زامانىۋى تېخنىكا تەرەققىياتى بىزگە قولايلىق ئېلىپ كەلگەن بولسىمۇ، لېكىن ئائىلە ئىچىدىكى يېقىنلىققا، بولۇپمۇ ئەر-خوتۇنلارنىڭ جىنسىي يېقىنلىقىغا سەلبىي تەسىر كۆرسەتمەكتە. بۇ تېما ھازىرقى زامان تىبابىتى ۋە پىسخولوگىيەسىدىكى ئەڭ مۇھىم مەسىلىلەرنىڭ بىرىگە ئايلاندى. بىز رەقەملىك دەۋردە ياشاۋاتقان بولغاچقا، ئېكران بىلەن ئۆتكۈزگەن ۋاقتىمىز جۈپتىمىز بىلەن ئۆتكۈزگەن سۈپەتلىك ۋاقتىمىزنىڭ ئورنىنى ئېلىۋالدى. بۇ ماقالىدە تېخنىكىنىڭ نېرۋا سىستېمىسى، ھورمون تەڭپۇڭلۇقى ۋە جىنسىي ساغلاملىققا كۆرسىتىدىغان تەسىرىنى تەپسىلىي تەھلىل قىلىمىز.
رەقەملىك دۇنيانىڭ ياتلىشىش ئۈنۈمى
بۈگۈنكى كۈندە نۇرغۇن ئەر-خوتۇنلار بىر كارىۋاتتا يېتىپ تۇرۇپمۇ، بىر-بىرى بىلەن پاراڭلىشىشنىڭ ئورنىغا يانفون كۆرۈش بىلەن ئاۋارە بولىدۇ. بۇ ھادىسە پىسخولوگىيەدە «فۇببىڭ» (Phubbing) دەپ ئاتىلىدۇ، يەنى جۈپتىگە سەل قاراپ تېلېفونغا بېرىلىپ كېتىش ئەھۋالىنى كۆزدە تۇتىدۇ. بۇ خىل قىلمىش ئەر-خوتۇنلار ئارىسىدىكى ھېسسىيات باغلىنىشىنى ئاجىزلاشتۇرۇپ، بىر خىل روھىي يالغۇزلۇقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. كىشىلەر ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىكى قىسقا سىنلار ۋە ئۇچۇرلارغا ئۆگىنىپ قالغاندا، مېڭىدىكى دوپامىن مىقدارى يۇقىرى ئۆرلەيدۇ، بۇنىڭ بىلەن ھەقىقىي دۇنيادىكى ئاستا ۋە چوڭقۇر يېقىنلىقتىن كېلىدىغان ھۇزۇر ئاجىزلىغاندەك تۇيۇلىدۇ.
تېخنىكىنىڭ يەنە بىر خەۋپى شۇكى، ئۇ خىزمەت بىلەن شەخسىي تۇرمۇشنىڭ چەك-چېگراسىنى يوقاتتى. ئېلېكترونلۇق خەت ۋە خىزمەت ئۇچۇرلىرى ياتاق ئۆيىگىچە كىرىپ كەلگەچكە، كىشىلەر يېنىكلىيەلمەيدىغان بىر خىل تېخنىكا بېسىمى ئاستىدا قالىدۇ. بېسىم ئاستىدا قالغان مېڭە «جەڭ قىلىش ياكى قېچىش» ھالىتىگە كىرىدىغان بولغاچقا، جىنسىي ئارزۇنى قوزغايدىغان پاراسىمپاتىك نېرۋا سىستېمىسى تاقىلىپ قالىدۇ.
كۆك نۇر ۋە ھورمون تەڭپۇڭسىزلىقى
ئېكراندىن چىقىدىغان كۆك نۇر پەقەت كۆزنىلا چارچىتىپ قالماي، بەلكى بەدەننىڭ بىئولوگىيەلىك سائىتىنى قالايمىقانلاشتۇرىدۇ. كۆك نۇر مېلاتونىن (Melatonin) ھورمونىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى توسۇپ، ئۇيقۇ سۈپىتىنى تۆۋەنلىتىدۇ. ئۇيقۇ يېتەرلىك بولمىغاندا، ئەرلەردە تېستوستېرون مىقدارى تۆۋەنلەيدۇ، ئاياللاردا بولسا ئېستروگېن تەڭپۇڭلۇقى بۇزۇلىدۇ. بۇ جەريان ئاستا-ئاستا جىنسىي يېقىنلىقنىڭ ئازىيىشىغا سەۋەب بولىدۇ.
- ئېكرانغا كۆپ قاراش مېڭىنى چارچىتىپ، روھىي يېقىنلىققا بولغان ئېنېرگىيەنى تۈگىتىدۇ.
- ئۇدا ئۈسكۈنە ئىشلىتىش بەدەننىڭ ھەرىكەت مىقدارىنى ئازايتىپ، قان ئايلىنىشنى ئاستىلىتىدۇ.
- تېخنىكا ئېلىپ كەلگەن سۈنئىي غىدىقلاشلار ھەقىقىي جىنسىي ئارزۇنى سۇسلاشتۇرىدۇ.
يېقىنقى تىببىي تەتقىقات نەتىجىلىرى
يېقىنقى يىللاردا ئېلىپ بېرىلغان ئىلمىي تەكشۈرۈشلەر تېخنىكىنىڭ ئائىلە مۇناسىۋىتىگە بولغان زىيىنىنى تېخىمۇ ئېنىق كۆرسىتىپ بەردى. 2023-يىلى ئىجتىمائىي ۋە شەخسىي مۇناسىۋەتلەر ژۇرنىلى (Journal of Social and Personal Relationships) ئېلان قىلغان بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، «تېخنىكا كاشىلىسى» (Technoference) ئەر-خوتۇنلار ئارىسىدىكى جىنسىي مۇناسىۋەتنىڭ سۈپىتى ۋە قېتىم سانىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىتىۋەتكەن. تەتقىقاتچىلار يەنە ئەقلىيفونلارنىڭ مېڭىدىكى دوپامىن سىستېمىسىنى زىيادە قوزغىتىپ، ھەقىقىي ئىنسانىي مۇناسىۋەتتىن كېلىدىغان ھۇزۇرنى ئاجىزلاشتۇرىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. بۇ ئەھۋال ئۇزۇن مەزگىل داۋاملاشقاندا، جۈپلەر ئارىسىدا تۇيغۇسىزلىق ۋە سوغۇقچىلىق شەكىللىنىدۇ.
روھىي باغلىنىشنى قانداق ئەسلىگە كەلتۈرۈش كېرەك؟
تېخنىكىنىڭ زىيىنىدىن ساقلىنىپ، جىنسىي ساغلاملىق ۋە يېقىنلىقنى قايتىدىن قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن، ئاڭلىق تىرىشچانلىق كۆرسىتىش كېرەك. ئەڭ مۇھىمى، ياتاق ئۆينى بىر مۇقەددەس، تېخنىكىسىز رايونغا ئايلاندۇرۇش زۆرۈر. ئەر-خوتۇنلار بىر-بىرىگە ۋاقىت ئاجرىتىشنى، كۆز بىلەن ئالاقە قىلىشنى ۋە جىسمانىي يېقىنلىقنى تېخنىكىلىق كۆڭۈل ئېچىشتىن ئۈستۈن قويۇشى كېرەك.
مۇناسىۋەتتىكى روھىي باغلىنىش كۈچەيگەندە، جىنسىي يېقىنلىق تەبىئىي ھالدا ئەسلىگە كېلىدۇ. ئوكسىتوسىن دەپ ئاتىلىدىغان «مۇھەببەت ھورمونى» پەقەت ئىنسانلار بىر-بىرىگە تېگىش قىلغاندا، سۆزلەشكەندە ۋە بىر-بىرىنىڭ ھېسسىياتىنى چۈشەنگەندە ئاجرىلىپ چىقىدۇ. يانفون ئېكرانى ھەرگىزمۇ بۇ خىل ئىنسانىي ئېھتىياجنى قاندۇرالمايدۇ.
- ياتاق ئۆيگە يانفون ئېلىپ كىرمەسلىكنى قائىدە قىلىپ بېكىتىڭ.
- ھەر كۈنى كەم دېگەندە 20 مىنۇت ئۈسكۈنىسىز يۈزتۇرا پاراڭلىشىڭ.
- تېخنىكا بېسىمىنى ئازايتىش ئۈچۈن كەچتە خىزمەت ئۇچۇرلىرىنى تاقاڭ.
خۇلاسە قىلغاندا، تېخنىكا بىر قورال، لېكىن ئۇ بىزنىڭ ئەڭ يېقىن مۇناسىۋەتلىرىمىزگە خوجايىنلىق قىلماسلىقى كېرەك. ساغلام بىر جىنسىي تۇرمۇش ئۈچۈن، ئالدى بىلەن ئېكراننىڭ سىرتىدىكى ھەقىقىي دۇنياغا قايتىش لازىم.
