بىر كۈنى، سىز بوۋىقىڭىزنىڭ تاتلىق كۈلۈمسىرىشىدىن ئۇنىڭ كىچىككىنە مىلىكىدە پارقىراپ تۇرغان ئاپئاق بىر «مەرۋايىت» نى بايقايسىز — بۇ ئۇنىڭ تۇنجى چىشىدۇر! بۇ ھاياجانلىق بىر دەقىقە بولسىمۇ، ئۇنىڭغا ھەمراھ بولىدىغان جەريان — چىش چىقىش — ھەم بوۋاق، ھەم ئاتا-ئانا ئۈچۈن بىر ئاز قىيىنچىلىق ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن. ئۇيقۇسىز كېچىلەر، توختىماي يىغلاش ۋە بىئاراملىق… بۇلارنىڭ ھەممىسى چىش چىقىشنىڭ بىر قىسمى بولۇشى مۇمكىن.
قورقماڭ، بۇ ھەر بىر بالىنىڭ بېشىدىن ئۆتىدىغان تەبىئىي بىر جەريان. بۇ ماقالە سىزگە بوۋاقلاردا چىش چىقىشنىڭ تىپىك ئالامەتلىرىنى تونۇشتۇرۇپ، ئۇنىڭ ئاغرىقىنى بىخەتەر ۋە ئۈنۈملۈك يېنىكلىتىش ئۇسۇللىرىنى، شۇنداقلا تۇنجى چىشنى قانداق كۈتۈش كېرەكلىكىنى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ.
چىش چىقىش قاچان باشلىنىدۇ؟
ھەر بىر بالىنىڭ چىش چىقىش باشلىنىش ۋاقتى ئوخشىمايدۇ. كۆپىنچە بوۋاقلارنىڭ تۇنجى چىشى 6 ئايلىق ئەتراپىدا چىقىشقا باشلايدۇ. ئەمما بەزىلىرى 3-4 ئايلىقتا بالدۇرراق چىقسا، يەنە بەزىلىرى 1 ياشقا توشقاندىمۇ چىقماسلىقى مۇمكىن. بۇلارنىڭ ھەممىسى نورمال دائىرىگە كىرىدۇ.
ئادەتتە، ئاستىنقى ئىككى ئالدىنقى چىش (تۆۋەنكى مەركىزىي كۈرەك چىش) ئالدى بىلەن چىقىدۇ، ئاندىن ئۈستۈنكى ئىككى ئالدىنقى چىش چىقىدۇ.
چىش چىقىشنىڭ تىپىك ئالامەتلىرى: بالىڭىزدا بۇلار بارمۇ؟
چىش مىلىكنى يېرىپ چىقىش جەريانىدا، بالىڭىزدا تۆۋەندىكى بىر ياكى بىر نەچچە ئالامەت كۆرۈلۈشى مۇمكىن:
- شۆلگەينىڭ كۆپىيىشى: بوۋىقىڭىزنىڭ ئېغىزىدىن توختىماي شۆلگەي ئېقىپ، كىيىملىرىنى ھۆل قىلىۋېتىشى مۇمكىن.
- ھەممە نەرسىنى چايناش: ئۇ قولىنى، ئويۇنچۇقلىرىنى ۋە سىز بەرگەن ھەر قانداق نەرسىنى ئاغزىغا سېلىپ، قاتتىق چېپىش ۋە چايناشنى ياخشى كۆرىدۇ. بۇ مىلىككە بېسىم چۈشۈرۈپ، ئاغرىقنى ۋاقىتلىق يېنىكلىتىدۇ.
- بىئاراملىق ۋە يىغلاڭغۇلۇق: ئادەتتىكىدىن بەكرەك يىغلاڭغۇ، كەيپىياتى تۇراقسىز بولۇپ قالىدۇ، بولۇپمۇ كەچلىرى.
- چىش مىلىكنىڭ قىزىرىشى ۋە ئىششىشى: چىش چىقىدىغان جايدىكى مىلىك قىزىرىپ، سەل ئىششىپ قېلىشى مۇمكىن.
- ئۇيقۇسىنىڭ بۇزۇلۇشى: كېچىدە تېخىمۇ كۆپ ئويغىنىپ كېتىشى مۇمكىن.
- ئىشتىھاسىنىڭ تۇتۇلۇشى: مىلىكى ئاغرىغاچقا، ئېمىش ياكى قوشۇمچە يېمەكلىك يېيىشنى رەت قىلىشى مۇمكىن.
- قۇلىقىنى تارتىش ياكى مەڭزىنى سىلاش: مىلىك ئاغرىقى بەزىدە قۇلاق ۋە مەڭىزگە تارقىلىپ، شۇنداق بىئاراملىق پەيدا قىلىدۇ.
مۇھىم ئەسكەرتىش: يۇقىرى قىزىتما (38°C دىن يۇقىرى)، ئىچ سۈرۈش ياكى زۇكام قاتارلىقلار چىش چىقىشنىڭ بىۋاسىتە ئالامىتى ئەمەس. ئەگەر بالىڭىزدا بۇ ئالامەتلەر كۆرۈلسە، بۇ باشقا بىر كېسەللىكنىڭ ئالامىتى بولۇشى مۇمكىن، شۇڭا دوختۇر بىلەن مەسلىھەتلىشىڭ.
ئاغرىقنى يېنىكلىتىشنىڭ بىخەتەر ۋە ئۈنۈملۈك ئۇسۇللىرى
بالىڭىزنىڭ ئازابىنى كۆرۈش ئاتا-ئانىلار ئۈچۈن قىيىن. شۇ بەزى ئاغرىقنى يېنىكلىتىدىغان نۇرغۇن بىخەتەر ئۇسۇللارنى سىناپ باقسىڭىز بولىدۇ:
1. بېسىم چۈشۈرۈش ۋە ئۇۋۇلاش
- پاكىز بارماق: قولىڭىزنى ياخشى يۇيۇپ، پاكىز بارمىقىڭىز بىلەن بالىڭىزنىڭ مىلىكىنى ئاستا ئۇۋۇلاپ بېرىڭ. بۇ يېنىك بېسىم ئۇنى راھەتلەندۈرىدۇ.
- چاينايدىغان ئويۇنچۇقلار: كاۋچۇك (silicone) تىن ياسالغان، بىخەتەر چاينايدىغان ئويۇنچۇقلارنى بېرىڭ. ئۇلارنى مۇزلاتقۇچقا سېلىپ سوۋۇتۇپ بەرسىڭىز تېخىمۇ ياخشى (ئەمما تاشدەك مۇزلاپ قېلىشىدىن ساقلىنىڭ، بۇ چىش مىلىكنى زەخىملەندۈرۈشى مۇمكىن).
2. سوغۇق ئۆتكۈزۈش
- سوغۇق لۆڭگە: پاكىز، نەم لۆڭگىنى مۇزلاتقۇچتا بىر ئاز سوۋۇتۇپ، بالىڭىزغا چايناشقا بېرىڭ.
- سوۋۇتۇلغان قوشۇق: مېتال قوشۇقنى توڭلاتقۇدا سوۋۇتۇپ، چىش مىلىكىگە ئاستا بېسىپ بېرىڭ.
- سوغۇق يېمەكلىكلەر (6 ئايدىن ئاشقان بوۋاقلار ئۈچۈن): سوغۇق ئالما قىيامى ياكى قېتىققا ئوخشاش يېمەكلىكلەرنى بەرسىڭىز بولىدۇ.
3. ئاغرىق توختىتىش دورىلىرى (دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بىلەن)
- ئەگەر بالىڭىز بەك ئازابلانسا، بالىلار دوختۇرى بىلەن مەسلىھەتلىشىپ، بوۋاقنىڭ يېشى ۋە بەدەن ئېغىرقىغا ماس كېلىدىغان پاراسېتامول (acetaminophen/paracetamol) قاتارلىق ئاغرىق توختىتىش دورىلىرىنى بەرسىڭىز بولىدۇ. ئەمما ھەرگىز ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن دورا بېرىشنى قارار قىلماڭ!
قايسى ئۇسۇللاردىن ساقلىنىش كېرەك؟
- چىش مەرھىمى ئىشلەتمەڭ: بېنزوكايىن (benzocaine) تەركىبى بار گېللەر بوۋاقلاردا مېتېموگلوبىنېمىيە (methemoglobinemia) دەپ ئاتىلىدىغان خەتەرلىك بىر كېسەللىكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. شۇڭا بۇ خىل مەھسۇلاتلاردىن يىراق تۇرۇڭ.
- مارجان ئاسماڭ: بەزىلەر بوۋاقلىرىغا مارجان ئېسىپ قويسا، بوۋاقلار شۇنى چىشلىسە ئاغرىقى ئازىيىدۇ دەپ ئويلايدۇ، ئەمما بۇلار سەۋەپلىك بوغۇلۇپ قېلىش ۋە تۇنجۇقۇش خەۋپى بار، ھەمدە ئۇنىڭ ئاغرىق توختىتىش ئۈنۈمى ئىلمىي ئىسپاتلانمىغان.
- ئۆي شارائىتىدا ياسالغان «دورا» لار: ھەر قانداق ئىسپىرتلىق ياكى باشقا خىمىيەلىك ماددىلارنى بوۋاقنىڭ چىش مىلىكىگە سۈرۈشتىن قەتئىي ساقلىنىڭ.
تۇنجى چىشنى كۈتۈش: ئۆمۈرلۈك ساغلاملىقنىڭ باشلىنىشى
تۇنجى چىش كۆرۈنگەن ھامان، چىش ئاسراشنى باشلاش كېرەك.
- چوتكىلاش: كۈنىگە ئىككى قېتىم، يۇمشاق تۈكلۈك بوۋاقلار چىش چوتكىسى ياكى بارمىقىڭىزغا كىيىدىغان كاۋچۇك چوتكا بىلەن چىشىنى ئاستا چوتكىلاڭ.
- چىش پاستىسى: دەسلەپتە پەقەت سۇ بىلەنلا چوتكىلىسىڭىز بولىدۇ. 18 ئايلىق بولغاندا، بالىلار چىش دوختۇرىنىڭ تەۋسىيەسى بويىچە، گۈرۈچ دانىچىسىدەككىچىك مىقداردا فتورلۇق چىش پاستىسى ئىشلەتسىڭىز بولىدۇ.
- بوتۇلكا بىلەن ئۇخلىمىسۇن: ھەرگىز بوۋاقنى سۈت بوتۇلكىسىنى ئېغىزىغا سېلىپ ئۇخلىتىپ قويماڭ.
چىش چىقىش گەرچە بىر ئاز قىيىنچىلىق ئېلىپ كېلىدىغان جەريان بولسىمۇ، ئۇ بالىڭىزنىڭ ئۆسۈپ-يېتىلىشىدىكى تەبىئىي ۋە مۇھىم بىر باسقۇچتۇر. سىزنىڭ سەۋرچانلىقىڭىز، مېھرىڭىز ۋە يۇقىرىدىكى بىخەتەر ئۇسۇللارنى قوللىنىشىڭىز بىلەن، بالىڭىز بۇ مەزگىلدىن ئاسانراق ئۆتەلەيدۇ. ئۇنىڭ ھەر بىر كىچىككىنە مەرۋايىت چىشىنىڭ چىقىشى — ئۇنىڭ ساغلام كەلگۈسىگە قويۇلغان يەنە بىر مۇستەھكەم قەدەم دېمەكتۇر.
