نۇرمەمەت دوختۇر

زامانىۋى تېخنىكا تەرەققىياتى بىزگە قولايلىق ئېلىپ كەلگەن بولسىمۇ، لېكىن ئائىلە ئىچىدىكى يېقىنلىققا، بولۇپمۇ ئەر-خوتۇنلارنىڭ جىنسىي يېقىنلىقىغا سەلبىي تەسىر كۆرسەتمەكتە. بۇ ماقالىدە تېخنىكىنىڭ نېرۋا سىستېمىسى ۋە ھورمونلارغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى تەپسىلىي توختىلىمىز.

ياپونىيە كىيوتو ئۇنىۋېرسىتېتى تەتقىقاتچىلىرى چىش مىلىكىدىكى ئۇخلاپ ياتقان چىش بىخلىرىنى قوزغىتىش ئارقىلىق، چىشنى تەبىئىي ئەسلىگە كەلتۈرىدىغان يېڭى دورىنى سىناق قىلماقتا. بۇ تېخنىكا 2030-يىلىغا بارغاندا ئادەتتىكى كىشىلەرنىڭ ئىشلىتىشىگە سۇنۇلۇشى مۇمكىن.

ئىنساننىڭ ياشىشى ئۈچۈن نەپەسلىنىش ئەڭ بىرىنچى ئېھتىياج، ئەمما بىز كۆپىنچە ئەھۋاللاردا قانداق نەپەسلىنىۋاتقانلىقىمىزغا سەل قارايمىز. بۇرۇن بىلەن نەپەسلىنىش بىر تەبىئىي جەرياندەك كۆرۈنسىمۇ، تىببىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، ئۇ ئۆپكىنى قوغدايدىغان ئەڭ مۇرەككەپ ۋە ئۈنۈملۈك «سۈزگۈچ سىستېمىسى» دۇر. ئېغىز بىلەن نەپەسلىنىش ئۆپكىنى بىۋاسىتە تاشقى مۇھىتنىڭ زىيانلىق تەسىرىگە ئۇچراتسا، بۇرۇن بولسا ھاۋانى ئۆپكىگە يەتكۈزۈشتىن بۇرۇن بىر قاتار فىزىكىلىق ۋە خىمىيىۋى پىششىقلاپ ئىشلەش باسقۇچلىرىدىن ئۆتكۈزىدۇ.

ئېغىز بوشلۇقى قۇرغاقلىشىشى پەقەت سۇ يېتىشمەسلىك ئەمەس، بەلكى دورا ئەكىس تەسىرى، دىئابىت ياكى ئىممۇنىتېت سىستېمىسى كېسەللىكلىرىنىڭ يوشۇرۇن ئالامىتى بولۇشى مۇمكىن.

جىنسىي تۇرمۇش سۈپىتىنىڭ يۇقىرى-تۆۋەن بولۇشى نۇرغۇن تاشقى ئامىللارغا باغلىق بولسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئەڭ يادرولۇق ئاساسى ئىشەنچ تۇيغۇسى ھېسابلىنىدۇ. جۈپلەر ئوتتۇرىسىدا چوڭقۇر ئىشەنچ بولمىسا، جىسمانىي يېقىنلىق يۈزەكى بولۇپ قالىدۇ ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك جىنسىي بەختكە ئېرىشىش تەس بولىدۇ.

قۇلاق كىرى ساغلاملىق ئۈچۈن زۆرۈر بولغان تەبىئىي قوغدىغۇچى ماددا بولۇپ، ئۇنى زىيادە تازىلاش قۇلاق يولىغا زىيان يەتكۈزۈپ ياللۇغلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

بالىلارنىڭ تەبىئەت بىلەن ئۇچرىشىشى، بولۇپمۇ لاي ۋە تۇپراق بىلەن ئوينىشى، زامانىۋى تېببىي تەتقىقاتلاردا ئۇلارنىڭ ساغلاملىقى ئۈچۈن ئىنتايىن پايدىلىق دەپ قارالماقتا. گەرچە كۆپىنچە ئاتا-ئانىلار مىكروبلاردىن ئەنسىرەپ بالىلىرىنى توپا-چاڭدىن نېرى تۇتۇشقا تىرىشسىمۇ، ئەمما بۇ جەريان بالىلارنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسى نى چېنىقتۇرىدىغان تەبىئىي بىر جەرياندۇر.

ئاياللارنىڭ بەدىنى بالاغەت يېشىدىن تارتىپ ھەيز كېسىلىش دەۋرىگىچە مۇرەككەپ فىزىئولوگىيەلىك ئۆزگىرىشلەرنى باشتىن كەچۈرىدۇ. بۇ ئۆزگىرىشلەر جىنسىي ئەزالارنىڭ تاشقى قىياپىتى، قۇرۇلمىسى ۋە ئومۇمىي ساغلاملىق ھالىتىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ ماقالىدە ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ يۈز بېرىدىغان فىزىئولوگىيەلىك جەريانلار ۋە تىببىي تەۋسىيەلەر تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

تېببىي چوڭ سانلىق مەلۇمات زامانىۋى ساقلىقنى ساقلاش سىستېمىسىدا ئىنتايىن مۇھىم بولۇپ، ئۇ تېببىي خاتىرىلەر ۋە ئىرسىيەت ئۇچۇرلىرىنى ئانالىز قىلىش ئارقىلىق كېسەللىكلەرنى تېخى ئالامەت بەرمەيلا بايقاشقا ۋە ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بېرىدۇ.

سۇ ئىنسان بەدىنىنىڭ ئاساسلىق تەركىبىي قىسمى بولۇپ، ئۇنىڭ سۈپىتى ھۈجەيرە ئالماشتۇرۇش، زەھەر تازىلاش ۋە ئەزالارنىڭ ئىقتىدارىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. سۈپەتسىز سۇ ئىستېمال قىلىش كەلگۈسىدە ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ كېلىپ چىقىشىدىكى ئاساسلىق ئامىللارنىڭ بىرىدۇر.