نۇرمەمەت دوختۇر

ئادەم بەدىنىنىڭ يۇقىرىقى مۈچە قىسمى، بولۇپمۇ مۈرە ۋە يۇقىرىقى بىلەك رايونى، ھەرىكەت ئىقتىدارى ئەڭ كۈچلۈك ۋە قۇرۇلمىسى ئەڭ مۇرەككەپ رايونلارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. بۇ رايوننىڭ ئالدى تەرىپى ئاساسلىقى يۇقىرىقى بىلەكنى پۈككۈچى مۇسكۇللار توپى (Flexor compartment) دىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىن پۈتۈن قولنى قان بىلەن تەمىنلەيدىغان چوڭ ئارتېرىيەلەر ۋە قولنىڭ ھەرىكىتىنى باشقۇرىدىغان مۇھىم نېرۋا تۇتاملىرى ئۆتىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئورۇنلىشىشى ۋە قوشنا مۇناسىۋىتىنى چۈشىنىش، سۆڭەك تاشقى كېسەللىكلەر ئوپېراتسىيىسى، نېرۋا زەخىملىنىشىنى داۋالاش ۋە قان تومۇر كېسەللىكلىرىگە دىئاگنوز قويۇشتا ئىنتايىن مۇھىم.

يۇقىرىقى مۈچە (قول) نىڭ يۈزەكى ئاناتومىيەلىك تۈزۈلۈشى، بولۇپمۇ تېرە نېرۋىلىرى ۋە يۈزە ۋىنالىرىنىڭ تارقىلىشى كىلىنىكىلىق تىبابەتتە ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. تېرە ئاستىغا جايلاشقان بۇ تورسىمان قۇرۇلمىلار بەدەننىڭ سېزىش ئىقتىدارىنى ۋە قان ئايلىنىشنىڭ قايتىش يولىنى تەشكىل قىلىدۇ. تېرە نېرۋىلىرى تاشقى مۇھىتتىكى تېمپېراتۇرا، ئاغرىق ۋە سېزىمنى مەركىزىي نېرۋا سىستېمىسىغا يەتكۈزسە، يۈزە ۋىنالىرى بارماق ئۇچىدىن باشلاپ قاننى يىغىپ يۈرەككە قايتۇرۇش ۋە بەدەن تېمپېراتۇرىسىنى تەڭشەش رولىنى ئوينايدۇ.

بويۇن يىلتىز قىسمى (Root of the Neck) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە ھاياتلىق ئۈچۈن مۇھىم بولغان ئۆتۈشمە رايونلارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. بۇ رايون بويۇن بىلەن كۆكرەك قەپىزى تۇتاشقان جايغا جايلاشقان بولۇپ، ئۇ پەقەت بىر جۇغراپىيىلىك چېگرا بولۇپلا قالماستىن، بەلكى مېڭە، بويۇن، يۇقىرىقى مۈچ ۋە كۆكرەك بوشلۇقى ئارىسىدىكى قان ئايلىنىش ۋە نېرۋا سىگناللىرىنى يەتكۈزۈشتىكى مەركىزىي تۈگۈندۇر. بۇ يەردە چوڭ قان تومۇرلار، ھاياتلىق ئۈچۈن مۇھىم نېرۋىلار ۋە قالقان بەزگە ئوخشاش ئىچكى ئاجراتما ئەزالىرى زىچ ئورۇنلاشقان.

قولتۇق ئويمىنى (Axilla) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئاناتومىيەلىك بوشلۇقلارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەتلا بىر چۇڭقۇرلۇق بولماستىن، بەلكى بويۇن قىسمىدىن يۇقىرىقى مۈچكە (قولغا) ئۆتىدىغان مۇھىم قان تومۇرلار ۋە نېرۋىلارنىڭ ئۆتۈشمە يولىدۇر. بۇ يەر كۆكرەك دىۋارى، تاغاق سۆڭىكى ۋە يۇقىرىقى بىلەك ئارىلىقىغا جايلاشقان بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچكى قۇرۇلمىسىنى چۈشىنىش تاشقى كېسەللىكلەر ئوپېراتسىيىسى، ناركوز ۋە رادىئولوگىيەلىك دىئاگنوز قويۇشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. بولۇپمۇ سۈت بېزى راكىنىڭ لىمفا تۈگۈنىگە يۆتكىلىشىنى تەكشۈرۈش ۋە بىلەك نېرۋا تۈگۈنى (Brachial plexus) توسۇش مەشغۇلاتلىرىدا بۇ ئاناتومىيەلىك بىلىملەر ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

قولتۇق ئويمىنى (Axilla) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئاناتومىيەلىك رايونلارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەت بىر ئويمانلىقلا ئەمەس، بەلكى بويۇن قىسمى بىلەن يۇقىرىقى مۈچنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان ھالقىلىق ئۆتەڭدۇر. بۇ رايوندا مۈرىنىڭ ھەرىكىتىنى تەمىنلەيدىغان مۇسكۇل توپلىرى، يۇقىرىقى مۈچنى قان بىلەن تەمىنلەيدىغان ئاساسلىق ئارتېرىيەلەر ۋە قولنىڭ سېزىش ھەم ھەرىكەت ئىقتىدارىنى باشقۇرىدىغان نېرۋا تورلىرى (Brachial plexus) جايلاشقان. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ زىچ ئورۇنلىشىشى، قولتۇق ئويمىنىنى تاشقى كېسەللىكلەر ئوپېراتسىيىسى ۋە يەرلىك ناركوز قىلىشتا ئىنتايىن ئەھمىيەتلىك ئورۇنغا ئىگە قىلىدۇ.

قولتۇق ئويمىنى (Axilla) ئىنسان بەدىنىدىكى بويۇن قىسمى بىلەن يۇقىرىقى ئەزالارنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان ئىنتايىن مۇھىم ئاناتومىيىلىك بوشلۇق ھېسابلىنىدۇ. بۇ بوشلۇقنىڭ شەكلى ئېھرام (پىرامىدا) شەكلىدە بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدىن يۇقىرىقى ئەزالارنىڭ ھەرىكىتى ۋە سېزىمىنى تەمىنلەيدىغان مۇھىم نېرۋا تۈگۈنلىرى (بىلەك چىگىشى)، قان تومۇرلار ۋە لىمفا تۈگۈنلىرى ئۆتىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ زىچ ئورۇنلىشىشى ۋە مۇرەككەپ تورسىمان قۇرۇلمىسى، قولتۇق ئويمىنىنى تاشقى كېسەللىكلەر ۋە نېرۋا كېسەللىكلىرى ئىلمىدە ئالاھىدە ئورۇنغا ئىگە قىلغان.

قورساق بوشلۇقىنىڭ ئارقا تېمى ۋە دىئافراگما قىسمى ئىنسان بەدىنىنىڭ تىرەكلىك سىستېمىسى ۋە نەپەسلىنىش فۇنكسىيەسىدە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدىغان مۇرەككەپ ئاناتومىيىلىك رايوندۇر. بۇ رايون كۆكرەك بوشلۇقى بىلەن قورساق بوشلۇقىنى ئايرىپ تۇرىدىغان دىئافراگمىدىن باشلىنىپ، ئومۇرتقا تۈۋرۈكىنى مۇقىملاشتۇرىدىغان كۈچلۈك مۇسكۇللار ۋە تۆۋەنكى ئەزالارنى ھەرىكەتلەندۈرىدىغان مۇھىم نېرۋا تورلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئورۇنلىشىشى ۋە ئۆز-ئارا مۇناسىۋىتىنى چۈشىنىش، بەل ئاغرىقى، بۆرەك كېسەللىكلىرى ۋە نېرۋا قىسىلىش ئالامەتلىرىگە دىئاگنوز قويۇشتا ئىنتايىن مۇھىم.

ئەرلەر ئارىلىقى (Perineum) ئاناتومىيىلىك جەھەتتىن سىرتقى جىنسىي ئەزا بىلەن مەقەت ئوتتۇرىسىدىكى ئىنتايىن مۇھىم ۋە مۇرەككەپ رايون ھېسابلىنىدۇ. بۇ رايوننىڭ شەكلى ئالماس (رومبىسىمان) شەكلىدە بولۇپ، ئالدى تەرەپتە «سۈيدۈك-تاناسىل ئۈچبۇلۇڭى»، ئارقا تەرەپتە «مەقەت ئۈچبۇلۇڭى» دەپ ئىككى قىسىمغا بۆلۈنىدۇ. بۇ يەرگە جايلاشقان مۇسكۇللار، قان تومۇرلار ۋە نېرۋىلار سۈيدۈك ئاجرىتىش، چوڭ تەرەت قىلىش ۋە جىنسىي ئىقتىدار (ئېررېكسىيە ۋە مەنىي چىقىرىش) قاتارلىق فىزىئولوگىيىلىك پائالىيەتلەردە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئاياللارنىڭ ئارىلىق (Perineum) قىسمى، ئاناتومىيىلىك جەھەتتىن ئېيتقاندا، يوتىلارنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان بولۇپ، ئالدى تەرەپتە يېرىق سۆڭەك بىرلەشمىسى، ئارقا تەرەپتە قۇيمۇچ سۆڭىكى بىلەن چەكلىنىدىغان، شەكلى ئالماس (رومبىسىمان) شەكلىدىكى مۇھىم رايوندۇر. بۇ رايون پەقەت تېرە قىسمىنىلا ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ ئاستىدىكى مۇرەككەپ مۇسكۇل قەۋىتى، فاسسىيە (سېرىقئەت پەردىسى)، قان تومۇر ۋە نېرۋا تورلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلار داس بوشلۇقى ئەزالىرىنى تىرەپ تۇرۇش، سۈيدۈك ۋە تەرەتنى كونترول قىلىش، شۇنداقلا تۇغۇت جەريانىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئاياللار داس بوشلۇقى (Pelvic Cavity) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئەزالار جايلاشقان ئورۇنلارنىڭ بىرى بولۇپ، بۇ يەردىكى قان تومۇر سىستېمىسى كۆپىيىش سىستېمىسى، سۈيدۈك سىستېمىسى ۋە ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ. بولۇپمۇ ئاياللاردا بالىياتقۇ، تۇخۇمدان ۋە باشقا جىنسىي ئەزالارنىڭ قان بىلەن تەمىنلىنىشى ھەيز دەۋرى، ھامىلدارلىق ۋە تۇغۇت جەريانىدا زور فىزىئولوگىيىلىك ئۆزگىرىشلەرگە ماسلىشىش ئۈچۈن ئالاھىدە تۈزۈلۈشكە ئىگە. بۇ قان تومۇرلارنىڭ ئاناتومىيىلىك ئورنىنى توغرا بىلىش تىببىي دىئاگنوز، ئوپېراتسىيە ۋە كېسەللىكلەرنى داۋالاشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.