نۇرمەمەت دوختۇر

ھەر بىر ئاتا-ئانا پەرزەنتىنىڭ ساغلام ۋە تېتىك ئۆسۈپ يېتىلىشىنى ئارزۇ قىلىدۇ. بۇ جەرياندا، «بالامغا قوشۇمچە ۋىتامىن بېرىشىم كېرەكمۇ؟»، «قايسى ۋىتامىننى بېرىشىم كېرەك؟»، «يېمەك-ئىچمەك يېتەرلىك ئەمەسمۇ؟» دېگەنگە ئوخشاش سوئاللار كۆپچىلىك ئاتا-انىلارنىڭ كۆڭلىدە بولىدۇ. ھەقىقەتەن، ۋىتامىنلار بالىلارنىڭ نورمال ئۆسۈپ يېتىلىشى، ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ كۈچىيىشى ۋە ئەقلىي ئىقتىدارىنىڭ يېتىلىشىدە ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ. بۇ ماقالىدە، قايسى ئەھۋالدا ۋىتامىن تولۇقلاش كېرەكلىكى، بولۇپمۇ قايسى ۋىتامىنلارنىڭ زۆرۈر ئىكەنلىكى ۋە ئۇلارنى قانداق شەكىلدە تولۇقلاش كېرەكلىكى ھەققىدە ئىلمىي ۋە چۈشىنىشلىك يېتەكچىلىك بىلەن تەمىنلەيمىز.

يازنىڭ كىرىشى بىلەن ھاۋا تېمپېراتۇرىسىنىڭ ئۆرلىشىگە ئەگىشىپ، بەدىنىمىز تېخىمۇ كۆپ تەرلەش ئارقىلىق ئۆزىنى سوۋۇتىدۇ. بۇ جەرياندا كۆپ مىقداردىكى سۇ ۋە ئېلېكترولىتلار يوقاپ كېتىدۇ. شۇڭا، ياز كۈنلىرى بەدەنگە يېتەرلىك سۇ تولۇقلاپ بېرىش ئومۇمىي ساغلاملىقنى ساقلاش، ئېنېرگىيەنى تولۇقلاش ۋە ئىسسىق ئۆتۈپ قېلىشتىن ساقلىنىش ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. ئەمما، ئوخشىمىغان ياشتىكى ۋە ئوخشىمىغان جىسمانىي ھالەتتىكى كىشىلەرنىڭ سۇغا بولغان ئېھتىياجى ئوخشاش بولمايدۇ. بۇ يازمىدا، چوڭلار، بالىلار، بوۋاقلار ۋە ياشانغانلارنىڭ ياز پەسلىدە قانچىلىك سۇ تولۇقلىشى كېرەكلىكىنى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈپ ئۆتىمىز.

يۇقىرى سۈپەتلىك جىنسىي تۇرمۇش جىسمانىي ۋە روھىي ساغلاملىقنىڭ مۇھىم بىر قىسمى بولۇپ، ئەر-خوتۇنلۇق مۇناسىۋەتنى مۇستەھكەملەيدىغان، ئائىلە بەختىنى ئاشۇرىدىغان ئاچقۇچلۇق ئامىللارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى بېسىم، خاتا تۇرمۇش ئادەتلىرى ۋە ساغلاملىق مەسىلىلىرى بەزىدە جىنسىي تۇرمۇشنىڭ سۈپىتىگە سەلبىي تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. خوش خەۋەر شۇكى، ئەرلەر ئاددىي ھەم ئۈنۈملۈك ئۇسۇللار ئارقىلىق ئۆزىنىڭ جىنسىي ئىقتىدارىنى ۋە تۇرمۇش سۈپىتىنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ياخشىلىيالايدۇ. تۆۋەندە ئەرلەرنىڭ جىنسىي تۇرمۇش سۈپىتىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ئۈچۈن 10 مۇھىم تەۋسىيە سۇنۇلدى.

گەرچە كۆپىنچە كىشىلەر «بۆرەك تېشى» ۋەيا «سۈيدۈك يولىدا تاش» دېگەن سۆزنى ئاڭلىغان بولسىمۇ، ئەمما تاشلارنىڭ تەركىبى، چوڭ-كىچىكلىكى، ئورنى ۋە شەكىللىنىش سەۋەبىگە قاراپ نۇرغۇن خىل تۈرگە ئايرىلىدىغانلىقىنى ھەممە ئادەم بىلمەسلىكى مۇمكىن. تاشنىڭ تۈرىنى ئېنىقلاش توغرا داۋالاش ئۇسۇلىنى تاللاش ۋە كەلگۈسىدە قايتا شەكىللىنىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.

سۈيدۈك سىستېمىسى تاش كېسەللىكى (بۆرەك تېشى دەپمۇ ئاتىلىدۇ) ئادەتتە چوڭلاردا كۆپ ئۇچرايدىغان كېسەللىك دەپ قارالسىمۇ، ئەمما يېقىنقى يىللاردىن بۇيان بالىلار ۋە ئۆسمۈرلەردىمۇ كۆرۈلۈش نىسبىتى كۆرۈنەرلىك ئېشىۋاتىدۇ. بۇ ئەھۋال نۇرغۇن ئاتا-ئانىلارنى ئەندىشىگە سالىدۇ. بۇ ماقالىدە، بالىلاردىكى سۈيدۈك يولى تاش كېسەللىكىنىڭ سەۋەبلىرى، ئالامەتلىرى، دىئاگنوز قويۇش، داۋالاش ۋە ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇللىرى ھەققىدە ئەتراپلىق مەلۇمات بېرىمىز.

بۈگۈنكى تېز سۈرئەتلىك تۇرمۇشتا، پائال ۋە ساغلام تۇرمۇش ئۇسۇلىنى ساقلاش ھەر ۋاقىتتىكىدىن مۇھىم بولۇپ قالدى. تەنھەرىكەت – جىسمانىي ۋە روھىي ساغلاملىقنىڭ ئاچقۇچى. لېكىن، شۇنچە كۆپ تەنھەرىكەت تۈرلىرى ئىچىدىن ئۆزىڭىزگە ماس كېلىدىغىنىنى قانداق تاللايسىز؟ بۇ جەھەتتە سىزگە ياردەم بېرىش ئۈچۈن، بىز ھەر خىل تەنھەرىكەت ۋە چېنىقىش پائالىيەتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئەتراپلىق بىر تىزىملىك تەييارلىدۇق. بۇ تىزىملىكنى ئوقۇرمەنلەرگە قولايلىق بولسۇن ئۈچۈن، توپ تۈرىدىكىلەر، يېنىك ئاتلېتىكا، سۇ ئۈستى ھەرىكەتلىرى، گىمناستىكا ۋە كۈچ مەشىقى قاتارلىق تۈرلەرگە ئايرىپ چىقتۇق ۋە ئۈچ خىل تىلدا تەرجىمىسىنى تەمىنلىدۇ. قېنى، بىرلىكتە تەنھەرىكەت دۇنياسىغا سەپەر قىلايلى!

ساغلام تۇرمۇش ئۇسۇلىنى قوغلىشىش كۈنسېرى ئومۇملىشىۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە، «ئائېروبىك چېنىقىش» كۆپچىلىكنىڭ چېنىقىش پىلانىدىكى كەم بولسا بولمايدىغان بىر قىسىمغا ئايلاندى. ئۇنداقتا ئائېروبىك چېنىقىش زادى نېمە؟ ئۇنىڭ بەدەنگە قانداق پايدىسى بار؟ قانداق قىلغاندا ئەڭ ياخشى ئۈنۈمگە ئېرىشكىلى بولىدۇ؟ بۇ ماقالىدە بىز بۇ سوئاللارغا تەپسىلىي جاۋاب بېرىمىز.

بۈگۈنكى كۈندە نۇرغۇن كىشىلەر ساغلاملىق ۋە بەدەن گۈزەللىكىگە ئەھمىيەت بېرىپ، ئاكتىپ ھالدا بەدەن چېنىقتۇرۇش بىلەن شۇغۇللانماقتا. چېنىقىش ئۇسۇللىرى ئىچىدە، «ئائېروبىك چېنىقىش» (ئوكسىگېنلىق ھەرىكەت) كۆپچىلىككە تونۇشلۇق بولسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭغا قارىمۇ-قارشى بولغان «ئانائېروبىك چېنىقىش» (ئوكسىگېنسىز ھەرىكەت) نىڭ رولى ۋە ئەھمىيىتىمۇ ئىنتايىن مۇھىم. بۇ ماقالىدە بىز ئانائېروبىك چېنىقىشنىڭ نېمىلىكى، ئۇنىڭ ئىلمىي پىرىنسىپى، پايدىسى ۋە كونكرېت مىساللىرى ھەققىدە تەپسىلىي توختىلىمىز.

بۇ رەسىم ئىنسانلارنىڭ كۆز چانىقىنىڭ مۇرەككەپ سۆڭەك تۈزۈلۈشىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان تەپسىلىي ئاناتومىيىلىك رەسىم بولۇپ،  كۆز چانىقى (Orbit) كۆز ئالمىسى ۋە ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك مۇسكۇل، نېرۋا ۋە قان تومۇرلارنى ئوراپ تۇرىدىغان ۋە قوغدايدىغان ھالقىلىق سۆڭەك تۈزۈلمىسىدۇر. بۇ رەسىم ئارقىلىق كۆز چانىقىنى تەشكىل قىلىدىغان يەتتە خىل ئوخشىمىغان سۆڭەكنى ۋە ئۇلاردىكى مۇھىم تۆشۈك، يېرىقلارنى ئېنىق كۆرەلەيمىز. بۇ تۈزۈلۈشلەرنى چۈشىنىش كۆزنىڭ فۇنكسىيەسى ۋە كلىنىكىلىق ئەھمىيىتىنى بىلىشتە ئىنتايىن مۇھىم.

ساغلام بەدەننى ساقلاش ئۈچۈن ۋىتامىنلاردىن سىرت، نۇرغۇنلىغان مىكرو ئېلېمېنتلارمۇ ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. گەرچە بۇ ئېلېمېنتلارغا بولغان ئېھتىياجىمىز ئاز بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ يېتىشمەسلىكى ئۆسۈپ يېتىلىش، مېتابولىزم ۋە ئومۇمىي ساغلاملىققا ئېغىر تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. بۇ ماقالىدە، بەدىنىمىز ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئاساسلىق مىكرو ئېلېمېنتلارنى، ئۇلارنىڭ فۇنكسىيەسىنى ۋە ھەر قايسى ياش گۇرۇپپىلىرىنىڭ (بوۋاقلار، بالىلار، ياشلار، قۇرامىغا يەتكەنلەر، ھامىلىدارلار ۋە ياشانغانلار) كۈندىلىك ئېھتىياج مىقدارىنى تەپسىلىي تونۇشتۇرۇپ ئۆتىمىز.