زامانىۋى تۇرمۇش رىتىمىنىڭ تېزلىشىشى، خىزمەت بېسىمىنىڭ ئېشىشى ۋە ئېلېكترونلۇق مەھسۇلاتلارنىڭ ئومۇملىشىشىغا ئەگىشىپ، ئۇيقۇسىزلىق نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ئورتاق ئازابىغا ئايلاندى. نۇرغۇن كىشىلەر كېچىسى ئۇخلىيالماسلىقنى پەقەت پىسخىكىلىق بېسىمدىن كۆرىدۇ، ئەمما تىببىي تەتقىقاتلار شۇنى ئىسپاتلىدىكى، بەدەندىكى بەزى ۋىتامىنلارنىڭ كەمچىل بولۇشى نېرۋا سىستېمىسىنىڭ تەڭپۇڭسىزلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، ئۇيقۇسىزلىقنىڭ تۈپ سەۋەبچىسى بولۇپ قالىدىكەن. ئەگەر سىزمۇ ئۇزۇن مۇددەت ئۇيقۇسىزلىق، كېچىسى كۆپ چۈش كۆرۈش ياكى تېز ئويغىنىپ كېتىش دەردىنى تارتىۋاتقان بولسىڭىز، بەدىنىڭىزدە تۆۋەندىكى ئۈچ خىل ۋىتامىننىڭ كەم-كۈتۈلۈگى بار-يوقلۇقىغا دىققەت قىلىشىڭىز كېرەك.
ۋىتامىن B گۇرۇپپىسى: نېرۋا سىستېمىسىنىڭ تىنىچلاندۇرغۇچىسى
ۋىتامىن B گۇرۇپپىسى، بولۇپمۇ B1، B6 ۋە B12 ۋىتامىنلىرى مېڭە ۋە نېرۋا ساغلاملىقى ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان ئوزۇقلۇق ماددىلاردۇر. بۇ ۋىتامىنلار مېڭىدىكى «كەيپىياتنى تەڭشىگۈچى» دەپ ئاتالغان سېروتونىن ۋە GABA (گامما-ئامىنو بۇتېرىك كىسلاتا) قاتارلىق نېرۋا يەتكۈزگۈچى ماددىلارنىڭ بىرىكىشىگە بىۋاسىتە قاتنىشىدۇ. GABA ماددىسى نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنىڭ ھەددىدىن زىيادە قوزغىلىشىنى تىزگىنلەپ، ئادەمنىڭ ئارام ئېلىش ھالىتىگە كىرىشىگە ياردەم بېرىدۇ.
ئەگەر بەدەندە ۋىتامىن B1 كەمچىل بولسا، نېرۋا تالالىرىنىڭ ئېنېرگىيە ئالمىشىشى توسالغۇغا ئۇچراپ، ئادەم زىيادە جىددىيلىشىدىغان ۋە بىئارام بولىدىغان بولۇپ قالىدۇ. ۋىتامىن B12 بولسا نېرۋا پەردىلىرىنى قوغداش ۋە ئۇيقۇ رىتمىنى تەڭشەشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ. شۇڭا، يېمەك-ئىچمىكى تەڭپۇڭ بولمىغان ياشلاردا ۋىتامىن B گۇرۇپپىسى كەمچىل بولسا، كېچىسى مېڭە ئارام ئالالماي، «كۆز يۇمغان بىلەن ئەقىل ئويغاق» تۇرۇش ئەھۋالى كۆرۈلىدۇ.
ۋىتامىن D: ئۇيقۇ ھورمۇنىنىڭ مەنبەسى
ۋىتامىن D پەقەت سۆڭەك ساغلاملىقى ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى ئۇيقۇ سۈپىتى ئۈچۈنمۇ ئىنتايىن مۇھىم. يېقىنقى يىللاردىن بۇيانقى ستاتىستىكىلىق مەلۇماتلارغا قارىغاندا، سوزۇلما خاراكتېرلىك ئۇيقۇسىزلىق كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلارنىڭ %75 تىن كۆپرەكىدە ۋىتامىن D سەۋىيەسى نۇرمال كۆرسەتكۈچتىن تۆۋەن بولغان. ۋىتامىن D مېڭىدىكى ئۇيقۇنى باشقۇرىدىغان رايونلاردىكى رېتسېپتورلار ( قوبۇل قىلغۇچى ئاقسىللار ) بىلەن بىرىكىپ، مېلاتونىن ( ئۇيقۇ ھورمۇنى ) نىڭ ئىشلىنىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
بەدەندە ۋىتامىن D يېتەرلىك بولمىغاندا، بەدەننىڭ بىئولوگىيەلىك سائىتى قالايمىقانلىشىپ كېتىدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئادەم كېچىسى ئۇخلىيالمايدىغان، ئەمما كۈندۈزى قاتتىق مۈگدەيدىغان بولۇپ قالىدۇ. قۇياش نۇرى ۋىتامىن D نىڭ ئەڭ ياخشى مەنبەسى بولۇپ، ھەپتىدە بىر قانچە قېتىم سىرتتا ئاپتاپقا قاقلىنىش ياكى دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بىلەن ۋىتامىن D تولۇقلىمىسى ئىستېمال قىلىش ئۇيقۇ سۈپىتىنى ئۈنۈملۈك ئۆستۈرىدۇ.
ۋىتامىن E: مېڭە ھۈجەيرىلىرىنىڭ قوغدىغۇچىسى
ۋىتامىن E كۈچلۈك ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بولۇپ، ئۇ مېڭە ھۈجەيرىلىرىنى ئەركىن رادىكاللارنىڭ زىيانكېشلىكىدىن قوغدايدۇ. تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، ۋىتامىن E كېچىدە مېڭە نېرۋىلىرىنىڭ نورمالسىز قوزغىلىشىنى ئازايتىپ، ئۇيقۇنىڭ چوڭقۇر بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدىكەن. بولۇپمۇ ئۇيقۇسى ناچار، كېچىدە پات-پات ئويغىنىپ كېتىدىغان ياكى كۆپ چۈش كۆرۈپ چارچاپ كېتىدىغان كىشىلەر ئۈچۈن ۋىتامىن E نىڭ رولى ناھايىتى چوڭ.
ۋىتامىن E يەنە ئاپتونوم نېرۋا سىستېمىسىنى مۇقىملاشتۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ. ئۇيقۇسىزلىق جەريانىدا بەدەندە ئوكسىدلىنىش بېسىمى ئېشىپ كېتىدۇ، ۋىتامىن E دەل مۇشۇ بېسىمنى تۆۋەنلىتىپ، بەدەننىڭ ئەسلىگە كېلىشىگە شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ. شۇڭا، يېمەك-ئىچمەكتە قاتتىق پوستلۇق مېۋىلەرنى مۇۋاپىق ئىستېمال قىلىش ئۇيقۇنى ياخشىلاشنىڭ ئاددىي بىر يولىدۇر.
ۋىتامىنلارنى قانداق ئىلمىي تولۇقلاش كېرەك؟
ۋىتامىن تولۇقلاشتا «قايسى كۆپ بولسا شۇ ياخشى» دېگەن قاراش خاتا. ئەڭ ياخشىسى تەبىئىي يېمەكلىكلەر ئارقىلىق تولۇقلاش ۋە تۇرمۇش ئادىتىنى ماسلاشتۇرۇشتۇر.
تۆۋەندىكى تەۋسىيەلەر سىزنىڭ ئۇيقىڭىزنى ياخشىلاشقا ياردەم بېرىدۇ:
- يېمەكلىك تۈرلىرىنى كۆپەيتىش: يېشىل يوپۇرماقلىق كۆكتاتلار، دانلىق زىرائەتلەر، تۇخۇم، سۈت، بېلىق ۋە پۇرچاق مەھسۇلاتلىرىنى كۆپ يەپ بېرىش كېرەك.
- ئاپتاپقا قاقلىنىش: ھەر كۈنى چۈشتىن كېيىن 15-30 مىنۇت ئەتراپىدا سىرتتا پائالىيەت قىلىپ بەدەندىكى ۋىتامىن D نىڭ بىرىكىشىگە شارائىت يارىتىش لازىم.
- يېمەك-ئىچمەك چەكلىمىسى: كېچىلىك تائامدا زىيادە مايلىق ۋە تاتلىق يېمەكلىكلەردىن، شۇنداقلا ئۇخلاشتىن بۇرۇن كوففېئىنلىق ئىچىملىكلەردىن پۈتۈنلەي ۋاز كېچىش كېرەك.
- مۇنتىزىم ئۇخلاش: ھەر كۈنى بىر ۋاقىتتا كارۋاتقا كىرىش ۋە تېلېفونغا قارىماسلىق ئارقىلىق مېلانىننىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى قوغداش زۆرۈر.
- كەسپىي مەسلىھەت: ئەگەر ۋىتامىن يېتىشمەسلىك ئەھۋالى ئېغىر بولسا، ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن يۇقىرى مىقدارلىق ۋىتامىن ئىچىۋالماي، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە تولۇقلاش كېرەك.
ئۇيقۇسىزلىق پەقەت بىر كېسەللىك ئالامىتى بولماستىن، بەلكى بەدەننىڭ ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىك ھەققىدە بەرگەن ئاگاھلاندۇرۇش سىگنالىدۇر. ۋىتامىن B گۇرۇپپىسى، ۋىتامىن D ۋە ۋىتامىن E نى مۇۋاپىق تولۇقلاش ئارقىلىق نېرۋا سىستېمىسىنى تىنىچلاندۇرغىلى ۋە ئارزۇ قىلغان تاتلىق ئۇيقىغا ئېرىشكىلى بولىدۇ. ئۇيقۇ سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش — يۈرەك ۋە مېڭە قان تومۇرلىرىنى قوغداشنىڭ، ئىممۇنىتېت كۈچىنى ئاشۇرۇشنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك يولىدۇر. سالامەتلىكىڭىزگە كۆڭۈل بۆلۈشنى بۈگۈندىن، توغرا ئوزۇقلىنىشتىن باشلاڭ.
