نۇرمەمەت دوختۇر

زامانىۋى شەھەر تۇرمۇشى بىزنى ھەر خىل ئاۋازلار قورشاۋىدا قالدۇردى. زاۋۇت-كارخانىلارنىڭ شاۋقۇنى، قاتناش قوراللىرىنىڭ غوڭۇلداشلىرى، قۇرۇلۇش مەيدانلىرىدىكى گۈرۈلدىگەن ئاۋازلار ۋە بىز دائىم ئىشلىتىدىغان قۇلاقلىق ئاۋازلىرى ئاستا-ئاستا بىزنىڭ ئاڭلاش سېزىمىمىزنى خوراتماقتا. شاۋقۇنلۇق مۇھىتنىڭ ئاڭلاش قابىلىيىتىگە سالىدىغان زىيىنى بىر كۈندىلا كۆرۈلمەيدىغان، بەلكى يىللارنىڭ ئۆتۈشى بىلەن جۇغلىنىپ بارىدىغان سىم-سىم زەربىدۇر. نۇرغۇن كىشىلەر ئاڭلاش ئىقتىدارىدا كۆرۈنەرلىك مەسىلە كۆرۈلمىگۈچە بۇ خەتەرگە سەل قارايدۇ، ئەمما بۇ جەرياندا ئاڭلاش ئەزالىرىدا ئەسلىگە كەلتۈرگىلى بولمايدىغان زەخمىلەر شەكىللىنىپ بولغان بولىدۇ.

چاچ چۈشۈش ھازىرقى زامان كىشىلىرى دۇچ كېلىۋاتقان ئەڭ چوڭ مەسىلىلەرنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەت گېن بىلەنلا مۇناسىۋەتلىك ئەمەس، بەلكى كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى بېسىم، ئوزۇقلۇق قۇرۇلمىسى ۋە باشقا فىزىئولوگىيەلىك ئامىللارنىڭ بىرىكمە نەتىجىسىدۇر.

ئەركەكلەرنىڭ سالامەتلىكى، بولۇپمۇ كۆپىيىش سىستېمىسىنىڭ ساغلاملىقى جەمئىيەتتە كۆپىنچە ئەھۋاللاردا تارتىنىش ياكى سەل قاراش سەۋەبىدىن سىرتتا قالدۇرۇلۇپ كېلىۋاتقان تېمىلارنىڭ بىرىدۇر. جىنسىي ئەزا راكى (پېنىس راكى) گەرچە باشقا راك تۈرلىرىگە قارىغاندا بىر قەدەر ئاز كۆرۈلسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ خەۋپى ۋە تۇرمۇش سۈپىتىگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى ئىنتايىن يۇقىرىدۇر. بۇ خىل كېسەللىكنى بالدۇر بايقاش داۋالاشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇشىدىكى ئەڭ ھالقىلىق ئامىل ھېسابلىنىدۇ.

كۈندىلىك تۇز ئىستېمالىنى 6 گرامدىن ئاشۇرماسلىق ساغلاملىق ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. بۇ ماقالىدە 6 گرام تۇزنى قانداق مۆلچەرلەش، يوشۇرۇن تۇزلار ھەققىدە توختىلىمىز.

بىز ياشاۋاتقان دۇنيا ھەر خىل گۈزەل رەڭلەر بىلەن تولغان. قىپقىزىل گۈللەردىن تارتىپ يېميېشىل يوپۇرماقلارغىچە، سۈپسۈزۈك ئاسمادىن تارتىپ رەڭگارەڭ ھەسەن-ھۈسەنگىچە بولغان بۇ رەڭلەر ھاياتىمىزغا ئۆzgىچە لەززەت بېغىشلايدۇ. ئەمىسە، ئادەم كۆزى بۇ مۇرەككەپ ۋە گۈزەل رەڭلەرنى قانداق ھېس قىلىدۇ ۋە ئۇلارنى قانداق پەرقلەندۈرىدۇ؟ بۇ بىر مۇرەككەپ فىزىكىلىق ۋە بىئولوگىيەلىك جەريان بولۇپ، كۆز ۋە مېڭىنىڭ مۇكەممەل ھەمكارلىشىشىنى تەلەپ قىلدۇ.

ئەرلەردە جىنسىي مۇناسىۋەتتىن كېيىن زەكەرنىڭ مەلۇم ۋاقىت قايتا قايىم بولالماسلىقى «جىنسىي ئاكتىپسىزلىق مەزگىلى» دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ فىزىئولوگىيەلىك جەريان بولۇپ، ھورمونلارنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە نېرۋا سىستېمىسىنىڭ تەڭشىلىشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك.

يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارغا بېلىق مېيى بېرىش كېرەكمۇ؟ بېلىق مېيىنىڭ مېڭە ۋە كۆز يېتىلىشىدىكى رولى، ئانا سۈتىنىڭ ئەھمىيىتى ۋە دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك بىخەتەرلىك مەسىلىلىرىنى ئۆگىنىۋېلىڭ.

سۈيدۈك قىسىش ئادىتى نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىدا سەل قارايدىغان، ئەمما سالامەتلىككە، بولۇپمۇ بۆرەككە جىددىي تەھدىت ئېلىپ كېلىدىغان بىر ناچار ئادەتتۇر. دائىم سۈيدۈك قىسىش سۈيدۈك خالتىسىنىڭ بېسىمىنى ئاشۇرۇپلا قالماي، بەلكى باكتېرىيەنىڭ كۆپىيىشىگە ۋە بۆرەك ئىقتىدارىنىڭ زىيانغا ئۇچرىشىغا سەۋەب بولىدۇ.

جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر پەقەت فىزىئولوگىيەلىك ساغلاملىق مەسىلىسى بولۇپلا قالماي، يەنە كىشىلەرنىڭ پىسخىكىسىغا ئېغىر بېسىم ئېلىپ كېلىدىغان ئىجتىمائىي مەسىلە ھېسابلىنىدۇ. مەزكۇر ماقالىدە جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ نېمە ئۈچۈن كىشىلەردە ئېغىر نومۇس تۇيغۇسى ۋە روھىي ئازاب پەيدا قىلىدىغانلىقى ھەققىدە تەپسىلىي توختىلىمىز.

ياشلاردا چاچ ئاقىرىش ھازىرقى دەۋردە كۆپ كۆرۈلىدىغان تېببىي ۋە گۈزەللىك مەسىلىلىرىنىڭ بىرىگە ئايلاندى. ئادەتتە قېرىلىقنىڭ بەلگىسى دەپ قارالغان چاچ ئاقىرىشنىڭ 20 ياكى 30 ياشلاردىلا پەيدا بولۇشى كىشىلەردە روھىي بېسىم ۋە ئەندىشە پەيدا قىلىدۇ. چاچنىڭ رەڭگىنى بەلگىلەيدىغان مېلانىن پىگمېنتىنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشى توسالغۇغا ئۇچرىغاندا ياكى بۇ پىگمېنتلارنى ئىشلەپچىقىرىدىغان ھۈجەيرىلەر زىيانغا ئۇچرىغاندا، چاچ ئۆز رەڭگىنى يوقىتىپ ئاقىرىشقا باشلايدۇ.