نۇرمەمەت دوختۇر

تۆش سۆڭىكى، ئىنسانلارنىڭ كۆكرەك قەپەسىنىڭ ئالدى ۋە مەركىزىگە جايلاشقان بولۇپ، يەلپۈگۈچ شەكىللىك ياپىلاق سۆڭەكتۇر. ئۇ يۇقىرىدىن تۆۋەنگە قاراپ تۆش سۆڭەك سېپى، تۆش سۆڭەك تېنى ۋە خەنجەر سۆڭەك قاتارلىق ئۈچ قىسىمدىن تەركىب تاپقان. بۇ قۇرۇلما كۆكرەك قەپەسىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى بولۇپ، قوۋۇرغىلار بىلەن كۆكرەك پەردىسىنى شەكىللەندۈرۈپ، يۈرەك، ئۆپكە قاتارلىق ھاياتىي مۇھىم ئەزالارنى تاشقى زەربىدىن قوغدايدۇ. شۇنداقلا، ئۇ كۆكرەك ۋە مۈرە مۇسكۇللىرىنىڭ تۇتىشىدىغان مۇھىم ئورنى ھېسابلىنىدۇ.

قوۋۇرغا-ئومۇرتقا بوغۇمى كۆكرەك قەپىسىنىڭ مۇھىم تەركىبىي قىسمى بولۇپ، قوۋۇرغا بىلەن كۆكرەك ئومۇرتقىسىنى تۇتاشتۇرۇپ، پۈتكۈل كۆكرەك قەپىسىنىڭ مۇقىملىقىنى ۋە ھەرىكەتچانلىقىنى ساقلايدۇ. بۇ بوغۇم نەپەسلىنىش ھەرىكىتى ۋە بەدەننىڭ ھەرىكەتلىنىشىدە ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ. ئۇنىڭ مۇرەككەپ ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىسى ۋە بىئومېخانىكىلىق خۇسۇسىيىتى بەدەننىڭ نورمال فىزىئولوگىيىلىك پائالىيىتىنى كاپالەتلەندۈرۈشنىڭ ئاساسى.

قوۋۇرغا-ئومۇرتقا بوغۇمى ئىنسانلارنىڭ كۆكرەك قەپىسىدىكى مۇھىم تىرەك قۇرۇلمىسى بولۇپ، قوۋۇرغا سۆڭىكى بىلەن كۆكرەك ئومۇرتقىسىنى تۇتاشتۇرۇپ، كۆكرەك قەپىسىنىڭ پۇختىلىقىنى ۋە جانلىقلىقىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدۇ. بۇ بوغۇم كۆكرەك بوشلۇقىدىكى يۈرەك، ئۆپكە قاتارلىق ھاياتىي ئەزالارنى قوغداش بىلەن بىرگە، نەپەسلىنىش ھەرىكىتىگە بىۋاسىتە قاتنىشىدىغان ئاچقۇچلۇق تۈگۈندۇر. ئۇنىڭ نورمال فىزىئولوگىيەلىك ئىقتىدارى كۆكرەك قەپىسىنىڭ كېڭىيىشى ۋە كىچىكلىشىنى راۋانلاشتۇرۇپ، ئوكسىگېن ۋە كاربون تۆت ئوكسىد ئالماشتۇرۇشنىڭ ئۈنۈملۈك بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ.

ئىنسان ئىسكىلىت سىستېمىسىدىكى كۆكرەك قەپىسى كۆكرەك بوشلۇقىدىكى ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە ئەزالارنى قوغدايدىغان مۇھىم سۆڭەك قۇرۇلمىسى ھېسابلىنىدۇ. قوۋۇرغا سۆڭەكلىرى، كۆكرەك پەردىسى ۋە كۆكرەك ئومۇرتقىسىدىن تەركىب تاپقان بۇ قۇرۇلما نەپەسلىنىش ھەرىكىتىگە بىۋاسىتە قاتنىشىپ، ئۆپكە ۋە يۈرەكنى تاشقى زەربىدىن ساقلايدۇ. قوۋۇرغا سۆڭەكلىرى ئادەتتە 12 جۈپ بولۇپ، ھەر بىر قوۋۇرغىنىڭ ئۆزىگە خاس ئاناتومىيەلىك ئالاھىدىلىكى بار.

نۆۋەتتە، تۇرمۇش سەۋىيەسىنىڭ ئۆسۈشىگە ئەگىشىپ، بالىلاردىكى سېمىزلىك مەسىلىسى كۈنسېرى گەۋدىلىك بولماقتا. نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار «بالام سەل تومپاقراق، بۇ چوڭ ئىش ئەمەس، چوڭ بولغاندا ئورۇقلايدۇ» دەپ ئويلىشى مۇمكىن. يەنە بەزى ئاتا-ئانىلار بولسا بالىسىنىڭ سېمىزلىكىدىن ئەنسىرەپ، «سېمىزلىك دىئابېتكە سەۋەب بولىدۇ دەيدىكەن، بالام دىئابېت بولۇپ قالارمۇ؟» دېگەن سوئال بىلەن گاڭگىراپ قالىدۇ. ئۇنداقتا، بالىلار سېمىز بولسا چوقۇم دىئابېت بولامدۇ؟ بۇ ئىككىسىنىڭ ئوتتۇرىسىدا قانداق مۇناسىۋەت بار؟ بۇ ماقالىدە بىز بۇ سوئاللارغا تەپسىلىي جاۋاب بېرىمىز.

كۆكرەك قەپىزى، ئىنسان بەدىنىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى بولۇپ، يۈرەك، ئۆپكە قاتارلىق ھاياتىي مۇھىم ئەزالارنى تاشقى زەربىدىن قوغدايدىغان كۈچلۈك سۆڭەك قۇرۇلمىسى ھېسابلىنىدۇ. ئۇ 12 جۈپ قوۋۇرغا، تۆش سۆڭىكى ۋە 12 دانە كۆكرەك ئومۇرتقىسىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئۈستى تار، ئاستى كەڭ بولغان كونۇسسىمان شەكىلدە بولىدۇ. بۇ قۇرۇلما نەپەسلىنىش ھەرىكىتىگە بىۋاسىتە قاتنىشىپلا قالماي، يەنە يۇقىرى مۈچە سۆڭەكلىرىنى تىرەپ تۇرۇش ۋەزىپىسىنىمۇ ئۆتەيدۇ.

باش سۆڭىكى بىلەن بويۇن ئومۇرتقىسى تۇتىشىدىغان جاي، يەنى باش سۆڭەك-ئومۇرتقا تۇتاشمىسى (craniovertebral junction)، ئىنسانلارنىڭ ھاياتىي ھەرىكەتلىرى ئۈچۈن ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ رايوننىڭ مۇقىملىقى ۋە ھەرىكەتچانلىقى بىر قاتار مۇرەككەپ تارىمۇشلارنىڭ ئۆزئارا ماسلىشىشى ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشىدۇ. بۇ ماقالىدە، بىز ئاساسلىقى قاناتسىمان تارىمۇش ۋە چىشسىمان ئۆسۈك ئۇچى تارىمۇشىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان مۇھىم ئاناتومىيەلىك قۇرۇلمىلارنى رەسىمگە بىرلەشتۈرۈپ تەپسىلىي تونۇشتۇرىمىز. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ فۇنكسىيەسى ۋە كلىنىكىلىق ئەھمىيىتىنى چۈشىنىش ئارقىلىق، بويۇن ساغلاملىقىنىڭ مۇھىملىقىنى تېخىمۇ چوڭقۇر ھېس قىلالايمىز.

ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە نازۇك بوغۇملارنىڭ بىرى باش سۆڭىكى بىلەن بويۇن ئومۇرتقىسى تۇتاشقان جايغا جايلاشقان. بۇ رايون باش-بويۇن بوغۇمى دەپ ئاتىلىپ، باشنىڭ ھەرىكىتىنى كونترول قىلىش، مېڭە غولى ۋە ھۇلۇقنى قوغداش قاتارلىق ھاياتىي مۇھىم ۋەزىپىلەرنى ئۆتەيدۇ. بۇ بوغۇم بىرىنچى بويۇن ئومۇرتقىسى (ھالقىسىمان ئومۇرتقا) بىلەن باش سۆڭىكى ئارىسىدىكى «ھالقا-گەجگە بوغۇمى» ۋە بىرىنچى، ئىككىنچى بويۇن ئومۇرتقىسى (ئۈلگۈجەك ئومۇرتقا) ئارىسىدىكى «ھالقا-ئۈلگۈجەك بوغۇمى» دىن تەركىب تاپىدۇ.

دىئابېت كېسىلى بۇرۇن ئاساسەن چوڭلارغا خاس كېسەللىك دەپ قارىلاتتى.ئەمما ھازىرقى تۇرمۇش ئۇسۇلىنىڭ ئۆزگىرىشى، يېمەك-ئىچمەك قۇرۇلمىسىنىڭ غەربلىشىشى ۋە باشقا ئامىللار تۈپەيلىدىن بالىلار ۋە ئۆسمۈرلەر ئارىسىدا دىئابېتكە گىرىپتار بولۇش نىسبىتى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئېشىپ بارماقتا. بالىلاردىكى دىئابىت كۆپىنچە 1-تىپلىق بولۇپ، بۇ بەدەننىڭ ئىنسۇلىن ئىشلەپچىقىرالماسلىقىدىن كېلىپ چىقىدۇ. ئەگەر ۋاقتىدا دىئاگنوز قويۇلۇپ، داۋالاش ئېلىپ بېرىلمىسا، ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى، ھەتتا ھاياتىغا خەۋپ يەتكۈزۈشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا، ئاتا-ئانىلارنىڭ بالىلاردىكى دىئابېتنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرىنى بىلىشى ۋە يۇقىرى ھوشيارلىقنى ساقلىشى ئىنتايىن مۇھىم.

يېڭى بىر ھاياتلىقنىڭ دۇنياغا كېلىشى ئائىلىگە چەكسىز خۇشاللىق ئېلىپ كېلىدۇ. ئەمما بۇ خۇشاللىققا ئەگىشىپ، يېڭى ئاتا-ئانىلار نۇرغۇنلىغان يېڭى سوئاللار ۋە ئەندىشىلەرگە دۇچ كېلىدۇ. بۇلارنىڭ ئىچىدە ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغىنى ۋە ئەڭ ئەندىشە قوزغايدىغىنى يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقنىڭ قىزىپ قېلىشىدۇر. «بوۋىقىم قىزىپ قاپتۇ، بۇ نورمالمۇ؟ قاچان دوختۇرغا بېرىشىم كېرەك؟ قانداق بىر تەرەپ قىلىمەن؟» دېگەندەك سوئاللار ھەر بىر ئاتا-ئانىنىڭ كۆڭلىدە بولىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلاردىكى قىزىش ھەققىدە تەپسىلىي توختىلىپ، سىزنىڭ بارلىق سوئاللىرىڭىزغا جاۋاب بېرىمىز.