زامانىۋى جەمئىيەتتە روھىي ساغلاملىق مەسىلىلىرى، بولۇپمۇ خامۇشلۇق كېسىلى بارغانسېرى كۆپىيىۋاتقان بىر خىرىسقا ئايلاندى. نۇرغۇن كىشىلەر خامۇشلۇق كېسىلىنى پەقەت «كەيپىياتنىڭ ناچار بولۇشى» دەپ چۈشىنىدۇ، ئەمما تىببىي تەتقىقاتلار شۇنى ئىسپاتلىدىكى، خامۇشلۇق كېسىلى ئاياللارنىڭ فىزىئولوگىيەلىك ئىقتىدارىغا، جۈملىدىن جىنسىي تۇرمۇش سۈپىتى ۋە پەرزەنتلىك بولۇش قابىلىيىتىگە ئىنتايىن چوڭقۇر ۋە سەلبىي تەسىرلەرنى كۆرسىتىدۇ. بۇ مەسىلىلەرگە سەل قاراش ئائىلە جەدەلدىن باشقا، يەنە يوشۇرۇن سالامەتلىك كرىزىسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
جىنسىي ھەۋەسنىڭ سۇسلىشىشى ۋە يۇقىرى پەللە توسالغۇسى
خامۇشلۇق كېسىلىنىڭ ئاياللارنىڭ جىنسىي ساغلاملىقىغا كۆرسىتىدىغان ئەڭ بىرىنچى زەربىسى — جىنسىي ھەۋەسنىڭ يوقىلىشىدۇر. خامۇشلۇق كېسىلىگە گىرىپتار بولغان ئاياللارنىڭ مېڭىسىدىكى خۇشاللىق سىگناللىرىنى قوبۇل قىلىش ئىقتىدارى ئاجىزلاپ كەتكەچكە، ئىلگىرى ئۆزى قىزىقىدىغان نۇرغۇن پائالىيەتلەرگە، جۈملىدىن جىنسىي يېقىنچىلىققىمۇ بولغان ئىشتىياقى پۈتۈنلەي سۇسلىشىدۇ. بۇ پەقەت بىر خىل روھىي ھالەتلا بولماستىن، بەلكى مېڭىدىكى نېرۋا يەتكۈزگۈچى ماددىلارنىڭ (مەسىلەن، دوپامىن ۋە سېروتونىن) تەڭپۇڭسىزلىقىدىن كېلىپ چىققان فىزىئولوگىيەلىك توسالغۇدۇر.
يەنە بىر تەرەپتىن، خامۇشلۇق كېسىلى «جىنسىي يۇقىرى پەللە توسالغۇسى»نى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. كەيپىياتى چۈشكۈن، پىسخىكىلىق بېسىمى ئېغىر ئاياللار جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدا دىققىتىنى مەركەزلەشتۈرەلمەيدۇ. مېڭە دائىم تاشۋىش، ئەنسىزلىك ۋە ئۈمىدسىزلىك بىلەن بەند بولغاچقا، بەدەننىڭ فىزىئولوگىيەلىك سىگناللىرىنى قوبۇل قىلىش ۋە جىنسىي ھۇزۇرلىنىش دەرىجىسى ئەجەللىك دەرىجىدە تۆۋەنلەپ كېتىدۇ. بۇ ئەھۋال ئاياللاردا ئۆزىنى ئەيىبلەش تۇيغۇسىنى كۈچەيتىپ، جۈپتى بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنىڭ تېخىمۇ جىددىيلىشىشىگە سەۋەب بولىدۇ.
ھورمۇن تەڭپۇڭسىزلىقى ۋە تۇغۇت قابىلىيىتىگە بولغان تەسىرى
خامۇشلۇق كېسىلى ئاياللارنىڭ كۆپىيىش سىستېمىسىدىكى ھورمۇن تەڭپۇڭلۇقىنى تۈپتىن بۇزۇپ تاشلايدۇ. ئاياللارنىڭ پەرزەنتلىك بولۇشى ئۈچۈن ئاياللىق ھورمۇن ( ئېستروگېن ) ۋە ھامىلىدارلىق ھورمون ( پروگېستېرون ) نىڭ نورمال بولۇشى شەرت. خامۇشلۇق كېسىلى مېڭە ئاستى بېزى ۋە تۇخۇمدان ئوتتۇرىسىدىكى ئۇچۇر ئالماشتۇرۇش زەنجىرىگە تەسىر كۆرسىتىپ، بۇ ھورمۇنلارنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى قالايمىقانلاشتۇرۇۋېتىدۇ.
بولۇپمۇ بېسىم ھورمۇنى دەپ ئاتالغان «كورتىزول»نىڭ يۇقىرىلاپ كېتىشى تۇخۇم چىقىرىش جەريانىنى تورمۇزلاپ قويۇشى مۇمكىن. ئۇزۇن مۇددەتلىك روھىي چۈشكۈنلۈك ئاستىدا تۇرغان ئاياللارنىڭ تۇخۇم سۈپىتى تۆۋەنلەپلا قالماي، بەلكى بەدەننىڭ ھامىلدارلىقنى قوبۇل قىلىش ئىقتىدارىمۇ ئاجىزلاپ كېتىدۇ. نۇرغۇنلىغان تىببىي تەكشۈرۈشلەردە كۆرسىتىلىشىچە، روھىي جەھەتتىن جىددىي، چۈشكۈن ۋە ئەنسىز ئاياللارنىڭ تەبىئىي ھامىلدار بولۇش نىسبىتى ساغلام ئاياللارغا قارىغاندا كۆرۈنەرلىك تۆۋەن بولىدىكەن.
ھەيز دەۋرىيلىكىنىڭ قالايمىقانلىشىشى
خامۇشلۇق كېسىلى ئاياللارنىڭ «بىئولوگىيەلىك سائىتى»نى قالايمىقانلاشتۇرۇۋېتىدۇ، بۇنىڭ ئەڭ روشەن ئىپادىسى ھەيز دەۋرىيلىكىدە كۆرۈلىدۇ. خامۇشلۇق كېسىلىگە گىرىپتار بولغان نۇرغۇن ئاياللاردا ھەيزنىڭ قەرەلسىز كېلىشى، ھەيز مىقدارىنىڭ زىيادە كۆپ ياكى ئاز بولۇپ كېتىشى، ھەتتا ھەيزنىڭ پۈتۈنلەي توختاپ قېلىشى قاتارلىق ئەھۋاللار كۆرۈلىدۇ. ھەيز دەۋرىيلىكىنىڭ تەرتىپسىز بولۇشى تۇخۇم چىقىرىش ۋاقتىنى پەرەز قىلىشنى قىيىنلاشتۇرىدۇ، بۇ بولسا پەرزەنتلىك بولۇش پىلانىنىڭ ئوڭۇشلۇق بولماسلىقىدىكى ئاساسلىق سەۋەبلەرنىڭ بىرىدۇر.
بۇنىڭدىن باشقا، خامۇشلۇق كېسىلى كەلتۈرۈپ چىقارغان يېمەك-ئىچمەك ئادىتىنىڭ ئۆزگىرىشى (زىيادە كۆپ يېيىش ياكى ئىشتىھاسىزلىق) ۋە بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ تۇيۇقسىز ئۆزگىرىشىمۇ ھەيز سىستېمىسىغا قوشۇمچە زەربە بېرىدۇ. بۇ فىزىئولوگىيەلىك داۋالغۇشلار ئاياللارنىڭ تۇغۇت قابىلىيىتىنى يەنىمۇ ئاجىزلاشتۇرۇپ، ئۇلارنىڭ پىسخىكىلىق يۈكىنى تېخىمۇ ئېغىرلاشتۇرىۋېتىدۇ.
پىسخىكىلىق توسالغۇلار ۋە ھامىلدارلىق كرىزىسى
پەرزەنتلىك بولۇش جەريانى ئۆزى بىر مۇرەككەپ ۋە زور بېسىملىق جەريان. خامۇشلۇق كېسىلى بار ئاياللار ھامىلدار بولۇشقا تىرىشىش جەريانىدا كۆرۈلگەن ئازراقلا مەغلۇبىيەتكە نىسبەتەن زىيادە سەزگۈر بولۇپ كېتىدۇ. ئۇلاردا «مەن لاياقەتسىز ئايال»، «مەن ھەرگىز بالا تاپالمايمەن» دېگەندەك سەلبىي پىكىرلەر يىلتىز تارتىدۇ. بۇ خىل پىسخىكىلىق بېسىم بەدەندىكى جىددىيلىك ئىنكاسىنى قوزغاپ، ھامىلدارلىقنىڭ ئالدىنقى شەرتلىرىنى تېخىمۇ ناچارلاشتۇرىدۇ.
تەتقىقاتلار شۇنى ئىسپاتلىدىكى، خامۇشلۇق كېسىلىنى داۋالاپ روھىي ھالىتىنى ئەسلىگە كەلتۈرگەن ئاياللارنىڭ ھامىلدار بولۇش نىسبىتى، داۋالانمىغان ئاياللارغا قارىغاندا خېلىلا يۇقىرى بولىدۇ. بۇنىڭدىن كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، روھىي ساغلاملىق پەرزەنتلىك بولۇشنىڭ ئەڭ مۇھىم ئۇلىدۇر.
خامۇشلۇق كېسىلىگە تاقابىل تۇرۇش ۋە سالامەتلىكنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش چارىلىرى
ئاياللار خامۇشلۇق كېسىلىنىڭ ئالامەتلىرىنى ھېس قىلغاندا، سۈكۈت قىلىش ياكى بەرداشلىق بېرىش چارە ئەمەس. كەسپىي داۋالاش ۋە تۇرمۇش ئۇسۇلىنى ئۆزگەرتىش ئارقىلىق جىنسىي ساغلاملىق ۋە تۇغۇت قابىلىيىتىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش تامامەن مۇمكىندۇر.
خامۇشلۇق كېسىلىنى يېڭىش ۋە بەدەن ئىقتىدارىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشتە تۆۋەندىكى تەۋسىيەلەرگە ئەھمىيەت بېرىش زۆرۈر:
- پىسخىكىلىق داۋالاش : بىلىش ھەرىكەت داۋالاش ئۇسۇلى ئارقىلىق سەلبىي پىكىرلەرنى ئۆزگەرتىش ۋە كەيپىياتنى كونترول قىلىشنى ئۆگىنىش.
- مۇۋاپىق دورا ئىشلىتىش: دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە خامۇشلۇققا قارشى دورىلارنى ئىشلىتىش (ئەسكەرتىش: بەزى دورىلار جىنسىي ھەۋەسكە تەسىر قىلىشى مۇمكىن، شۇڭا دوختۇر بىلەن سەمىمىي مەسلىھەتلىشىش كېرەك).
- بەدەن چېنىقتۇرۇش ۋە يوگا: دائىملىق ھەرىكەت مېڭىدىكى خۇشاللىق ھورمۇنلىرىنىڭ ئاجرىلىشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، بېسىمنى يەڭگىللىتىدۇ.
- تەڭپۇڭ ئوزۇقلىنىش: ۋىتامىن ۋە مىنېرال ماددىلارغا باي يېمەكلىكلەر ھورمۇن سىستېمىسىنىڭ ئەسلىگە كېلىشىگە ياردەم بېرىدۇ.
- جۈپلەر ئوتتۇرىسىدىكى پىكىر ئالماشتۇرۇش: ئېرى بىلەن سەمىمىي پاراڭلىشىش پىسخىكىلىق بېسىمنى ئورتاقلىشىشقا ۋە يېقىنچىلىقنى ساقلاشقا ياردەم بېرىدۇ.
- ئەنئەنىۋىي داۋالاشلار ۋە ئائىلەۋى تېببىي چارىلەر: يىڭنە سانجىپ داۋالاش، ماسساژ ۋە ئۇخلىتىپ داۋالاش قاتارلىق ئۇسۇللارمۇ نېرۋىنى تىنچلاندۇرۇشتا ئۈنۈملۈك.
خۇلاسە قىلغاندا، خامۇشلۇق كېسىلى پەقەت بىر پىسخىكىلىق مەسىلە ئەمەس، بەلكى ئاياللارنىڭ جىنسىي ھاياتى ۋە پەرزەنتلىك بولۇش ئارزۇسىنىڭ ئەڭ چوڭ تۇسالغۇسىدۇر. ئەگەر سىزدە جىنسىي ھەۋەس سۇسلىشىش، ھەيز قالايمىقانلىشىش ۋە ئۇزۇن مۇددەت ھامىلدار بولالماسلىق ئەھۋاللىرى كۆرۈلسە، ئاۋۋال روھىي ھالىتىڭىزنى تەكشۈرۈپ كۆرۈشىڭىز كېرەك. روھىي ساغلاملىقنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش سىزگە پەقەت خۇشاللىقلا ئېلىپ كېلىپ قالماستىن، بەلكى سىزگە ساغلام بىر جىنسىي تۇرمۇش ۋە گۈزەل بىر پەرزەنتنىڭ سۆيۈنچىسىنىمۇ سوۋغا قىلىدۇ. ئۆزىڭىزگە كۆڭۈل بۆلۈش — ئائىلىڭىزنىڭ بەختىگە كۆڭۈل بۆلۈشتۇر.
