ئاقسىل (protein) ئادەم بەدىنىنىڭ ھاياتلىق پائالىيىتىنى ساقلاشتا زۆرۈر بولغان ئوزۇقلۇق ماددا بولۇپ، بەدەننىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشى، ھۈجەيرىلەرنىڭ ئەسلىگە كېلىشى ۋە ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى جارى قىلدۇرۇشتا ئىنتايىن مۇھىم. تۆۋەندىكىسى ئاقسىلغا مۇناسىۋەتلىك بىر قىسىم تەپسىلىي ئۇچۇرلار:
- قۇرۇلما ئىقتىدارى:ئاقسىل ئامىنو كىسلاتاسىنىڭ پېپتىد بېغى ئارقىلىق ئۇلىنىشىدىن ھاسىل بولغان يۇقىرى مولېكۇلىلىق بىرىكمە بولۇپ، ئۇلار بەدەندە قاتلىنىپ ئالاھىدە ئىقتىدارغا ئىگە ستېرېئولۇق قۇرۇلمىنى شەكىللەندۈرىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلار ئاقسىلنىڭ بىئولوگىيىلىك ئاكتىپلىقىنى بەلگىلەيدۇ.
- مۇھىم كېلىش مەنبەسى:ئاقسىلنىڭ كېلىش مەنبەسى كۆپ خىل بولۇپ، ھايۋانات تۈرىدىكى يېمەكلىكلەر، مەسىلەن، گۆش، تۇخۇم ۋە سۈت مەھسۇلاتلىرى، شۇنىڭدەك ئۆسۈملۈك تۈرىدىكى يېمەكلىكلەر، مەسىلەن، پۇرچاق تۈرىدىكىلەر، قاتتىق پوستلۇق مېۋە ۋە دانلىق زىرائەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئوخشاش بولمىغان يېمەكلىكلەرنىڭ تەركىبىدىكى ئاقسىل مىقدارى ۋە سۈپىتىدە پەرق مەۋجۇت بولۇپ، «ئەلا سۈپەتلىك ئاقسىل» دەپ قارىلىدىغان يېمەكلىكلەر تۇخۇم، سۈت قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
- ھاياتلىق ئاساسى:ئاقسىل ھۈجەيرە، توقۇلما ۋە ئەزالارنى تەشكىل قىلىدىغان ئاساسىي ماددا بولۇپ، مۇسكۇل قۇرۇلۇشى، سۆڭەكنىڭ يېتىلىشى، قاننىڭ ئۇيۇشى، فېرمېنت ۋە ھورمۇننىڭ بىرىكىشى قاتارلىق ھالقىلىق فىزىيولوگىيەلىك جەريانلارغا چېتىلىدۇ.
- ئوزۇقلۇق ساغلاملىقى:ئاقسىلنى مۇۋاپىق قوبۇل قىلىش تەن ساغلاملىقىنى ساقلاشتا ئىنتايىن مۇھىم. ئاقسىل يېتىشمىسە مۇسكۇللارنىڭ سۈپىتى تۆۋەنلەش، ئىممۇنىتېت كۈچى ئاجىزلاش، يارا ئېغىزىنىڭ ساقىيىشى ئاستا بولۇش قاتارلىق مەسىلىلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. شۇڭا، يېتەرلىك ئاقسىل قوبۇل قىلىشقا كاپالەتلىك قىلىش ساغلام يېمەك – ئىچمەكنىڭ بىر قىسمى.
- ئۆزئارا تەسىر كۆرسىتىش:ئاقسىلنىڭ ئىقتىدارى ئىرسىيەت ئامىلى، ئوزۇقلىنىش ئەھۋالى، تۇرمۇش ئۇسۇلى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان كۆپ خىل ئامىللارنىڭ تەسىرىگە ئۇچرايدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئاقسىل بىلەن ياغ، كاربون سۇ بىرىكمىلىرى قاتارلىق باشقا ئوزۇقلۇق ماددىلار ئوتتۇرىسىدىمۇ مۇرەككەپ ئۆزئارا تەسىر مەۋجۇت.
- ھەزىم قىلىپ سۈمۈرۈلۈش:قوبۇل قىلىنغان ئاقسىل ھەزىم قىلىش يولىدا ئامىنو كىسلاتاسىغا پارچىلىنىدۇ، ئارقىدىن ئىنچىكە ئۈچەي تەرىپىدىن سۈمۈرۈلۈپ قانغا كىرىپ، يېڭى ئاقسىلنى بىرىكتۈرۈشكە ئىشلىتىلىدۇ ياكى ئېنېرگىيە مەنبەسى قىلىنىدۇ.
- ساقلاش مېتابولىزمى:ئادەم بەدىنىدە ئارتۇق ئاقسىل ساقلانمايدۇ، شۇڭا كۈندىلىك يېمەك – ئىچمەك ئارقىلىق قوبۇل قىلىشقا توغرا كېلىدۇ. ئارتۇق ئامىنو كىسلاتاسى ئېنېرگىيەگە ئايلىنىدۇ ياكى جىگەردىكى گلىكوگېنغا ئايلىنىدۇ ياكى مايغا ئايلىنىدۇ.
- ئازوت تەڭپۇڭلۇقى:بەدەن ئازوت تەڭپۇڭلۇقى ئارقىلىق ئاقسىلنىڭ بىرىكىشى ۋە پارچىلىنىشىنى تەڭشەيدۇ، بۇ ئۆسۈش، يېتىلىش ۋە كېسەللىكنىڭ ئەسلىگە كېلىش مەزگىلىدىكى يەككە تەن ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.
- ئاقسىل تۈرى:ئاقسىلنىڭ تۈرى كۆپ بولۇپ، شەكلى، چوڭ – كىچىكلىكى ۋە ئىقتىدارىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا ئاساسەن، ئېنزىم، توشۇغۇچى ئاقسىل، قۇرۇلما ئاقسىلى، ئانتىتېلا قاتارلىق كۆپ خىل تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ، ھەرقايسىسى جانلىقلار تېنىدە ئوخشاش بولمىغان روللارنى ئوينايدۇ.
دىققەت قىلىشقا تېگىشلىكى شۇكى، گەرچە ئاقسىل ئادەم بەدىنى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم بولسىمۇ، لېكىن زىيادە قوبۇل قىلىش يۈك ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن، بولۇپمۇ بۆرەك ئىقتىدارىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، يېمەك – ئىچمەكتىكى ئاقسىلنىڭ مۇۋاپىق مىقداردا قوبۇل قىلىنىشىنى شەخسنىڭ يېشى، جىنسى، بەدەن ئېغىرلىقى، بەدەن ئەھۋالى ۋە ھەرىكەت سەۋىيەسى قاتارلىق ئامىللارغا ئاساسەن تەڭشەش كېرەك.
ئومۇمەن ئېيتقاندا، ئاقسىل ئادەم بەدىنى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئوزۇقلۇق ماددا بولۇپ، ھاياتلىق پائالىيىتى ۋە ساغلاملىق ھالىتىنى ساقلاشتا يادرولۇق رول ئوينايدۇ. ئاقسىلنىڭ قۇرۇلمىسى، ئىقتىدارى، كېلىش مەنبەسى ۋە ئۇنىڭ ئادەم بەدىنىدىكى مېتابولىزم جەريانىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق يېمەك – ئىچمەك پىلانى تۈزۈش ۋە ئوزۇقلۇق تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاشقا پايدىلىق.
 ئادەم بەدىنىنىڭ ھاياتلىق پائالىيىتىنى ساقلاشتا زۆرۈر بولغان ئوزۇقلۇق ماددا بولۇپ، بەدەننىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشى، ھۈجەيرىلەرنىڭ ئەسلىگە كېلىشى ۋە ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى جارى قىلدۇرۇشتا ئىنتايىن مۇھىم.){kind=link}