نۇرمەمەت دوختۇر

ئۆپكە تۇبېركۇليۇزى ( سىل ) نىڭ كېسەللىك ئالامەتلىرى، يۇقۇملىنىش يوللىرى ۋە ئائىلىدە بىمارنى پەرۋىش قىلىش جەريانىدا دىققەت قىلىدىغان مۇھىم نۇقتىلار ھەققىدە تىببىي چۈشەندۈرۈش.

تۈركىيەدىكى TUS (Tipta Uzmanlik Sinavi) ئىمتىھانىنىڭ قۇرۇلمىسى، تەييارلىق ئۇسۇللىرى ۋە چەتئەللىك دوختۇرلار ئۈچۈن مۇھىملىقى ھەققىدە ئەتراپلىق قوللانما.

ئەنقەرە – تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى سەھىيە مىنىستىرلىقى ئۆز قارمىقىدا ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان بارلىق سەھىيە خادىملىرى ئۈچۈن «ئۆلچەملىك كىيىم-كېچەك» تۈزۈمىنى باشلىماقچى . 2026-يىلى 1-ئىيۇندىن باشلاپ، سەھىيە ساھەسىدە خىزمەت قىلىۋاتقان كەسىپ گۇرۇپپىسى ئۈچۈن بېكىتىلگەن رەڭلەردىكى فورما كىيىش مەجبۇرىي بولىدۇ.

بالىياتقۇ ئىچىگە قويۇلىدىغان ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھالقىسى ( Intrauterine Device IUD) ھازىرقى ئەڭ ئۈنۈملۈك، ئۇزۇن مۇددەتلىك ۋە قايтымچان ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ۋاسىتىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئومۇمىي ئۈنۈمى %99 تىن ئاشىدۇ. ئۇنىڭ قۇلايلىقلىقى ۋە يۇقىرى ئۈنۈمى نۇرغۇن ئاياللارنىڭ تاللىشىغا ئايلانغان. ئەمما ھەر قانداق داۋالاش ۋاسىتىسىگە ئوخشاش، ئۇنىڭمۇ ئۆزىگە خاس ئەۋزەللىكلىرى، قوشۇمچە تەسىرلىرى ۋە يوشۇرۇن خەۋپ-خەتەرلىرى بار.

زامانىۋى جەمئىيەتتە روھىي ساغلاملىق مەسىلىلىرى، بولۇپمۇ خامۇشلۇق كېسىلى بارغانسېرى كۆپىيىۋاتقان بىر خىرىسقا ئايلاندى. نۇرغۇن كىشىلەر خامۇشلۇق كېسىلىنى پەقەت «كەيپىياتنىڭ ناچار بولۇشى» دەپ چۈشىنىدۇ، ئەمما تىببىي تەتقىقاتلار شۇنى ئىسپاتلىدىكى، خامۇشلۇق كېسىلى ئاياللارنىڭ فىزىئولوگىيەلىك ئىقتىدارىغا، جۈملىدىن جىنسىي تۇرمۇش سۈپىتى ۋە پەرزەنتلىك بولۇش قابىلىيىتىگە ئىنتايىن چوڭقۇر ۋە سەلبىي تەسىرلەرنى كۆرسىتىدۇ. بۇ مەسىلىلەرگە سەل قاراش ئائىلە جەدەلدىن باشقا، يەنە يوشۇرۇن سالامەتلىك كرىزىسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.

پۇت پېيى تارتىشىپ قېلىش كۈندىلىك تۇرمۇشتا كۆپ ئۇچرايدىغان، كىشىگە تۇيۇقسىز ۋە ئۆتكۈر ئاغرىق ئېلىپ كېلىدىغان بىر خىل فىزىئولوگىيەلىك ھادىسىدۇر. نۇرغۇن كىشىلەر كېچىسى تاتلىق ئۇيقۇدا ياتقاندا ياكى سىرتتا شىددەتلىك تەنھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقاندا، پۇت مۇسكۇللىرىنىڭ تۇيۇقسىز قاتتىق قىسقىراپ، كىشىنى ھەرىكەتسىز قويىدىغان ئاغرىققا دۇچ كېلىدۇ. بۇ ئەھۋال گەرچە كۆپىنچە قىسقا مۇددەتلىك بولسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئارقىسىدا بەدەننىڭ بىر يۈرۈش ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىك ياكى ساغلاملىق مەسىلىلىرى ھەققىدىكى سىگناللىرى يوشۇرۇنغان بولىدۇ.

بالا چۈشۈرۈش ئادەتتە دورا ئارقىلىق ۋە ئوپېراتسىيە ئارقىلىق دەپ ئىككى خىل بولىدۇ. مەيلى قايسىسى بولمىسۇن ئىككىلىسىنى تەۋسىيە قىلمايمىز.

يەر ياڭىقى يەنى خاسىم، بىز كۈندە كۆرىدىغان ئاددىي يېمەكلىك بولسىمۇ، ئەمما يېقىنقى تىببىي تەتقىقاتلار ئۇنىڭ قېرىشنى كېچىكتۈرۈش ۋە يۈرەك قان تومۇرنى قوغداشتىكى سىرلىق پايدىلىرىنى ئاشكارىلىدى.

كۈندە قانچە تانە تۇخۇم يېيىش مۇۋاپىق؟ تۇخۇم خولېستېرىننى ئاشۇرۇۋېتەمدۇ؟ ئەڭ يېڭى تىببىي تەتقىقاتلارغا ئاساسلانغان يېمەك-ئىچمەك تەۋسىيەلىرى.

زۇكام بولغاندا پۇراش ۋە تەم تۇيغۇسىنىڭ نېمىشقا يوقاپ كېتىدىغانلىقىنى بىلىۋېلىڭ. بۇ ماقالىدە بۇرۇن شىللىق پەردىسى، پۇراش نېرۋىلىرى ۋە تەم سەزمەسلىكنىڭ تىببىي سەۋەبلىرى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈلىدۇ.