇ، ئەمما ئۇلارنىڭ مەشغۇلات شەكلى ۋە بەدەنگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى بىر-بىرىگە ئوخشىمايدۇ.

شىكەر كېسىلى (Diabetes) ئۇزۇن مەزگىللىك ۋە سىستېمىلىق بىر خىل كېسەللىك بولۇپ، ئۇ پەقەت قان قەنتىنىڭ ئۆرلەپ كېتىشى بىلەنلا چەكلەنمەستىن، بەلكى بەدەندىكى ئەزا ۋە ئەزالارنىڭ خىزمىتىگە، بولۇپمۇ نېرۋا ۋە قان تومۇر سىستېمىسىغا ئېغىر تەسىرلەرنى كۆرسىتىدۇ. شىكەر كېسىلى بار بىمارلار ئۈچۈن پۇت پەرۋىشى ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە. نۇرغۇن مۇتەخەسسىسلەر بىمارلارنىڭ ھەر كۈنى ئۇخلاشتىن بۇرۇن پۇتنىڭ ئاستىنى ئەستايىدىل تەكشۈرۈشىنى تەۋسىيە قىلىدۇ. بۇ ئادەت قارىماققا ئاددىيدەك كۆرۈنسىمۇ، ئەمما ئۇ كەلگۈسىدىكى ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك قەدەم ھېسابلىنىدۇ.

بالىلارنىڭ ئۆزئارا تارتىشىپ قېلىشى ياكى جېدەللىشىشى ھەر بىر ئائىلىدە كۆرۈلىدىغان نورمال ئەھۋال. مەيلى ئاكا-سىڭىللار بولسۇن ياكى دوستلار بولسۇن، تارتىشىش بالىلارنىڭ ئىجتىمائىي ئالاقە ئۆگىنىش جەريانىدىكى بىر قىسمىدۇر. گەرچە بۇ ئەھۋال ئاتا-ئانىلارنى زېرىكتۈرسە ۋە ئاچچىقلاندۇرسىمۇ، ئەمەلىيەتتە بۇ بالىلارغا مەسىلە ھەل قىلىش، ھېسداشلىق قىلىش ۋە ئۆزئارا ھۆرمەت قىلىشنى ئۆگىتىدىغان ئەڭ ياخشى پۇرسەت ھېسابلىنىدۇ.

بالىلارنىڭ قۇلىقىدىن يىرىڭ ئېقىش، ئادەتتە قۇلاق يولى ياكى ئوتتۇرا قۇلاقتا بىرەر ياللۇغلىنىش بارلىقىنىڭ سىگنالىدۇر. بولۇپمۇ كىچىك بالىلاردا يۇقۇملىنىشقا قارشى تۇرۇش كۈچى تۆۋەن بولغاچقا، زۇكام ياكى گال ئاغرىقىدىن كېيىن قۇلاق ياللۇغى ئاسانلا كېلىپ چىقىدۇ. بۇ ئەھۋال كۆرۈلگەندە ئاتا-ئانىلار ئالدىراپ كەتمەسلىكى، شۇنداقلا قالايمىقان دورا ئىشلەتمەسلىكى كېرەك.

ئامېرىكا كانگېن تەتقىقات مەركىزىنىڭ (AdventHealth Research Institute) ئەڭ يېڭى تەتقىقاتىغا قارىغاندا، بىر يىل بويىچە دائىم ۋە تەرتىپلىك چېنىقىشنى داۋاملاشتۇرغان چوڭلارنىڭ مېڭە فىزىئولوگىيەلىك يېشى سىستېمىلىق چېنىقمىغانلارغا قارىغاندا بىر ياشقا يېقىن ياشارغان. مېڭە ساغلاملىقىنى قوغداش پۈتۈن بىر ئۆمۈرلۈك دەرس بولۇپ، بۇ تەتقىقات كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى ئوكسىگېنلىق ھەرىكەتنىڭ مېڭە قېرىشىنى كېچىكتۈرۈشتىكى مۇھىم رولىنى ئىسپاتلاپ بەردى.