نۇرمەمەت دوختۇر

بۆرەك ئىنسانلارنىڭ سۈيدۈك ئاجرىتىپ چىقىرىش سىستېمىسىدىكى يادرولۇق ئەزا بولۇپ، ئۇ پەقەتلا بەدەندىكى مېتابولىزم قالدۇقلىرىنى تازىلاپلا قالماي، يەنە قان بېسىمى، سۇ-ئېلېكترولىت تەڭپۇڭلۇقى ۋە كىسلاتا-ئىشقار تەڭپۇڭلۇقىنى تەڭشەشتە ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. بۆرەكنىڭ بۇ مۇرەككەپ فۇنكسىيەلىرىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشى ئۇنىڭ ئۆزگىچە ئىچكى قۇرۇلمىسىغا باغلىق. شۇڭلاشقا، بۆرەكنىڭ مىكرو ۋە ماكرو قۇرۇلمىلىرىنى چوڭقۇر چۈشىنىش، بۆرەك كېسەللىكلىرىنىڭ دىئاگنوزى، داۋالىنىشى ۋە ئالدىنى ئېلىشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.

تىببىي تەسۋىر تېخنىكىسى ھازىرقى زامان مېدىتسىناسىدا كېسەللىكلەرگە دىئاگنوز قويۇشنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمىغا ئايلاندى. بولۇپمۇ سۈيدۈك ئاجرىتىپ چىقىرىش سىستېمىسى كېسەللىكلىرىگە نىسبەتەن، رېنتىگېنلىق تەكشۈرۈش ئارقىلىق بۆرەك، سۈيدۈك نەيچىسى ۋە دوۋساقنىڭ قۇرۇلمىسى ۋە فۇنكسىيەسىنى بىۋاسىتە كۆزىتىش ئىنتايىن مۇھىم. بۇ خىل تەكشۈرۈشلەر ئىچىدە، ۋېنا تومۇرى ئارقىلىق كونتراستلىق دورا ئوكۇل قىلىپ تارتىلغان بۆرەك جامى تەسۋىرى (Intravenous Pyelogram, IVP) كلاسسىك ھەم ئۈنۈملۈك دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلى ھېسابلىنىدۇ.

بۆرەك ئىنسان بەدىنىدىكى ھاياتىي مۇھىم ئەزا بولۇپ، ئۇ قورساق ئارقا تېمىغا جايلاشقان بىر جۈپ ئورگان ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسلىق فىزىئولوگىيىلىك رولى قاننى سۈزۈش ئارقىلىق بەدەندىكى مېتابولىزم قالدۇقلىرى ۋە ئارتۇق سۇنى سۈيدۈك شەكلىدە چىقىرىپ تاشلاش، شۇنداقلا قان بېسىمىنى تەڭشەش، ئېلېكترولىت تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاش ۋە بەزى ھورمونلارنى ئىشلەپچىقىرىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۆرەكنىڭ نورمال فۇنكسىيەسى پۈتكۈل بەدەننىڭ ساغلاملىقى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.

ئىنسان بەدىنىنىڭ قورساق ئارقا تېمى مۇرەككەپ ھەم مۇھىم ئاناتومىيىلىك رايون بولۇپ، ئۇ نۇرغۇن ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە ئەزا ۋە توقۇلمىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ رايون ئومۇرتقا، مۇسكۇل، ياغ توقۇلمىلىرى، قان تومۇر ۋە نېرۋىلاردىن تەركىب تاپقان بولۇپ، قورساق بوشلۇقىدىكى ئەزالارنى مۇقىملاشتۇرۇش ۋە قوغداشتا ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. قورساق ئارقا تېمىنىڭ قۇرۇلمىسىنى چۈشىنىش كىلىنىكىلىق دىئاگنوز قويۇش، ئوپېراتسىيە قىلىش ۋە ئاناتومىيە تەتقىقاتى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىمدۇر.

زامانىۋىي تېبابەتنىڭ تەرەققىياتى كىچىك جانلىقلار دۇنياسىنى كۆزىتىش ۋە تەتقىق قىلىش بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. مىكروسكوپ بولسا بۇ كىچىك دۇنيانىڭ ئىشىكىنى ئاچىدىغان ئاچقۇچ بولۇپ، ئۇ كېسەللىكلەرگە دىئاگنوز قويۇش، داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ۋە ھاياتلىق ئىلمىنىڭ سىرلىرىنى ئېچىشتا ئvەزسىز رول ئوينايدۇ. تېخنىكىنىڭ يۈكسىلىشىگە ئەگىشىپ، مىكروسكوپلارنىڭ تۈرلىرىمۇ كۆپىيىپ، ھەر قايسىسى ئۆزىگە خاس ئىقتىدارلىرى بىلەن تىببىي ساھەنىڭ ئوخشىمىغان ئېھتىياجلىرىنى قاندۇرماقتا. تۆۋەندە تىببىي ساھەدە كۆپ ئىشلىتىلىدىغان بىر قانچە مۇھىم مىكروسكوپ تۈرلىرى تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلىدۇ.

ئىنسان بەدىنىدىكى سۈيدۈك ئاجرىتىش ۋە نەسىللىنىش سىستېمىسى، گەرچە فۇنكسىيە جەھەتتىن ئوخشىمىسىمۇ، ئەمما تۆرەلمە 발ىنىش ۋە ئاناتومىيىلىك ئورنى جەھەتتە ئىنتايىن زىچ مۇناسىۋەتكە ئىگە بولغاچقا، دائىم «سۈيدۈك-نەسىللىنىش سىستېمىسى» دەپ بىرلىكتە ئاتىلىدۇ. سۈيدۈك ئاجرىتىش سىستېمىسى بەدەندىكى مېتابولىزم قالدۇقلىرىنى سۈزۈپ چىقىرىش، سۇيۇقلۇق ۋە ئېلېكترولىت تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاش، قان بېسىمىنى تەڭشەش قاتارلىق ھاياتىي مۇھىم ۋەزىپىلەرنى ئۆتىسە؛ نەسىللىنىش سىستېمىسى ئىنسانلارنىڭ ئەۋلاد داۋاملاشتۇرۇشى، جىنسىي ھورمونلارنى ئىشلەپچىقىرىش ۋە ئىككىلەمچى جىنسىي ئالاھىدىلىكلەرنى ساقلاش قاتارلىق فۇنكسىيەلەرگە مەسئۇل.

ئۆپكە ۋە ئۇنى ئوراپ تۇرغان كۆكرەك پەردىسى، كۆكرەك قەپىسى ئىچىگە جايلاشقان بولۇپ، ھاياتلىق ئۈچۈن زۆرۈر بولغان گاز ئالماشتۇرۇش ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدۇ. گەرچە بۇ ئەزالار تاشقى كۆزگە كۆرۈنمىسىمۇ، ئۇلارنىڭ بەدەن سىرتىدىكى ئورنى، چېگراسى ۋە قۇرۇلمىلىرىنى مەلۇم ئاناتومىيىلىك بەلگىلەر ئارقىلىق پەرەز قىلىشقا بولىدۇ. بۇ «بەدەن سىرتىدىكى قىياس ئورنى» دەپ ئاتىلىدىغان ئۇقۇم، كلىنىكىلىق تىببىيەتتە ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.

نەپەسلىنىش سىستېمىسى ھاياتلىقنىڭ ئاساسى بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدىكى كاناي، شاخچە كانايلار ۋە ئۆپكە بۆلەكلىرى گاز ئالماشتۇرۇشنى ئىشقا ئاشۇرىدىغان مۇرەككەپ تور سىستېمىسىنى تەشكىل قىلىدۇ. كانايدىن باشلانغان ھاۋا يولى، خۇددى بىر دەرەخنىڭ غولىدىن شاخلىرىغا ئايرىلغاندەك، ئۈزلۈكسىز تارماقلىشىپ ئاخىرىدا ئۆپكىنىڭ ئەڭ كىچىك فۇنكسىيە بىرلىكى بولغان ئۆپكە بۆلەكلىرىگە يېتىپ بارىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ھەر بىرى ئۆزگىچە ئاناتومىيىلىك ئورۇن ۋە فىزىئولوگىيىلىك رولغا ئىگە بولۇپ، ئۇلارنىڭ ماسلىشىپ ئىشلىشى نەپەس ئېلىش-چىقىرىشنىڭ نورمال ئېلىپ بېرىلىشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ.

ئىنسانلارنىڭ نەپەسلىنىش سىستېمىسىدىكى مۇھىم ئەزا بولغان ئۆپكە، كۆكرەك قەپىسىنىڭ ئىچىگە جايلاشقان بولۇپ، ئوڭ ۋە سولدىن ئىبارەت ئىككى قىسىمدىن تەركىب تاپقان. ئۆپكىنىڭ ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىسى ئىنتايىن مۇرەككەپ بولۇپ، ئۇنىڭ ھەر بىر قىسمى ئۆزگىچە فۇنكسىيە ۋە رولغا ئىگە. ئۆپكىنىڭ ئىچكى تەرەپ يۈزى (Medial surface of the lung) يۈرەك، چوڭ قان تومۇرلار ۋە باشقا كۆكرەك بوشلۇقىدىكى ئەزالار بىلەن بىۋاسىتە ئۇچرىشىپ تۇرىدىغان يۈزى بولۇپ، بۇ يۈزىدىكى ھەرخىل ئويمان، ئېرىق ۋە تۈراكلىق قۇرۇلمىلار ئەتراپتىكى ئەزالار بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ.

ھەر يىلى 10-ئاينىڭ 16-كۈنى پۈتكۈل دۇنيا تېببىيەت ساھەسى ئۈچۈن ئابىدە خاراكتېرلىك بىر كۈن - دۇنيا ناركوز كۈنىنى خاتىرىلەيدۇ. بۇ كۈن پەقەت بىر خاتىرىلەش كۈنى بولۇپلا قالماي، بەلكى ئىنسانىيەتنىڭ ئاغرىق-ئازابقا قارشى كۈرىشىدىكى غايەت زور بىر قەدەمنى، زامانىۋى ئوپېراتسىيەنىڭ تۇغۇلغانلىقىنى ۋە مىليونلىغان كىشىنىڭ ھاياتىنى قۇتقۇزۇپ قالغان ناركوز ئىلمىنىڭ ئۇلۇغلىقىنى نامايان قىلىدۇ.