نۇرمەمەت دوختۇر

نورتۋېستېرن ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئىنژېنېرلىرى ھەقىقىي مېڭە ھۈجەيرىلىرى بىلەن بىۋاسىتە ئالاقە قىلالايدىغان ۋە ھاياتلىق سىگناللىرىغا ئوخشاش سىگنال ئەۋەتەلەيدىغان بېسىپ چىقىرىشقا بولىدىغان سۈنئىي نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنى تەتقىق قىلىپ چىقتى. بۇ ئۈسكۈنىلەر جانلىقلارنىڭ نېرۋا تورى بىلەن ماسلىشىپ، داۋالاش ساھەسىدە زور بۇرۇلۇش ھاسىل قىلىشى مۆلچەرلەنمەكتە.

ئاستى پۇت ۋىنا تومۇرلىرىنىڭ ئەگرى-بۈگرى كېڭىيىشى زامانىۋى جەمئىيەتتە، بولۇپمۇ ئۇزۇن مۇددەت ئۆرە تۇرۇپ خىزمەت قىلىدىغان كىشىلەر ئارىسىدا ئىنتايىن كۆپ كۆرۈلىدىغان بىر خىل قان تومۇر كېسەللىكىدۇر. بۇ كېسەللىك پەقەت تاشقى كۆرۈنۈشكە تەسىر كۆرسىتىپلا قالماي، بەلكى ۋاقتىدا داۋالانمىغاندا پۇت ئاغرىقى، ئىششىق، ھەتتا تېرە يارىسى قاتارلىق ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

ھازىرقى زامان تۇرمۇشىدا تېلېفون كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمىغا ئايلىنىپ قالدى. مەيلى خىزمەتتە بولسۇن ياكى ئارام ئالغاندا بولسۇن، كىشىلەر ئۇزۇن ۋاقىت باش ئېگىپ تېلېفون كۆرۈشكە ئادەتلەنگەن، ئەمما بۇ ئادەت بىزنىڭ بويۇن ئومۇرتقىسى ساغلاملىقىمىزغا ئېغىر تەھدىت ئېلىپ كەلمەكتە. بۇ خىل ئەھۋال تېببىي ساھەدە «تېلېفون بويۇن كېسىلى» دەپ ئاتىلىدۇ.

مۇسكۇل تارتىشىپ قېلىش كىشىلەر كۈندىلىك تۇرمۇشىدا دائىم ئۇچرايدىغان، تۇيۇقسىز ۋە ئاغرىقلىق كۆرۈلىدىغان بىر خىل ئەھۋال بولۇپ، ئۇ ئادەتتە بەدەندىكى ماگنىي مىنېرال ماددىسىنىڭ كەمچىل بولۇشى ياكى سۇ تولۇقلاشنىڭ يېتەرلىك بولماسلىقى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. بۇ ماقالىدە بىز مۇسكۇل تارتىشىشنىڭ تۈپ سەۋەبلىرى، ئۇنىڭ ئالدىنى ئېلىش چارىلىرى ۋە ئەڭ يېڭى تەتقىقاتلارنى تونۇشتۇرىمىز.

خارۋارد تىببىي فاكۇلتېتى تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلغان يېڭى بىر تۈرلۈك تەتقىقات، سۈنئىي ئىدراك سىستېمىلىرىنىڭ يۇقىرى بېسىم ئاستىدىكى جىددىي قۇتقۇزۇش بۆلۈملىرىدە دوكتورلارغا قارىغاندا تېخىمۇ توغرا دىياگنوز قويالايدىغانلىقىنى ئاشكارىلىدى.

سۇ ئۈزۈش بوغۇملارغا بېسىم چۈشۈرمەيدىغان، يارىلىنىش خەۋپى ئەڭ تۆۋەن ۋە پۈتۈن بەدەندىكى مۇسكۇللارنى تەڭشەيدىغان ئەڭ ئۈنۈملۈك تىببىي چېنىقىش ئۇسۇلىدۇ. بۇ ماقالىدە سۇ ئۈزۈشنىڭ بوغۇملارنى قوغداشتىكى 7 چوڭ تىببىي پايدىسى تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

ئۆسمۈرلۈك دەۋرىدە جىنسىي ساغلاملىق بىلىملىرىنىڭ كەمچىل بولۇشى ياشلارنىڭ جىسمانىي ۋە روھىي ساغلاملىقىغا ئېغىر تەسىر كۆرسىتىدىغان يۇقىرى خەتەرلىك قارارلارنى چىقىرىشىغا سەۋەب بولىدۇ. بۇ ماقالىدە جىنسىي تەربىيەنىڭ ياشلارنىڭ قارار چىقىرىش جەريانىدىكى مۇھىملىقى ۋە تىببىي تەتقىقاتلارنىڭ بۇ ھەقتىكى قاراشلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

ۋېلپو تىڭىش ئۇسۇلى (Velpeau Bandage) سۆڭەك تاشقى كېسەللىكلەر ئىلمىدىكى ئىنتايىن كىلاسسىك ۋە ئۈنۈملۈك بىر خىل تىڭىش تېخنىكىسى بولۇپ، ئۇ ئاساسلىقى يۇقىرىقى ئەزا، جۈملىدىن يەلكە ۋە بىلەك قىسمىنىڭ مۇقىملىقىنى ساقلاشتا ئىشلىتىلىدۇ. بۇ تىڭىش ئۇسۇلى زەخىملەنگەن قولنى گەۋدىگە تايىغان ھالەتتە تۇراقلاشتۇرۇپ، بوغۇم ۋە سۆڭەكلەرنىڭ ھەرىكىتىنى چەكلەش ئارقىلىق ئەسلىگە كېلىشنى تېزلىتىدۇ.

چېنىقىش جەريانىدا مۇسكۇل تالالىرىدا كىچىك تىپتىكى زەخىملىنىش يۈز بېرىدۇ، ئاقسىل تولۇقلاش بۇ زەخىملەرنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ۋە مۇسكۇلنى كۈچەيتىش ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئامىنو كىسلاتالىرى بىلەن تەمىنلەيدۇ.

جىنسىي ساغلاملىق ئەر-خوتۇنلۇق مۇناسىۋەتنىڭ ئەڭ مۇھىم تۈۋرۈكلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەت فىزىئولوگىيەلىك ئېھتىياجلا ئەمەس، بەلكى ئىككى جىنس ئوتتۇرىسىدىكى رومانتىك رىشتىنى چىڭىتىش، بەدەن ۋە روھنى ياشلىق ھالەتتە ساقلاشنىڭ ئاساسلىق ئامىلىدۇر. نۇرغۇن تىببىي تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسەتتىكى، ساغلام ۋە جانلىق جىنسىي تۇرمۇش يۈرەك قان تومۇر سىستېمىسىنى ياخشىلايدۇ، ئىممۇنىتېت كۈچىنى ئاشۇرىدۇ ۋە ئۆمۈرنى ئۇزارتىدۇ. بۈگۈنكى كۈندە تۇرمۇش بېسىمىنىڭ ئېشىشىغا ئەگىشىپ، نۇرغۇن جۈپلەر بۇ تەرەپكە سەل قاراشقا باشلىدى. ئەمما بىر قانچە ئاددىي رومانتىك ئادەتنى كۈندىلىك تۇرمۇشقا سىڭدۈرۈش ئارقىلىق، جىنسىي ساغلاملىق كۆرسەتكۈچىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ۋە ياشلىق قىزغىنلىقىنى مەڭگۈلۈك ساقلاپ قالغىلى بولىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز جىنسىي تۇرمۇشنى ياشلىق ھالىتىدە ساقلايدىغان ئەڭ مۇھىم 5 خىل رومانتىك ئادەت ئۈستىدە تەپسىلىي توختىلىمىز.