دۇنيا تېببىي ساھەسىدە، بولۇپمۇ چىش كېسەللىكلىرى ئىلمىدە ئىنقىلاب خاراكتېرلىك بىر يېڭىلىق بارلىققا كەلدى. ياپونىيەلىك ئالىملار ئىنسانلارنىڭ چۈشۈپ كەتكەن ياكى كەم چىشلىرىنى تەبىئىي ئۇسۇلدا قايتا ئۆستۈرۈش نىشانىغا بىر قەدەم يېقىنلاشتى. كىيوتو ئۇنىۋېرسىتېتى دوختۇرخانىسىنىڭ تەتقىقاتچىلىرى دۇنيادىكى تۇنجى قېتىملىق ئىنسانلار ئۈستىدىكى چىش ئەسلىگە كەلتۈرۈش كلىنىكىلىق سىنىقىنى باشلىغان بولۇپ، بۇ تېخنىكا يېقىن كەلگۈسىدە سۈنئىي چىش كۆچۈرۈش تېخنىكىسىنىڭ ئورنىنى ئېلىشى مۇمكىن.
چىش ئۆستۈرۈش تېخنىكىسىنىڭ ئىلمىي ئاساسى ۋە جەريانى
بۇ بۆسۈش خاراكتېرلىك تەتقىقاتى چىش ئۆستۈرۈش دورىسى دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل ئالاھىدە دورا ئۈستىدە قۇرۇلغان. ئىنسانلارنىڭ جاۋغاي سۆڭىكىنىڭ ئىچىدە تۇغما ھالەتتە تەرەققىي قىلمىغان «ئۇخلاپ ياتقان» چىش بىخلىرى بولىدۇ. نورمال ئەھۋالدا، ئىنسانلاردا سۈت چىشلىرى ۋە تۇراقلىق چىشلاردىن ئىبارەت ئىككى قېتىم چىش چىقىدۇ، ئەمما ئۈچىنچى قېتىملىق چىش چىقىش جەريانى بەدەندىكى مەلۇم بىر خىل ئاقسىل تەرىپىدىن توسۇپ قويۇلىدۇ.
ياپونىيە ئالىملىرى USAG-1 دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل ئاقسىلنى بايقىغان بولۇپ، بۇ ئاقسىل چىشلارنىڭ يېتىلىشىنى چەكلەش رولىنى ئوينايدىكەن. تەتقىقاتچىلار مەخسۇس ئانتىتېلا ئىشلىتىش ئارقىلىق، بۇ ئاقسىلنىڭ تەسىرىنى يوقىتىشنى نىشان قىلغان. ئەگەر بۇ ئاقسىلنىڭ توسالغۇسى بېسىقتۇرۇلسا، ئىنسان بەدىنىدىكى يوشۇرۇن چىش بىخلىرى قوزغىلىپ، يېڭى چىشلار تەرەققىي قىلىشقا باشلايدىكەن. ئالىملار بۇنى ئىنسانلارنىڭ ئۈچىنچى ئەۋلاد چىش چىقىرىش جەريانى دەپ تەسۋىرلىمەكتە.
ھايۋانلار ئۈستىدىكى سىناقلار ۋە كىشىنى ھاياجانلاندۇرىدىغان نەتىجىلەر
بۇ تېخنىكىنىڭ مۇمكىنچىلىكى دەسلەپتە 2021-يىلى «Scientific Reports» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان تەتقىقات نەتىجىسى بىلەن ئىسپاتلانغان. ئالىملار چاشقانلارغا USAG-1 ئاقسىلىنى چەكلەيدىغان دورىنى بەرگەندىن كېيىن، چاشقانلاردا يېڭى چىشلارنىڭ ئۆسۈپ چىققانلىقى كۆزىتىلگەن. بۇ نەتىجە پۈتۈن دۇنيانىڭ دىققىتىنى قوزغىغان. شۇنىڭدىن كېيىن، تەتقىقات دائىرىسى كېڭەيتىلىپ، تۈزۈلۈشى ئىنسانلارغا تېخىمۇ يېقىن بولغان كىرپە ۋە ئىتلار ئۈستىدە سىناق ئېلىپ بېرىلغان.
ئىتلار ئۈستىدە ئېلىپ بېرىلغان تەتقىقاتتا، كەم بولغان چىشلارنىڭ قايتىدىن ئۆسۈپ چىققانلىقى ۋە بۇ چىشلارنىڭ فۇنكسىيە جەھەتتىن نورمال چىشلار بىلەن ئوخشاش ئىكەنلىكى ئېنىقلانغان. ئەڭ مۇھىمى، ھايۋانلار ئۈستىدىكى سىناق جەريانىدا ھېچقانداق ئېغىر دەرىجىدىكى ئەكس تەسىر بايقالمىغان. بۇ غەلىبىلىك قەدەملەر ئىنسانلار ئۈستىدىكى كىلىنىكىلىق سىناقلارنىڭ باشلىنىشىغا ئاساس سالغان.
ئىنسانلار ئۈستىدىكى كىلىنىكىلىق سىناقنىڭ باسقۇچلىرى
ئىنسانلار ئۈستىدىكى كىلىنىكىلىق سىناقلار 2024-يىلىنىڭ ئاخىرىدا رەسمىي باشلانغان بولۇپ، 2025-يىلىغىچە داۋاملىشىشى مۆلچەرلەنمەكتە. سىناقنىڭ بىرىنچى باسقۇچىغا 30 ياشتىن 64 ياشقىچە بولغان، ئاز دېگەندە بىر دانە چىشى كەم بولغان ساغلام ئەرلەر قاتناشتۇرۇلغان. تەتقىقاتنىڭ بۇ باسقۇچىدىكى ئاساسلىق مەقسەت دورىنىڭ بىخەتەرلىكى، ئەڭ مۇۋاپىق مىقدارى ۋە دەسلەپكى ئۈنۈمىنى تەكشۈرۈشتىن ئىبارەتتۇر.
2026-يىلى ئېلان قىلىنغان ئەڭ يېڭى ئالدىن مەلۇماتلارغا قارىغاندا، سىناق نەتىجىسى ئىنتايىن ئۈمىدلىك بولغان. سىناققا قاتناشقۇچىلاردا ھېچقانداق ئەجەللىك ياكى ئېغىر زىيانلىق ئەكس تەسىر كۆرۈلمىگەن. سىناقنىڭ كېيىنكى باسقۇچىدا، تۇغما چىش كەمچىل بولۇش (congenital anodontia) كېسىلىگە گىرىپتار بولغان بالىلارنى داۋالاش نىشان قىلىنىدۇ. بۇ كېسەللىك گېن سەۋەبىدىن كىشىلەردە تەبىئىي چىش يېتىلمەسلىكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
تېخنىكىلىق قىيىنچىلىقلار ۋە كەلگۈسى تەرەققىيات
گەرچە بۇ يېڭىلىق كىشىنى ھاياجانلاندۇرسىمۇ، ئەمما ئالىملار بىر قىسىم قىيىنچىلىقلارنىڭ تېخى مەۋجۇت ئىكەنلىكىنى ئەسكەرتمەكتە. مەسىلەن، يېڭىدىن ئۆسۈپ چىققان چىشلارنىڭ نېرۋا ۋە قان تومۇرلار بىلەن مۇكەممەل تۇتاشالايدىغان-تۇتاشالمايدىغانلىقى، شۇنداقلا باشقا چىشلار بىلەن توغرا رەتلىنىپ چىقىش-چىقماسلىقى تېخىمۇ كۆپ كۆزىتىشكە ئېھتىياجلىق. ئۇنىڭدىن باشقا، بۇ خىل USAG-1 ئاقسىلى چەكلىگۈچى دورىنىڭ تەننەرخىمۇ بىر مەسىلە.
دەسلەپكى مۆلچەرلەرگە قارىغاندا، بىر دانە چىشنى ئۆستۈرۈشنىڭ تەننەرخى تەخمىنەن 11 مىڭ دوللار ئەتراپىدا بولۇشى مۇمكىن. بۇ تەننەرخ نۆۋەتتىكى نۇرغۇن سۈنئىي چىش كۆچۈرۈش باھاسىدىن يۇقىرىدۇر. لېكىن تەتقىقاتچىلار تېخنىكىنىڭ پىشىپ يېتىلىشى ۋە ئومۇملىشىشىغا ئەگىشىپ، تەننەرخنىڭ تۆۋەنلەيدىغانلىقىغا ئىشىنىدۇ. ئالىملارنىڭ نىشانى 2030-يىلىغا بارغاندا، بۇ داۋالاش ئۇسۇلىنى پۈتۈن دۇنيادىكى چىشى كەم كىشىلەرنىڭ ئىشلىتىشىگە سۇنۇشتۇر.
ئىنسانىيەتنىڭ ساغلاملىقىغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى
بۇ تېخنىكا پەقەت تۇغما كېسەللىكلەرنىلا ئەمەس، بەلكى قېرىش، تاشقى زەخىملىنىش ياكى چىش مىلىكى كېسەللىكلىرى سەۋەبىدىن چىشىدىن ئايرىلغان مىليونلىغان كىشىلەرنىڭ دەردىگە دەۋا بولالايدۇ. ئەگەر بۇ تەبىئىي گېن تېخنىكىسى مۇۋەپپەقىيەتلىك بولسا، ئىنسانلار ئەمدى مېتال ياكى پلاستىك ماتېرىياللاردىن ياسالغان سۈنئىي چىشلارغا تايانمىسىمۇ بولىدۇ. ئۆز بەدىنىمىزدىن چىققان جانلىق چىشلار ساغلاملىق ۋە تۇرمۇش سۈپىتىنى تۈپتىن ئۆستۈرىدۇ.
ياپونىيە ئالىملىرىنىڭ بۇ تەتقىقاتى مېدىتسىنا تارىخىدىكى يېڭى بىر سەھىپىنى ئاچتى. گەرچە كىلىنىكىلىق سىناقلار تېخى تولۇق ئاخىرلاشمىغان بولسىمۇ، ئەمما ھازىرقى نەتىجىلەر بىزگە شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، يېقىن كەلگۈسىدە چىش كۆچۈرۈش دوختۇرخانىدا ئېلىپ بېرىلىدىغان ئوپېراتسىيەدىن، دورا ئارقىلىق ئۆز ئۆزىنى ئەسلىگە كەلتۈرىدىغان ئاددىي بىر جەريانغا ئايلىنىشى مۇمكىن.
