يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارنىڭ ساغلاملىق تەكشۈرۈشى ئىچىدە، يانپاش بوغۇمىنىڭ تەرەققىياتىنى كۆزىتىش ئىنتايىن مۇھىم بىر باسقۇچ. بولۇپمۇ يانپاش بوغۇمىنىڭ تۇغما چىقىپ كېتىشى ئاتىلىدىغان مەسىلە، ئەگەر بالدۇر بايقالمىسا، بالىنىڭ كەلگۈسىدىكى مېڭىشى ۋە سۆڭەك ساغلاملىقىغا ئېغىر تەسىر كۆرسىتىدۇ.
تۆۋەندە بۇ تەكشۈرۈشنىڭ ھەرقايسى تىللاردىكى ئاتىلىشى:
- ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى: يانپاش بوغۇمىنىڭ تۇغما تەرەققىيات كەمتۈكلىكىنى تەكشۈرۈش
- ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Developmental Dysplasia of the Hip (DDH) Ultrasound
- خەنزۇچە ئاتىلىشى: 发育性髋关节发育不良 超声检查
- ياپونچە ئاتىلىشى: 乳児股関節脱臼の超音波検査
- تۈركچە ئاتىلىشى: Gelişimsel Kalça Displazisi (GKD) ultrason taraması
بەزى يەرلەردە ھېلىھەم بۇرۇنقى سۆزلۈك ، يەنى تۇغما يانپاش بوغۇمى چىقىپ كېتىش كېسىلى (doğumsal kalça çıkığı) دەپمۇ ئاتاپ قويىدۇ.
بۇ كېسەللىككە دىئاگنوز قويۇش ئۈچۈن ئۇلترائاۋاز دولقۇنى تەكشۈرۈشى شەرتمۇ؟
بوۋاقلار تۇغۇلغاندىن كېيىنكى دەسلەپكى ئايلاردا، يانپاش بوغۇمى تېخى تولۇق سۆڭەكلەشمىگەن، يەنى كۆپ قىسمى كۆمۈرچەك ھالەتتە بولىدۇ. شۇڭا، ئادەتتىكى رېنتگېن نۇرىدا بۇنى ئېنىق كۆرگىلى بولمايدۇ. ئۇلترائاۋاز دولقۇنى (B-Ultrasound) بولسا ھېچقانداق رادىئاتسىيە خەۋپىسىز بوغۇم قۇرۇلمىسىنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
2022-يىلى «The Lancet» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، سىستېمىلىق ئۇلترائاۋاز تەكشۈرۈشى يانپاش بوغۇمى كېسىلى سەۋەبىدىن قىلىنىدىغان ئوپېراتسىيە نىسبىتىنى %50 تىن ئارتۇق تۆۋەنلىتىدىكەن. بۇ بالدۇر بايقاش ئارقىلىق، پەقەت ئاددىي ئۈسكۈنىلەر ۋە ئۇسۇللار ئارقىلىقلا داۋالاشنىڭ مۇمكىنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ، ۋە بالىلارنىڭ كەلگۈسىدە مېيىپ بولۇپ قېلىش خەۋپىنى تۈپتىن تۈگەتكىلى بولىدىكەن.
بۇ تەكشۈرۈش ئارقىلىق دوختۇرلار يانپاش بوغۇم بېشىنىڭ نورمال ئورنىدا ياكى ئەمەسلىكىنى، بوغۇم ئۇۋىسىنىڭ يېتەرلىك دەرىجىدە تەرەققىي قىلغان-قىلمىغانلىقىنى كۆزىتەلەيدۇ. ئەگەر كېسەللىك بايقالسا، ۋاقتىدا تەدبىر قوللىنىش ئارقىلىق ئوپېراتسىيەدىن ساقلىنىش پۇرسىتى يارىتىلىدۇ.
تەكشۈرۈشنى قاچان ئېلىپ بېرىش كېرەك؟
نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار بالىسى تۇغۇلۇپلا بۇ تەكشۈرۈشنى قىلىشنى خالايدۇ، ئەمما تىببىي تەتقىقاتلار مەلۇم بىر ۋاقىتنى تەۋسىيە قىلىدۇ. 2023-يىلى «Journal of Pediatric Orthopaedics» دا بېسىلغان ماقالىدە تەكىتلىنىشىچە، بوۋاق تۇغۇلۇپ 6 ھەپتىلىك بولغان ۋاقىت تەكشۈرۈش ئۈچۈن ئەڭ ئالتۇن مەزگىل ھېسابلىنىدىكەن.
تەكشۈرۈش تەۋسىيە قىلىنىدىغان ئەھۋاللار تۆۋەندىكىچە:
- ئائىلىدە يانپاش بوغۇمى يۆتكىلىش تارىخى بار بوۋاقلار.
- تۇغۇت جەريانىدا پۇتى بىلەن كەلگەن (Breech presentation) بوۋاقلار.
- دوختۇر جىسمانىي تەكشۈرۈش جەريانىدا بوغۇمدىن غەيرىي ئاۋاز ئاڭلىغاندا.
- قىز بوۋاقلار (تەتقىقاتلاردا قىز بوۋاقلاردا بۇ كېسەللىكنىڭ كۆرۈلۈش نىسبىتى يۇقىرى ئىكەنلىكى مەلۇم).
- تۈركىيىدە بارلىق يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلار ئېلىپ بېرىلىدۇ. ( يېڭى تۇغۇلۇپ 1 ئاي ئىچىدىكى بوۋاقلار ، ئۈچىنجى دەرىجىلىك دۆلەت دوختۇرخانىلىرىغا (ئوقۇتۇش ۋە تەتقىقات دوختۇرخانىلىرى eğitim ve araştırma hastanesi) بارغاندا ئالدىن نومۇر ئالمىسىمۇ ئۇدۇل يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلار بۆلۈمىگە كۆرسىتەلەيدۇ ۋە بوۋاقنىڭ 4-6 ھەپتىسىگە ئۇلترائاۋازلىق تەكشۈرۈش ئۈچۈن نومۇر بېرىدۇ. شۇڭا كېچىكتۈرمەستىن تەكشۈرۈشى تەۋسىيە قىلىنىدۇ. )
مەسىلە بايقالسا قانداق قىلىش كېرەك؟
ئەگەر تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە يانپاش بوغۇمىنىڭ يۆتكىلىشى ياكى تەرەققىياتىنىڭ ناچارلىقى بايقالسا، ئاتا-ئانىلار چوقۇم بالىلار سۆڭەك كېسەللىكلىرى (Pediatric Orthopedics) بۆلۈمىگە مۇراجىئەت قىلىشى كېرەك. داۋالاش ئۇسۇلى كېسەللىكنىڭ دەرىجىسىگە ئاساسەن تۆۋەندىكىدەك بولىدۇ:
- كۆزىتىش مەزگىلى: يېنىك دەرىجىدىكى تەرەققىيات ئارقىدا قالغان ئەھۋاللاردا، دوختۇر 2-4 ھەپتە كۆزىتىپ، بوغۇمنىڭ ئۆزلۈكىدىن ئەسلىگە كېلىش ئەھۋالىنى تەكشۈرۈشى مۇمكىن.
- داس بوشلۇقى تۇراقلاش ئۇسۇلى : بۇ ئەڭ كۆپ قوللىنىلىدىغان، ئوپېراتسىيەسىز داۋالاش ئۇسۇلى بولۇپ، بوۋاقنىڭ پۇتىنى مەلۇم شەكىلدە تۇتۇپ تۇرۇش ئارقىلىق بوغۇمنىڭ نورمال تەرەققىي قىلىشىغا ياردەم بېرىدۇ.
- گىپىسلاش : ئەگەر جابدۇق ئۈنۈم بەرمىسە ياكى كېسەللىك كېچىكىپ بايقالسا، بوغۇم ئورنىغا سېلىنىپ گىپىسلىنىدۇ.
- ئوپېراتسىيە: يۇقىرىقى ئۇسۇللار كار قىلمىغان ئېغىر ئەھۋاللاردا، بوغۇمنى ئوپېراتسىيە ئارقىلىق ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە توغرا كېلىدۇ.
يانپاش بوغۇم ئۇلترائاۋاز تەكشۈرۈشى بالىڭىزنىڭ كەلگۈسىدىكى مېڭىش قىياپىتى ۋە سۆڭەك ساغلاملىقى ئۈچۈن قىلىنغان ئەڭ ئەرزان ۋە ئۈنۈملۈك مەبلەغدۇر. شۇڭا يېڭى تۇغۇلغان بوۋىقىڭىزغا چوقۇم بۇ تەكشۈرۈشنى 6 ھەپتە ئىچىدە ئېلىپ بېرىشنى ئۇنۇتماڭ.
