كۆپىنچە ئاتا-ئانىلار ئويۇننى پەقەت ۋاقىت ئۆتكۈزۈشنىڭ بىر يولى دەپ ئويلايدۇ. ئەمما ھەقىقەت شۇكى، بوۋاقلار ئۈچۈن ئويۇن — خىزمەتتۇر. ئۇلار ئويۇن ئارقىلىق دۇنيانى تونۇيدۇ، يېڭى ماھارەتلەرنى ئۆگىنىدۇ ۋە ئەڭ مۇھىمى، مېڭىسىنى تەرەققىي قىلدۇرىدۇ. بوۋاق تۇغۇلغاندا، ئۇنىڭ مېڭىسىدىكى مىلياردلىغان نېرۋا ھۈجەيرىلىرى ئۇلىنىشقا تەييار تۇرىدۇ، ھەر بىر يېڭى تەجرىبە، ھەر بىر ئويۇن بۇ ئۇلىنىشلارنى قۇرۇپ، بالىڭىزنىڭ كەلگۈسىدىكى ئۆگىنىش ئىقتىدارى ئۈچۈن مۇستەھكەم ئاساس سالىدۇ.
قىممەت باھالىق ئويۇنچۇقلارنى سېتىۋېلىشنىڭ ھاجىتى يوق. سىز ۋە بالىڭىز ئوتتۇرىسىدىكى ئاددىي، مېھىر-مۇھەببەتكە تولغان ئۆز-ئارا تەسىرلىشىش، بالىڭىزنىڭ مېڭە تەرەققىياتى ئۈچۈن ئەڭ ياخشى غىدىقلىغۇچىدۇر. بۇ ماقالە سىزگە ھەر قايسى ياش باسقۇچىدىكى بوۋاقلار بىلەن ئوينىغىلى بولىدىغان، ئۇلارنىڭ مېڭە تەرەققىياتىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان بىر قانچە ئاددىي ۋە قىزىقارلىق ئويۇنلارنى تونۇشتۇرىدۇ.
0-3 ئايلىق بوۋاقلار ئۈچۈن: سېزىمچانلىقنى ئويغىتىش
بۇ مەزگىلدە، بالىڭىزنىڭ كۆرۈش ۋە ئاڭلاش سېزىمىنى غىدىقلاش ئاساسلىق نىشان.
1. «يۈز-يۈز» ئويۇنى
- قانداق ئويناش: بالىڭىزنى قۇچىقىڭىزغا ئېلىپ، يۈزىڭىزنى ئۇنىڭ يۈزىدىن تەخمىنەن 20-30 سانتىمېتىر يىراقلىقتا تۇتۇڭ. ئۇنىڭغا يۇمشاقلىق بىلەن گەپ قىلىڭ، كۈلۈڭ ۋە ھەر خىل قىزىقارلىق چىراي ئىپادىلىرىنى (مەسىلەن، كۆز قىسىش، ئاغزىنى يوغان ئېچىش) ياساڭ.
- مېڭىگە پايدىسى: بۇ ئويۇن بوۋاقنىڭ كۆرۈش ئىقتىدارىنى چېنىقتۇرىدۇ، يۈزلەرنى پەرقلەندۈرۈشنى ئۆگىنىدۇ ۋە سىز بىلەن بولغان ھېسسىيات باغلىنىشىنى كۈچەيتىدۇ. ئۇ سىزنىڭ ئىپادىلىرىڭىزنى دوراشقا تىرىشىش ئارقىلىق، ئەينەك نېرۋونلىرىنى ئاكتىپلاشتۇرىدۇ.
2. «ئاۋازنى كۆزىتىش» ئويۇنى
- قانداق ئوينايدۇ: يۇمشاق ئاۋاز چىقىرىدىغان بىر شىلدىرماقنى (rattle) ياكى ئاچقۇچلارنى بالىڭىزنىڭ كۆز ئالدىدا ئاستا-ئاستا بىر تەرەپتىن يەنە بىر تەرەپكە يۆتكەڭ. ئۇنىڭ كۆزىنىڭ ئاۋازغا ئەگىشىپ ھەرىكەت قىلغانلىقىنى كۆزىتىڭ.
- مېڭىگە پايدىسى: بۇ ئويۇن كۆرۈش ۋە ئاڭلاش سېزىمىنى بىرلەشتۈرۈپ، ئۇنىڭ دىققىتىنى مەركەزلەشتۈرۈش ۋە جىسىملارنى كۆزىتىش ماھارىتىنى يېتىلدۈرىدۇ.
4-7 ئايلىق بوۋاقلار ئۈچۈن: سەۋەب-نەتىجىنى ئۆگىنىش
بۇ مەزگىلدە بوۋاقلار ئۆز ھەرىكىتىنىڭ ئەتراپتىكى دۇنياغا تەسىر كۆرسىتەلەيدىغانلىقىنى ھېس قىلىشقا باشلايدۇ.
3. «چۇكۇ-چۇكۇ» (Peek-a-Boo) ئويۇنى
- قانداق ئويناش: يۈزىڭىزنى قولىڭىز ياكى بىر پارچە يۇمشاق لۆڭگە بىلەن توسۇپ، ئاندىن تۇيۇقسىز ئېچىپ «چۇكۇ!» دەپ كۈلۈڭ. بالىڭىزمۇ قوللىرى بىلەن يۈزىنى توسۇشقا ئۇرۇنۇشى مۇمكىن.
- مېڭىگە پايدىسى: بۇ كلاسسىك ئويۇن «جىسىمنىڭ مەڭگۈلۈكى» ئۇقۇمىنى يېتىلدۈرىدۇ، يەنى نەرسىلەر كۆزدىن غايىپ بولسىمۇ، يەنىلا مەۋجۇت ئىكەنلىكىنى چۈشىنىشىگە ياردەم بېرىدۇ. بۇ ئەستە ساقلاش ئىقتىدارىنىڭ دەسلەپكى ئاساسىدۇر.
4. «تۇتۇش ۋە تاشلاش» ئويۇنى
- قانداق ئويناش: بالىڭىزغا بىخەتەر، تۇتۇشقا ئاسان بولغان بىر ئويۇنچۇقنى بېرىڭ. ئۇ ئويۇنچۇقنى تۇتۇپ، يەرگە تاشلىۋەتكەندە، سىز ئۇنى ئېلىپ يەنە قولىغا بېرىڭ. بۇ جەريان بىر نەچچە قېتىم تەكرارلىنىشى مۇمكىن!
- مېڭىگە پايدىسى: گەرچە بۇ ئويۇن ئاتا-ئانىنى سەل چارچاتسىمۇ، ئۇ بوۋاققا سەۋەب-نەتىجە (مەن تاشلىسام، ئۇلار ئېلىپ بېرىدۇ) نى ئۆگىتىدۇ. شۇنداقلا قول-كۆز ماسلىشىش ئىقتىدارى ۋە ئىنچىكە ھەرىكەت ماھارەتلىرىنى چېنىقتۇرىدۇ.
8-12 ئايلىق بوۋاقلار ئۈچۈن: مەسىلە ھەل قىلىش ۋە تىل ئۆگىنىش
بۇ مەزگىلدە بوۋاقلار تېخىمۇ ھەرىكەتچان ۋە ئەتراپقا ھەۋەسلىك بولىدۇ.
5. «قۇتىغا سېلىش، قۇتىدىن ئېلىش» ئويۇنى
- قانداق ئويناش: بىر قۇتا ياكى سېۋەتنىڭ ئىچىگە بىر قانچە بىخەتەر كىچىك ئويۇنچۇق (مەسىلەن، كاتەكچە يۇمشاق ئويۇنلار، يۇمشاق توپلار) سېلىڭ. بالىڭىزغا ئۇلارنى بىر-بىرلەپ ئېلىپ چىقىشنى، ئاندىن قايتا سېلىشنى كۆرسىتىپ بېرىڭ.
- مېڭىگە پايدىسى: بۇ ئويۇن ئىنچىكە ھەرىكەت ماھارەتلىرىنى، قول-كۆز ماسلىشىش ئىقتىدارىنى يېتىلدۈرىدۇ. شۇنداقلا «ئىچىدە» ۋە «سىرتىدا» دېگەن بوشلۇق ئۇقۇملىرىنى دەسلەپكى قەدەمدە ھېس قىلدۇرىدۇ.
6. «قەيەردە؟» ئويۇنى
- قانداق ئويناش: بىر ئويۇنچۇقنى يېرىم يوشۇرۇپ، مەسىلەن بىر لۆڭگىنىڭ ئاستىغا قىستۇرۇپ قويۇپ، «توپ قېنى؟ توپ يوققۇ؟» دەپ سوراڭ. ئۇنىڭ ئويۇنچۇقنى تېپىشىغا ئىلھام بېرىڭ. ئۇ بۇنى ئۆگەنگەندىن كېيىن، پۈتۈنلەي يوشۇرسىڭىزمۇ بولىدۇ.
- مېڭىگە پايدىسى: بۇمۇ «جىسىمنىڭ مەڭگۈلۈكى» ئۇقۇمىنى مۇستەھكەملەيدۇ ۋە دەسلەپكى مەسىلە ھەل قىلىش ئىقتىدارىنى يېتىلدۈرىدۇ.
7. «بۇ نېمە؟» ئويۇنى
- قانداق ئويناش: رەسىملىك كىتابلارنى بىللە كۆرگەندە ياكى ئۆيدىكى نەرسىلەرنى كۆرسىتىپ، ئۇلارنىڭ ئىسمىنى ئېيتىپ بېرىڭ. «بۇ مۈشۈك»، «بۇ توپ» دېگەندەك. ئۇنىڭدىن كېيىن «مۈشۈك قەيەردە؟» دەپ سورىسىڭىز، ئۇ بارمىقى بىلەن كۆرسىتىشكە تىرىشىدۇ.
- مېڭىگە پايدىسى: بۇ ئويۇن ئۇنىڭ سۆزلۈك فوندىنى كېڭەيتىدۇ، سۆز ۋە جىسىملار ئوتتۇرىسىدىكى باغلىنىشنى قۇرۇپ، تىل تەرەققىياتىغا زور ياردەم بېرىدۇ.
خۇلاسە: ئويۇن — مېھىر-مۇھەببەتنىڭ ئىپادىسى
ئۇنتۇماڭ، بۇ ئويۇنلارنىڭ ھەممىسىدىكى ئەڭ مۇھىم تەركىب — سىزنىڭ قاتنىشىشىڭىز ۋە مېھرىڭىزدۇر. بالىڭىز بىلەن ئويناش جەريانىدا، سىز ئۇنىڭغا پەقەت يېڭى ماھارەتلەرنىلا ئۆگىتىپ قالماي، يەنە ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ سۆيۈلگەن، مۇھىم ۋە بىخەتەر ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدۇرىسىز. بۇ كۈچلۈك ھېسسىيات باغلىنىشى، ئۇنىڭ كەلگۈسىدىكى بارلىق ئۆگىنىشلىرىنىڭ ئەڭ مۇستەھكەم ئۇلىدۇر. شۇڭا، تېلېفونىڭىزنى قويۇپ، يەرگە ئولتۇرۇپ، بالىڭىز بىلەن بىللە ئويناڭ — بۇ سىز ئۇنىڭ مېڭىسىگە سالغان ئەڭ ياخشى مەبلەغ بولۇپ قالىدۇ.
