يۇقىرى قان بېسىم بىمارلىرى ئوزۇقلۇقتا نىمىلەرگە دىققەت قىلىش كېرەك؟

يۇقىرى قان بېسىم كېسىلى زامانىۋى جەمئىيەتتە «جىمجىت قاتىل» دەپ ئاتىلىدىغان، يۈرەك ۋە مېڭە قان تومۇر ساغلاملىقىغا ئېغىر تەھدىت سالىدىغان سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكتۇر. تىببىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بىر ئادەم تىنچ ھالەتتە تۇرغاندا، ئارترېيە قان بېسىمىنىڭ قىسقىرىش بېسىمى (يۇقىرى بېسىم) 140 mmHg دىن، كېڭىيىش بېسىمى (تۆۋەن بېسىم) 90 mmHg دىن يۇقىرى بولسا، يۇقىرى قان بېسىم كېسىلى دەپ دىياگنوز قويۇلىدۇ. بۇ كېسەللىكنى داۋالاشتا دورا بىلەن بىرگە، يېمەك-ئىچمەكنى تەڭشەش ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئېنېرگىيە ۋە كاربون سۇ بىرىكمىلىرىنى توغرا تاللاش

يۇقىرى قان بېسىم بىمارلىرى ئۈچۈن بىرىنچى مۇھىم نۇقتا — بەدەنگە كىرىدىغان ئومۇمىي ئېنېرگىيەنى كونترول قىلىشتۇر. ئورۇقلاش ياكى نۇرمال بەدەن ئېغىرلىقىنى ساقلاش قان بېسىمىنى چۈشۈرۈشكە بىۋاسىتە ياردەم بېرىدۇ. كاربون سۇ بىرىكمىلىرى جەھەتتە، مۇرەككەپ قەنتلەرنى (Complex Carbohydrates) ئاساس قىلىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. مەسىلەن، كراخماللىق يېمەكلىكلەر، كۆممىقوناق ۋە دانلىق زىرائەتلەر ئاستا ھەزىم بولغاچقا، قان شېكىرى ۋە قان مېيىنىڭ تۇيۇقسىز ئۆرلەپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.

ئەكسىچە، ئاددىي قەنتلەر، يەنى ئۈزۈم شېكىرى، مېۋە شېكىرى ۋە قومۇش شېكىرىنى ئامال بار ئازايتىش كېرەك. بۇ خىل «مونو-ساخارىد» تۈرىدىكى قەنتلەر بەدەندە تېزلا مايغا ئايلىنىپ، قان مېيىنىڭ ئۆرلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. قان مېيى يۇقىرى بولغاندا، قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقى تۆۋەنلەپ، قان بېسىمىنى كونترول قىلىش تېخىمۇ قىيىنلىشىدۇ.

ساغلام ماي ۋە دېڭىز بېلىقىنىڭ مۆجىزىۋى رولى

يۇقىرى قان بېسىم بىمارلىرى ھايۋانات ياغلىرىدىن پۈتۈنلەي ۋاز كېچىپ، قورۇما قورۇغاندا ئۆسۈملۈك مېيى ئىشلىتىشى شەرت. بولۇپمۇ دېڭىز بېلىقى (تۇزلۇق سۇ بېلىقى) يۇقىرى قان بېسىم بىمارلىرى ئۈچۈن ئەڭ ياخشى ئاقسىل مەنبەسىدۇر. دېڭىز بېلىقلىرىنىڭ تەركىبىدە مول بولغان «تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى» خولېستېرىننى ئوكسىدلاشتۇرۇپ، قاندىكى زىيانلىق ماددىلارنى تۆۋەنلىتىدۇ.

بۇنىڭدىن باشقا، بېلىق تەركىبىدىكى ماددىلار قان پلاستىنكىلىرىنىڭ ئۇيۇشۇپ قېلىشىنى تورمۇزلاپ، قان نوكچىسى (قان ئۇيۇشۇش) شەكىللىنىشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ، بۇ ئۆز نۆۋىتىدە مېڭە سەكتىسىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك قورالدۇر. تەركىبىدىكى لىنولېئىك كىسلاتاسى بولسا قىل قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى ئاشۇرۇپ، قان تومۇر يېرىلىش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىدۇ. شۇڭا، ھەپتىدە ئاز دېگەندە ئىككى قېتىم دېڭىز بېلىقى ئىستېمال قىلىش ئىنتايىن پايدىلىق.

مىنېرال ماددىلارنىڭ تەڭپۇڭلۇقى: كالىي، كالتسىي ۋە ناترىي

قان بېسىمىنى تەڭشەشتىكى ئەڭ چوڭ سىر — «كالىي يۇقىرى، ناترىي تۆۋەن» بولغان يېمەكلىكلەرنى تاللاشتۇر. تۇز (ناترىي) قان بېسىمىنى ئۆستۈرىدىغان ئاساسلىق ئامىل، كالىي بولسا ناترىينىڭ بەدەندىن چىقىرىلىشىغا ياردەم بېرىپ، قان تومۇرلارنى بوشىتىدۇ.

يۇقىرى قان بېسىم بىمارلىرى كۈندىلىك تۇرمۇشتا تۆۋەندىكى يېمەكلىكلەرگە ئەھمىيەت بېرىشى كېرەك:

• كالىيغا باي يېمەكلىكلەر: بېرىڭگە، پېدىگەن ، لامرانىيە (دېڭىز يۈسۈنى) قاتارلىقلار تەركىبىدە كالىي ناھايىتى مول.
• يۇقىرى كالتسىيلىق يېمەكلىكلەر: يېڭى سۈت، قېتىق ۋە قۇرۇتۇلغان ئۇششاق دېڭىز راكى تەركىبىدە كالتسىي كۆپ بولۇپ، قان تومۇرلارنىڭ مۇقىملىقىنى ساقلايدۇ.
• پەرھىز قىلىنىدىغانلار: مايلىق گۆش شورپىلىرىدىن ساقلىنىش لازىم. چۈنكى شورپا تەركىبىدىكى ماددىلار سۈيدۈك كىسلاتاسىنى ئۆستۈرۈپ، يۈرەك ۋە بۆرەككە ئارتۇقچە يۈك بولىدۇ.
• ئۆسۈملۈك پاراشوكلىرى: پويرارىيە يىلتىزى پاراشوكى ۋە چۆل يالپۇزى قاتارلىق تەبىئىي ئۆسۈملۈكلەر قان بېسىمىنى تۇراقلاشتۇرۇشتا ئالاھىدە ئۈنۈمگە ئىگە.

چاي مەدەنىيىتى ۋە قان تومۇرنى تازىلاش

يۇقىرى قان بېسىم بىمارلىرى ئۈچۈن يېشىل چاي كەم بولسا بولمايدىغان شىپالىق ئىچىملىكتۇر. يېشىل چاي تەركىبىدىكى «چاي فلاۋونوللىرى» قاندىكى ماي ۋە خولېستېرىننى كۆرىنەرلىك تۆۋەنلىتىپ، ئارتېرىيە قان تومۇرلىرىنىڭ قېتىشىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. ئۇ قان تومۇر دىۋارلىرىنى يۇمشىتىپ، ئۇنىڭ سىلىقلىقىنى ئاشۇرىدۇ.

يېشىل چاي تەركىبىدىكى ۋىتامىن E ۋە سېلېن (Selenium) ماددىسى كۈچلۈك ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرغۇچى سۈپىتىدە، قان تومۇر ئىچكى دىۋارىدىكى زەخىملەنگەن ئورۇنلارنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ. بۇنىڭ بىلەن خولېستېرىننىڭ قان تومۇر دىۋارىغا چۆكمىلىشىپ نوكچا ھاسىل قىلىشى توسقۇنلۇققا ئۇچرايدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن، يەرلىك مەھسۇلات بولغان لۇپنۇر كەندىر چېيى (Apocynum venetum) قان بېسىمىنى تۆۋەنلىتىش ۋە نېرۋىنى تىنچلاندۇرۇشتا يېشىل چايدىنمۇ كۆرۈنەرلىك ئۈنۈم بېرىدۇ. قەرەللىك ھالدا كەندىر چېيى ئىچىپ بەرگەندە، قان بېسىمى تۇراقلىشىپ، يۇقىرى قان بېسىم كەلتۈرۈپ چىقارغان باش ئاغرىش، باش قېيىش ئالامەتلىرى يوقايدۇ.

يۇقىرى قان بېسىمنى كونترول قىلىش پەقەت تۇزنى ئازايتىشلا ئەمەس، بەلكى كالىي ۋە كالتسىينى تولۇقلاش، دېڭىز بېلىقىنى كۆپ يېيىش، ھايۋانات ياغلىرىنى چەكلەش ۋە ساغلام چايلارنى ئىچىپ بېرىشتىن ئىبارەتتۇر. ساغلام يېمەك-ئىچمەك ئادىتى سىزنى ئېغىر ئەسكەتمە كېسەللىكلەردىن قوغداپ، ئۇزۇن ۋە سۈپەتلىك ھايات كەچۈرۈشىڭىزگە كاپالەتلىك قىلىدۇ.