نۇرمەمەت دوختۇر

دىئابېت كېتون كىسلاتاسىدىن زەھەرلىنىش (Diabetic ketoacidosis, DKA) قەنت سىيىش كېسىلى يەنى دىئابېتنىڭ جىددىي ۋە ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ھاياتقا خەۋپ يەتكۈزۈشى مۇمكىن. بۇ كېسەللىك بەدەندە ئىنسۇلىننىڭ ئېغىر دەرىجىدە يېتىشمەسلىكى سەۋەبىدىن كېلىپ چىقىدۇ. ئىنسۇلىن بولسا ھۈجەيرىلەرنىڭ قاندىكى قەنتنى (گلۇكوزا) ئېنېرگىيە مەنبەسى سۈپىتىدە ئىشلىتىشىگە ياردەم بېرىدىغان مۇھىم ھورمۇن. ئىنسۇلىن يېتەرلىك بولمىغاندا، بەدەن ئېنېرگىيە ئۈچۈن ياغنى پارچىلاشقا باشلايدۇ، بۇ جەرياندا كېتون دەپ ئاتىلىدىغان كىسلاتالىق ماددىلار ھاسىل بولىدۇ. كېتونلارنىڭ قاندىكى مىقدارى بەك كۆپىيىپ كەتسە، قاننىڭ كىسلاتا-ئىشقارلىق تەڭپۇڭلۇقى بۇزۇلۇپ، زەھەرلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

باش سۆڭەك ئاساسى ياكى باش سۆڭەك تۈۋى (Basis Cranii) ئىنسان ئاناتومىيەسىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم قۇرۇلمىلارنىڭ بىرى. ئۇ چوڭ مېڭىنى كۆتۈرۈپ تۇرۇش ۋە قوغداش رولىنى ئويناپلا قالماي، يەنە نۇرغۇنلىغان ھاياتىي مۇھىم نېرۋا ۋە قان تومۇرلارنىڭ ئۆتۈش يولى ھېسابلىنىدۇ. باش سۆڭەك تۈۋى ئىچكى يۈزى (Basis cranii interna) ۋە تاشقى يۈزى (Basis cranii externa) دىن ئىبارەت ئىككى قىسىمغا ئايرىلىدۇ. بۇ ماقالىدە باش سۆڭىكى تۈۋىنىڭ تاشقى يۈزى، يەنى تۆۋەندىن كۆرۈنگەن قىسمىنىڭ ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىسى، ئۇنىڭدىكى ھەرخىل سۆڭەكلەر، تۆشۈكلەر، ئۆسۈكلەر ۋە ئۇلارنىڭ فۇنكسىيەسىنى تەپسىلىي تونۇشتۇرۇپ ئۆتىمىز.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

بۇ بەتتە تەمىنلەنگەن تىببىي سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

بۇ بەتتىكى سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

باش سۆڭىكى ئىنسانلارنىڭ ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم سۆڭەك قۇرۇلمىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، چوڭ مېڭىنى قوغداش، يۈز قىياپىتىنى شەكىللەندۈرۈش ۋە ھېسسىيات ئەزالىرىنى جايلاشتۇرۇش قاتارلىق ھاياتىي مۇھىم ۋەزىپىلەرنى ئۆتەيدۇ. باش سۆڭەكنىڭ ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىسىنى چۈشىنىش تېبابەت، ئارخېئولوگىيە ۋە ئىنسانشۇناسلىق قاتارلىق نۇرغۇن ساھەلەر ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. بۇ قۇرۇلمىلارنى يان تەرەپتىن كۆزىتىش، بولۇپمۇ باش سۆڭەكنىڭ ئومۇمىي تۈزۈلۈشى، سۆڭەكلەرنىڭ بىر-بىرى بىلەن قانداق تۇتىشىدىغانلىقىنى ۋە ئۇلارنىڭ ئىقتىدارىنى چوڭقۇرلاپ چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

«ئۆسمە» ۋە «راك» دېگەن سۆزلەرنى ئاڭلىغاندا كۆپچىلىكنىڭ كۆڭلىگە دەرھال بىر خىل قورقۇنچ كېلىدۇ. ئەمما بۇ ئىككى ئۇقۇم پۈتۈنلەي ئوخشاش ئەمەس. ھەممە ئۆسمە راك بولۇۋەرمەيدۇ، لېكىن بارلىق راكلار ئۆسمىدىن باشلىنىدۇ. بۇ ماقالىدە بۇ ئىككى ئۇقۇمنىڭ مەنىسىنى ۋە ئاساسلىق پەرقىنى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈپ ئۆتىمىز.