نۇرمەمەت دوختۇر

تىز بوغۇمى ئىنسانلارنىڭ ھەرىكەت سىستېمىسىدىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ مۇرەككەپ بوغۇملارنىڭ بىرى بولۇپ، يوتا سۆڭىكى، پاقالچاق سۆڭىكى ۋە لىپەك سۆڭىكىدىن تەركىب تاپىدۇ. ئۇ كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدىكى مېڭىش، يۈگۈرۈش، سەكرەش ۋە ئولتۇرۇپ-قوپۇش قاتارلىق ھەرىكەتلەرنى ئېلىپ بېرىشىمىزدا ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. تىز بوغۇمىنىڭ مۇقىملىقى ۋە جانلىقلىقى مۇسكۇل، تارىمۇش ۋە پەي قاتارلىق يۇمشاق توقۇلمىلارنىڭ ئۆزئارا ماسلىشىپ ئىشلىشىگە باغلىق. بۇ ئورگانلارنىڭ ھەر بىرىنىڭ ئۆزىگە خاس ئىقتىدارى بولۇپ، بىرلىكتە تىز بوغۇمىنىڭ نورمال ھەرىكىتىنى كاپالەتلەندۈرىدۇ.

داس سۆڭىكى ئىنسانلارنىڭ تېنىدىكى ئەڭ مۇھىم تىرەك ۋە ھەرىكەت تۈگۈنى بولۇپ، ئۇ ئومۇرتقا تۈۋرۈكىنى تۆۋەنكى مۈچەلەرگە تۇتاشتۇرۇپ، پۈتۈن بەدەننىڭ ئېغىرلىقىنى يۆتكەش ۋە تارقىتىش، شۇنداقلا داس بوشلۇقىدىكى مۇھىم ئەزالارنى قوغداش قاتارلىق ھالقىلىق فۇنكسىيەلەرنى ئورۇندايدۇ. داسنىڭ بۇ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم رولىنى ئويناشتا، داس سۆڭەكلىرىنى ئۆز-ئارا ۋە ئومۇرتقىغا چېتىپ تۇرىدىغان كۈچلۈك ھەم جانلىق تارىمۇشلار سىستېمىسى ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

مەكتەپ ھاياتى باشلاندى ، بالىڭىزنىڭ ئەمەل قىلىشى كېرەك بولغان تۆۋەندىكىدەك 20 تۈرلۈك ئاساسلىق ئىش ھەرىكەت قائىدىسىنى خاتىرىلىتىپ ئۆتۈڭ :

ئىنسان پۇتى ئادەم بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ھەرىكەت ئورگانلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، پۈتۈن بەدەننىڭ ئېغىرلىقىنى كۆتۈرۈش، مېڭىش، يۈگۈرۈش ۋە سەكرەش قاتارلىق ھەرىكەتلەرنى ئىشقا ئاشۇرۇشتا ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. ئۇ 26 دانە سۆڭەك، 33 بوغۇم ھەمدە 100 دىن ئارتۇق مۇسكۇل، پەي ۋە بوغۇم توقۇلمىلىرىدىن تەركىب تاپقان ئىنتايىن نازۇك بىئولوگىيىلىك مېخانىزم ھېسابلىنىدۇ. بۇ مۇرەككەپ تۈزۈلۈش پۇتنىڭ ھەم تىرەش، ھەم ھەرىكەتلىنىش فۇنكسىيەسىنى ئۈنۈملۈك ئورۇندىشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ.

يوتا سۆڭىكى ئىنسانلار بەدىنىدىكى ئەڭ ئۇزۇن، ئەڭ چوڭ ھەم ئەڭ كۈچلۈك سۆڭەك بولۇپ، پۇت-قول ھەرىكىتى ۋە بەدەن ئېغىرلىقىنى كۆتۈرۈشتە ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. ئۇ يانپاش بوغۇمىدىن تىز بوغۇمىغىچە سوزۇلغان بولۇپ، مۇرەككەپ مۇسكۇل، پەي ۋە بوغۇم باغلىنىشلىرى ئارقىلىق بەدەننىڭ تۇراقلىقىنى ۋە ھەرىكەتچانلىقىنى كاپالەتلەندۈرىدۇ. بۇ ماقالىدە يوتا سۆڭىكىنىڭ ئالدى ۋە ئارقا كۆرۈنۈشىدىكى ئاساسلىق ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىلار تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلىدۇ.

قىزىل ئەجدىھا مېۋىسى (dragon fruit) ئۆزگىچە تەمى ۋە مول ئوزۇقلۇق قىممىتى بىلەن نۇرغۇن بالىلار ياقتۇرۇپ ئىستېمال قىلىدىغان مېۋىلەرنىڭ بىرى. ئەمما، بالىسىغا تۇنجى قېتىم بۇ مېۋىنى بېرىپ باققان نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار كېيىنكى كۈنى بالىنىڭ تەرەت قاچىسىدىكى كۆرۈنۈشتىن چۆچۈپ كېتىشى مۇمكىن: بالىنىڭ چوڭ تەرىتى قىپقىزىل ياكى قېنىق ھال رەڭدە كېلىدۇ. بۇ ھەمىشە ئاتا-ئانىلارنى «بالام ئىچىدىن قان كەلدىمۇ؟» دېگەن سوئال بىلەن قاتتىق ئەندىشىگە سالىدۇ. خوش، بۇ ھەقىقەتەن ئەنسىرەيدىغان ئىشمۇ؟ بۇ ماقالىدە بىز بۇ ھادىسىنىڭ سەۋەبلىرىنى چوڭقۇرلاپ تەھلىل قىلىمىز ۋە قايسى ئەھۋالدا دوختۇرغا كۆرۈنۈش كېرەكلىكىنى ئايدىڭلاشتۇرۇپ بېرىمىز.

سۆڭەك تولۇق ھاسىل بولماسلىق كېسىلى (osteogenesis imperfecta) يەنە ئەينەك سۆڭەك كېسەللىكى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ كېسەللىك بىلەن ھاياتىنى داۋاملاشتۇرۇۋاتقان 24 ياشلىق پراكتىكانت دوختۇر ھەمزە مەسۇت ئاغىر (Hamza Mesut Ağır) ، كىچىكىدىن تارتىپ داۋاملىق دوختۇرخانىلاردا داۋالىنىش جەريانىدا شەكىللەنگەن «دوختۇر بولۇش» ئارزۇسىنى ئەمەلگە ئاشۇردى.

تاننېر باسقۇچى بالىلار ۋە ئۆسمۈرلەرنىڭ جىنسىي يېتىلىش جەريانىنى باھالايدىغان ۋە ئۆلچەيدىغان بىر يۈرۈش ئۆلچەم بولۇپ، ئۇ بالىلارنىڭ بالاغەتكە يېتىش دەۋرىدىكى جىسمانىي ئۆزگىرىشلىرىنى بەش باسقۇچقا ئايرىيدۇ. بۇ ئۆلچەم ئەنگىلىيەلىك بالىلار كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى جېيمىس تاننېر (James Tanner) تەرىپىدىن تەتقىق قىلىپ ئوتتۇرىغا قويۇلغان بولۇپ، ھازىر دۇنيا مىقياسىدا دوختۇرلار ۋە مۇتەخەسسىسلەر تەرىپىدىن كەڭ قوللىنىلىدۇ. بۇ باسقۇچلار ئارقىلىق ئاتا-ئانىلار ۋە دوختۇرلار بالىنىڭ يېتىلىش ئەھۋالىنىڭ نورمال دائىرىدە ياكى ئەمەسلىكىنى، بالدۇر يېتىلىپ كېتىش ياكى كېچىكىپ قېلىش ئەھۋاللىرىنىڭ بار-يوقلۇقىنى پەرقلەندۈرەلەيدۇ.

دىئابېت كېسەللىكى، يەنى قەنت سىيىش كېسىلى، نۆۋەتتە دۇنيا مىقياسىدا كۆپ ئۇچرايدىغان ۋە كىشىلەرنىڭ تۇرمۇش سۈپىتىگە ئېغىر تەسىر كۆرسىتىدىغان سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ بىرى. بۇ كېسەللىك بەدەندىكى ئىنسۇلىننىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشى ياكى ئىشلىتىلىشىدىكى نورمالسىزلىق سەۋەبىدىن قاندىكى قەنت مىقدارىنىڭ يۇقىرى بولۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.