نۇرمەمەت دوختۇر

جىنسىي تۇرمۇشتىكى «كۆڭۈلدىكىدەك بولماسلىق» ئەندىشىسى نۇرغۇن كىشىلەردە كۆرۈلىدىغان پىسخىكىلىق توسالغۇ بولۇپ، ئۇ جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدا زىيادە جىددىيلىشىش، ئۆزىدىن گۇمانلىنىش ۋە جىسمانىي ئىقتىدارنىڭ تۆۋەنلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ ئەھۋالنى توغرا چۈشىنىش، جۈپلەر ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقىنى كۈچەيتىش ۋە پىسخىكىلىق يۆتكىلىش ئارقىلىق ئەسلىگە كەلتۈرۈش مۇمكىن.

ئۆسمۈرلۈك دەۋرى جىسمانىي ۋە روھىي تەرەققىياتنىڭ ئەڭ ھالقىلىق باسقۇچى بولۇپ، بۇ مەزگىلدىكى ئۇيقۇسىزلىق ئۆسمۈرلەرنىڭ ساغلاملىقىغا جىددىي تەھدىت ئېلىپ كەلمەكتە. بۇ ماقالىدە ئۆسمۈرلەردىكى ئۇيقۇسىزلىقنىڭ سەۋەبلىرى ۋە ئۇنىڭ ئۆگىنىش ئۈنۈمىگە كۆرسىتىدىغان سەلبىي تەسىرلىرى تەپسىلىي تەھلىل قىلىنىدۇ.

بۈگۈنكى زامانىۋى تۇرمۇشتا، بىز كۆپىنچە ۋاقتىمىزنى يېپىق ۋە ئىسسىقلىق بىلەن تەمىنلەنگەن ئۆيلەردە ئۆتكۈزىمىز. ئەمما نۇرغۇنلىغان تېببىي تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسەتتىكى، ياشاش مۇھىتىدىكى تېمپېراتۇرىنى سەل تۆۋەنرەك تۇتۇش ئىنسانلارنىڭ سالامەتلىكىگە، بولۇپمۇ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشىگە زور تەسىر كۆرسىتىدىكەن. تۆۋەن تېمپېراتۇرا بەدەننىڭ ئىچكى تەڭشەش مېخانىزملىرىنى جانلاندۇرۇپ، ھۈجەيرىلەرنىڭ قېرىشىنى ئاستىلىتىدۇ.

جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر ھامىلىدارلىق جەريانىدا ئانا ۋە ھامىلىنىڭ ساغلاملىقىغا ئېغىر خەۋپ ئېلىپ كېلىدىغان تىببىي مەسىلە بولۇپ، بۇ خىل كېسەللىكلەرنى بالدۇر بايقاش ۋە داۋالاش بوۋاقنىڭ نورمال يېتىلىشى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.

بالىلارنىڭ ساغلام ئۆسۈپ يېتىلىشىدە ئىممۇنىتېت سىستېمىسى بىرىنچى مۇداپىئە لىنىيىسى ھېسابلىنىدۇ. بولۇپمۇ يېقىنقى يىللاردا مۇھىتنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە كېسەللىكلەرنىڭ كۆپىيىشىگە ئەگىشىپ، ئاتا-ئانىلار بالىلىرىنىڭ كېسەلگە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى قانداق ئۆستۈرۈش مەسىلىسىگە كۆپرەك كۆڭۈل بۆلمەكتە. تەبىئىي ئۇسۇللار ئارقىلىق بالىنىڭ بەدەن قارشىلىق كۈچىنى ئاشۇرۇش ئۇزۇن مۇددەتلىك ساغلاملىق ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.

تېببىي پەن-تېخنىكىنىڭ تېز سۈرئەتتە تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، ئىنسانىيەتنىڭ كېسەللىكلەرگە قارشى تۇرۇش ۋە سالامەتلىكنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۇسۇللىرىدا تۈپتىن بۇرۇلۇش بولماقتا. بۈگۈنكى كۈندە بىز «نانو تېخنىكىسى» دېگەن سۆزنى كۆپ ئاڭلاۋاتىمىز، ئەمما بۇ تېخنىكىنىڭ تېببىي ساھەدىكى قوللىنىلىشى، خۇسۇسىيەن نانو روبوتلارنىڭ بارلىققا كېلىشى، كەلگۈسى تېببىي ئىلمىنىڭ تاش تېشى ھېسابلىنىدۇ. نانو روبوتلار بولسا كۆز بىلەن كۆرگىلى بولمايدىغان دەرىجىدە كىچىك، ئادەم بەدىنىنىڭ ئىچكى قىسمىدا ھۈجەيرە سەۋىيىسىدە مەشغۇلات قىلالايدىغان ئىلغار ماشىنىلاردۇر.

نۇرغۇن كىشىلەر جىنسىي يول ئارقىلىق يۇقىدىغان كېسەللىكلەرنى پەقەت ۋاقىتلىق ئالامەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان مەسىلە دەپ قارايدۇ. ئەمما، ئەگەر بۇ خىل يۇقۇملىنىشلار ۋاقتىدا بايقالماي ئۇزۇن مۇددەت داۋاملاشسا، ئۇلار ئادەم بەدىنىدىكى ھۈجەيرىلەرنىڭ قۇرۇلمىسىنى ئۆزگەرتىپ، راك كېسىلى خەۋپىنى تۇغدۇرىدۇ.

چاينى بەك قايناق ئىچىش قىزىلۆڭگەچنىڭ شىللىق پەردىسىنى ئۈزلۈكسىز كۆيدۈرۈپ، ھۈجەيرىلەرنىڭ بىنورمال ئەسلىگە كېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ جەريان ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن قىزىلۆڭگەچ راكىغا ئايلىنىش خەۋپىنى زور دەرىجىدە ئاشۇرۇۋېتىدۇ.

تاماقتىن كېيىن دەرھال چېنىقىش بەدەندىكى قان ئايلىنىشنىڭ ھەزىم قىلىش سىستېمىسى بىلەن مۇسكۇللار ئارىسىدا تالىشىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، يۈرەكنىڭ خىزمەت بېسىمىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ ۋە ساغلاملىققا خەۋپ يەتكۈزىدۇ.

ئاياللارنىڭ جىنسىي يول ساغلاملىقى پەقەت ئايالنىڭ ئۆزىگە باغلىق بولماستىن، بەلكى جۈپتىنىڭ تازىلىق ئادىتى بىلەنمۇ زىچ مۇناسىۋەتلىك. ئەرلەردىكى بەزى باكتېرىيە ۋە مىكرو ئورگانىزملار جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدا ئاياللارنىڭ جىنسىي يولىدىكى تەڭپۇڭلۇقنى بۇزۇپ، يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.