نۇرمەمەت دوختۇر

ئادەم ئوتتۇرا ياشقا بارغاندا ساغلاملىقتىن مەسىلە كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ. مەيلى ئەر ياكى ئايال بولسۇن، ئوتتۇرا ياشقا بارغاندا ئوخشاش بولمىغان ساغلاملىق كىرىزىسىغا دۇچ كېلىدۇ. ئەمەلىيەتتە، 500 يىل ئىلگىرىلا ئېلىمىزنىڭ داڭلىق تېببىي ئالىمى جاڭ جىڭيۆ «ئوتتۇرا ياشلىقلارنىڭ ساغلاملىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ۋە ياخشىلاش» توغرىسىدىكى ئۆزىنى ئاسراش ئۇسۇلىنى ئوتتۇرىغا قويغان. بۈگۈن بىز ئوتتۇرا ياشلىق كىشىلەر دۇچ كېلىدىغان، ھەممەيلەن بىلىۋېلىشقا تېگىشلىك بولغان 10«ساغلاملىق ئۆتكىلى»نى كۆرۈپ ئۆتەيلى.

سۇسىزلاندۇرۇشتىن بولغان قىزىش بەدەن سۇنى زىيادە كۆپ يوقاتقانلىقتىن بەدەن تېمپېراتۇرىسىنىڭ ئۆرلەپ كېتىشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال ئادەتتە ئېغىر دەرىجىدە ئىچى سۈرۈش، قۇسۇش، يۇقىرى قىزىتما ياكى باشقا سەۋەبلەردىن كېلىپ چىقىدۇ. سۇسىزلىنىش خاراكتېرلىك قىزىشنىڭ سەۋەبى ۋە داۋالاش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش ۋاقتىدا مۇۋاپىق تەدبىر قوللىنىشتا ئىنتايىن مۇھىم.

يۇقىرى قىزىتما تىترەش بەدەن تېمپېراتۇرىسى شىددەت بىلەن ئۆرلەپ، تىترەش ياكى تىترەش ئالامەتلىرىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل كېسەللىك ئالامىتى كۆپ خىل كېسەللىك ياكى ئەھۋالنىڭ بەلگىسى بولۇشى مۇمكىن، بۇ يۇقۇملىنىش، ياللۇغ، دورا رېئاكسىيەسى ياكى باشقا تېببىي مەسىلىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش ۋە مۇۋاپىق دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلى ۋاقتىدا داۋالاشتا ئىنتايىن مۇھىم.

زوڭزىيىپ ئولتۇرغاندىن كېيىن كۆز قاراڭغۇلىشىدۇ، بۇ يەنە «ئۆرە تۇرۇش خاراكتېرلىك تۆۋەن قان بېسىمى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ، بۇ زوڭزىيىپ ئولتۇرغان ياكى ئولتۇرغان ھالەتتىن تېزلىكتە ئۆرە تۇرغاندا، قاننىڭ قايتىشى توسقۇنلۇققا ئۇچرىغانلىقتىن، چوڭ مېڭىگە قىسقا ۋاقىتلىق قان يېتىشمەي، كۆز ئالدى قاراڭغۇلىشىش، باش قېيىش قاتارلىق ئالامەتلەر كۆرۈلۈشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال ئادەتتە بىر نەچچە سېكۇنتتىن بىر نەچچە مىنۇتقىچە ئۆزلۈكىدىن پەسىيىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبى ۋە دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا پايدىلىق.

1. تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى  خۇش خەۋەر شۇكى، ھەممىلا ماي سىزگە زىيانلىق ئەمەس. ئەمما، تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل ئالاھىدە ماي تۈرى ھەقىقەتەن چوڭ مېڭىگە زىيانلىق. تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى تەبىئىي ھالدا ھايۋانات مەھسۇلاتلىرى ئىچىدە مەۋجۇت بولۇپ تۇرىدۇ، بۇ گۆش ۋە سۈت تۈرىدىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، لېكىن ھەر خىل ئورالما يېمەكلىكلەر ئىچىدىكى سانائەتتە ئىشلىتىدىغان تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى بەدەنگە تېخىمۇ زىيانلىق.

كالپۇك ۋە تىرناقنىڭ رەڭگىنى قاندىكى قىزىل قان ئاقسىلىنىڭ مىقدارى بەلگىلەيدۇ. قان قىزىل ئاقسىلىنىڭ مىقدارى ئازايغاندا، بۇ ئورۇنلار تېيىز كۆرۈنىدۇ. بۇ خىل ئەھۋالنى بەلكىم كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىك، قان ئازلىق، بەزى كېسەللىكلەر ياكى ئىرسىيەت ئامىللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

تېرە كۆكىرىش تېرىدە سۆسۈن رەڭلىك ياكى تۇتۇق قىزىل رەڭلىك داغ ياكى رايون پەيدا بولۇشنى كۆرسىتىدۇ، ئادەتتە قاندىكى ئوكسىگېن مىقدارىنىڭ تۆۋەنلەپ كېتىشى ياكى قان ئايلىنىشنىڭ توسقۇنلۇققا ئۇچرىشىدىن كېلىپ چىقىدۇ. تېرىنىڭ كۆكىرىپ كېتىشىنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق داۋالاش لايىھىسىنى تۈزۈشتە ئىنتايىن مۇھىم.

تېرىنىڭ ئېلاستىكىلىقى ناچار بولۇش تېرىنىڭ نورمال چىڭلىقى ۋە يۇمشاقلىقىنى يوقىتىپ، بوشاپ، يىرىكلىشىپ ۋە پارقىراقلىقىنى يوقىتىشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋالنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، بۇ ياش، ئىرسىيەت ئامىلى، مۇھىت ئامىلى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. تېرىنىڭ ئېلاستىكىلىقى ناچار بولۇش سەۋەبىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق داۋالاش لايىھىسىنى تۈزۈشكە پايدىلىق.

تېرە يىگلەش تېرە توقۇلمىلىرىنىڭ نېپىزلەپ، ئېلاستىكىلىقى ۋە چىڭلىقىنى يوقىتىش ھادىسىسىنى كۆرسىتىدۇ، پىگمېنت ئولتۇرۇشۇپ قېلىش بولسا تېرە يۈزىدە قارامتۇل داغ ياكى رايون پەيدا بولۇشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئىككى خىل ئەھۋالنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، بۇ ياش، ئىرسىيەت ئامىلى، مۇھىت ئامىلى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ كېسەللىك ئالامەتلىرىنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق داۋالاش لايىھىسىنى تۈزۈشتە ئىنتايىن مۇھىم.

كۆپ تەرلەش كېسىلى بىمارنىڭ نورمال تۇرمۇش ۋە مۇھىتتا تەرلەش مىقدارىنىڭ كۆرۈنەرلىك كۆپىيىپ، بەدەن تېمپېراتۇرىسىنى ساقلاشقا ئېھتىياجلىق بولغان دەرىجىدىن ئېشىپ كېتىشىنى كۆرسىتىدۇ. سېسىق پۇراق بولسا كۆپ تەرلەشتىن كېلىپ چىققان بەدەن پۇرىقىنىڭ نورمالسىزلىقىنى كۆرسىتىدۇ، ئادەتتە ناچار پۇراق ئەگىشىپ كېلىدۇ. بۇ ئىككى خىل كېسەللىك ئالامىتىنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، ئىرسىيەت ئامىلى، ئىچكى ئاجراتما قالايمىقانلىشىش، نېرۋا سىستېمىسى كېسەللىكلىرى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ سەۋەبلەرنى چۈشىنىش مۇۋاپىق داۋالاش لايىھىسىنى تۈزۈشكە پايدىلىق.