نۇرمەمەت دوختۇر

ئەرلەرنىڭ جىنسىي ساغلاملىقى ۋە تۇغۇت ئىقتىدارى جەمئىيەتنىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ بارغانسېرى مۇھىم تېمىغا ئايلانماقتا. مەنىي سۇيۇقلۇقىنىڭ سۈپىتى پەقەت بالىلىق بولۇش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماستىن، بەلكى ئەرلەرنىڭ ئومۇمىي بەدەن ساغلاملىقىنىڭ مۇھىم كۆرسەتكۈچى ھېسابلىنىدۇ. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، خىزمەت بېسىمى، مۇھىت بۇلغىنىشى ۋە ناتوغرا تۇرمۇش ئادەتلىرى تۈپەيلىدىن ئەرلەرنىڭ مەنىي سۈپىتىدە تۆۋەنلەش كۆرۈلمەكتە. بۇ ماقالىدە بىز پەن-تېخنىكىلىق تەتقىقاتلارغا ئاساسەن، مەنىي سۇيۇقلۇقىنىڭ مىقدارى، ھەرىكەتچانلىقى ۋە شەكلىنى قانداق ياخشىلاش توغرىسىدا ئەتراپلىق توختىلىمىز.

ئاڭلاش قابىلىيىتى ئىنسانلارنىڭ تاشقى دۇنيا بىلەن ئالاقە قىلىشىدىكى مۇھىم ۋاسىتىلەرنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇنى ئاسراش كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى كىچىك ئادەتلەردىن باشلىنىدۇ. شاۋقۇن، خاتا تازىلاش ئادىتى ۋە بەزى كېسەللىكلەر قۇلاقنىڭ ئاڭلاش ئىقتىدارىغا ئېغىر زىيان يەتكۈزىدۇ.

ئۆت تېشى كېسىلى ھازىرقى زامان كىشىلىرىدە كۆپ كۆرۈلىدىغان ھەزىم قىلىش سىستېمىسى كېسەللىكلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ ئاساسلىقى تۇرمۇش ئادىتى ۋە يېمەك-ئىچمەك قۇرۇلمىسىنىڭ نامۇۋاپىق بولۇشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. ئۆت سۇيۇقلۇقىدىكى خولېستېرىن ياكى باشقا ماددىلارنىڭ چۆكمىگە چۈشۈشى نەتىجىسىدە شەكىللىنىدىغان بۇ تاشلار، دەسلەپتە ئاغرىق بەرمىسىمۇ، كېيىنچە ئۆت ياللۇغى قاتارلىق ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. شۇڭا، ساغلام يېمەك-ئىچمەك ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش ئۆت تېشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك ۋە ئەڭ ئەرزان ئامال ھېسابلىنىدۇ.

يىغلاش پەقەت بىر خىل ھېسسىيات ئىپادىسىلا بولماستىن، بەلكى بەدەن ۋە روھىيەتنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشتىكى مۇھىم بىئولوگىيەلىك جەريان بولۇپ، ئۇ بېسىمنى تۆۋەنلىتىش ۋە ئۆز-ئۆزىنى تەڭشەشتە ئاكتىپ رول ئوينايدۇ.

تۇيۇقسىز يىقىلىپ چۈشۈش كۆپىنچە كىشىلەر تەرىپىدىن ئادەتتىكى پۇت پۇتلىشىش دەپ قارالسىمۇ، ئەمما ئۇ مېڭە قان تومۇر كېسەللىكلىرىنىڭ ئاگاھلاندۇرۇش سىگنالى بولۇشى مۇمكىن. بولۇپمۇ ياشانغانلاردا كۆرۈلگەن بۇ خىل ئەھۋال مېڭىگە قان يېتىشمەسلىك ياكى يوشۇرۇن زەربىنىڭ ئالامىتىدۇر.

پۇت قىزىش ۋە ئىششىق نۇرغۇن كىشىلەردە كۆرۈلىدىغان كېسەللىك ئالامەتلىرى بولۇپ، گەرچە قان ئايلىنىش سىستېمىسى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك بولسىمۇ، ئەمما بۇ ئالامەتلەر پەقەت قان ئايلىنىشنىڭلا ئەمەس، بەلكى نىرۋا سىستېمىسى ۋە باشقا ئىچكى ئەزالارنىڭ ساغلاملىق ئەھۋالىدىنمۇ بېشارەت بېرىدۇ.

تىببىي تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، ئىنسانلارنىڭ يېشى بىلەن بىللە قان تومۇرلارنىڭمۇ قېرىش جەريانى داۋاملىشىدۇ. ئەمەلىيەتتە، «ئادەمنىڭ يېشى قان تومۇرنىڭ يېشىغا باغلىق» دېگەن سۆزنىڭ چوڭقۇر تىببىي ئاساسى بار. قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى ساقلاش ۋە توسۇلۇپ قېلىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش يۈرەك-مېڭە قان تومۇر كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى تۈپ ئاچقۇچتۇر.

زامانىۋى تۇرمۇش رېتىمىنىڭ تېزلىشىشىگە ئەگىشىپ، نۇرغۇن كىشىلەر كېچىدە غىزالىنىش ياكى كېچىلىك تاماق يېيىشنى ئادەتكە ئايلاندۇرۇۋالدى. كېچىلىك غىزا پەقەت ئارتۇقچە كالورىيە قوبۇل قىلىش مەسىلىسىلا بولماستىن، بەلكى بەدەننىڭ بىئولوگىيەلىك سائەت سىستېمىسىنى تۈپتىن قالايمىقانلاشتۇرۇپ، مېتابولىزىم خىزمىتىگە ئېغىر بېسىم ئېلىپ كېلىدۇ.

ۋىتامىن D بىزنىڭ ساغلاملىقىمىز ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم بولغان ئوزۇقلۇق ماددا بولۇپ، ئۇ تېنەمدە بىر خىل گورمۇن سۈپىتىدە رول ئوينايدۇ. كىشىلەر ئادەتتە ئۇنى سۆڭەك ساغلاملىقى بىلەنلا چەكلەپ چۈشىنىدۇ، ئەمما يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئېلىپ بېرىلغان تەتقىقاتلار ۋىتامىن D نىڭ بەدەن ئېغىرلىقىنى كونترول قىلىش ۋە سېمىزلىكنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدىغانلىقىنى ئاشكارىلىدى.

دائىم قورساق ئېچىش ھەمىشە ئاشقازاننىڭ بوشلىقىدىن ئەمەس، بەلكى بەدەندىكى ھورمون تەڭپۇڭسىزلىقى، پىسخىكىلىق ئامىللار ياكى خاتا يېمەك-ئىچمەك ئادىتىدىن كېلىپ چىقىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز ھەقىقىي ئاچلىق بىلەن ساختا ئاچلىقنىڭ پەرقىنى ھەمدە نېمە ئۈچۈن توختىماي يېگۈمىز كېلىدىغانلىقىنىڭ چوڭقۇر سەۋەبلىرىنى تەھلىل قىلىمىز.