دۇنيانىڭ نۇرغۇن جايلىرىدا، بولۇپمۇ ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئۇيغۇر دىيارىدا چاي ئىچىش مەدەنىيىتى ئىنتايىن ئومۇملاشقان. كىشىلەر چاينى ئىسسىق ھالەتتە ئىچىشنى خۇش كۆرسىمۇ، ئەمما چاينىڭ تېمپېراتۇرىسى بەك يۇقىرى بولۇپ كەتكەندە، ئۇ بىر تۈرلۈك ساغلاملىق ھۇزۇرىدىن خەتەرلىك ساغلاملىق يوشۇرۇن خەۋپىگە ئايلىنىدۇ. چاينى بەك قايناق ئىچىش قىزىلئۆڭگەچنىڭ شىللىق پەردىسىنى ئۈزلۈكسىز كۆيدۈرۈپ، ھۈجەيرىلەرنىڭ بىنورمال ئەسلىگە كېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ جەريان ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن قىزىلئۆڭگەچ راكىغا ئايلىنىش خەۋپىنى زور دەرىجىدە ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
قىزىلئۆڭگەچنىڭ فىزىئولوگىيەلىك قۇرۇلمىسى ۋە ئىسسىقلىق زەخىمى
قىزىلئۆڭگەچ ئېغىز بوشلۇقى بىلەن ئاشقازاننى تۇتاشتۇرىدىغان بىر مۇسكۇللۇق نەيچە بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچكى يۈزى ئىنتايىن نازۇك بولغان شىللىق پەردە قەۋىتى بىلەن قاپلانغان. بۇ پەردە يېمەكلىكلەرنىڭ راۋان ئۆتۈشىگە ياردەم بېرىدۇ، ئەمما ئۇنىڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىغا بولغان چىدامچانلىقى چەكلىك. ئادەتتە، ئادەم بەدىنىنىڭ سىرتقى تېمپېراتۇرىسى 37 گرادۇس ئەتراپىدا بولىدۇ، قىزىلۆڭگەچكە نىسبەتەن 60-65 سېلسىيە گرادۇستىن يۇقىرى بولغان ھەر قانداق سۇيۇقلۇق «بەك قايناق» ھېسابلىنىدۇ.
بىز قايناق چاينى ئىچكەن ۋاقتىمىزدا، قىزىلۆڭگەچنىڭ ئىچكى دىۋارىدىكى ھۈجەيرىلەر ئىسسىقلىق تەرىپىدىن جاراھەتلىنىدۇ. بىر قېتىملىق كۆيۈش بەلكىم چوڭ مەسىلە پەيدا قىلماسلىقى مۇمكىن، چۈنكى بەدەننىڭ ئۆزىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئىقتىدارى بار. ئەمما، ئەگەر بىر ئادەم ئۇزۇن يىللار بويى كۈنىگە بىر نەچچە قېتىم قايناق چاي ئىچىشنى ئادەت قىلسا، قىزىلئۆڭگەچ شىللىق پەردىسى ئۈزلۈكسىز «كۆيۈش-ئەسلىگە كېلىش-قايتا كۆيۈش» جەريانىغا پېتىپ قالىدۇ. بۇ خىل تەكرارلىنىدىغان ئاستا خاراكتېرلىك ياللۇغلىنىش ھۈجەيرىلەرنىڭ گېن قۇرۇلمىسىدا ئۆزگىرىش پەيدا قىلىپ، راك ھۈجەيرىلىرىنىڭ شەكىللىنىشىگە شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ.
زامانىۋى تىببىي تەتقىقاتلار ۋە ئىلمىي دەلىللەر
تاماقتىن كېيىنكى ياكى كۈندىلىك قايناق چاي ئىچىش بىلەن راك ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى دۇنيادىكى نۇرغۇن تىببىي ئورگانلار تەتقىق قىلغان. خەلقئارا راك ژۇرنىلى (International Journal of Cancer) 2019-يىلى ئېلان قىلغان بىر تۈرلۈك كەڭ كۆلەملىك تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، كۈنىگە 700 مىللىلىتىردىن ئارتۇق 60 سېلسىيە گرادۇستىن يۇقىرى چاي ئىچىدىغان كىشىلەردە قىزىلئۆڭگەچ راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى نورمال كىشىلەرگە قارىغاندا %90 يۇقىرى بولىدىكەن. شۇنداقلا، ئىچكى كېسەللىكلەر يىلنامىسى (Annals of Internal Medicine) ژۇرنىلىدا 2018-يىلى كۆرسىتىلىشىچە، قايناق چاي ئىچىش ئادىتى بار، شۇنىڭ بىلەن بىرگە تاماكا چېكىدىغان ياكى ھاراق ئىچىدىغان كىشىلەردە راك خەۋپى بەش ھەسسە ئېشىپ كېتىدىكەن. بۇ تەتقىقاتلار بىزگە سۇيۇقلۇقنىڭ تېمپېراتۇرا دەرىجىسىنىڭ ھاياتىمىز ئۈچۈن قانچىلىك مۇھىملىقىنى كۆرسىتىپ بەرمەكتە.
نېمە ئۈچۈن قايناق ئىچىملىكلەر باشقا ئامىللار بىلەن بىرلىشىپ خەتەرنى ئاشۇرىدۇ؟
قايناق چاي پەقەت ئۆزىلا زىيانلىق بولۇپ قالماي، ئۇ يەنە باشقا راك پەيدا قىلغۇچى ماددىلارنىڭ بەدەنگە سۈمۈرۈلۈشىگە «يول ئېچىپ» بېرىدۇ. قىزىلئۆڭگەچ شىللىق پەردىسى ئىسسىق سۇيۇقلۇق بىلەن زەخىملەنگەندە، ئۇنىڭ تاشقى زىيانلىق ماددىلاردىن مۇداپىئەلىنىش ئىقتىدارى ئاجىزلايدۇ. قايناق چاي ئىچىش بىلەن بىللە كۆرۈلىدىغان خەتەرلىك ئەھۋاللار تۆۋەندىكىچە:
- تاماكا ۋە ھاراقنىڭ تەسىرى: قايناق چاي بىلەن زەخىملەنگەن قىزىلۆڭگەچ دىۋارى تاماكىدىكى زىيانلىق خىمىيەۋى ماددىلارنى ۋە ھاراقتىكى ئېتانولنى سۈمۈرۈشكە تېخىمۇ ئاسانلىشىپ كېتىدۇ.
- خىمىيەۋى ماددىلارنىڭ قوزغىلىشى: بەزى يېمەكلىكلەردىكى كونسېرۋانىت ۋە باشقا خىمىيەۋى ماددىلار زەخىملەنگەن توقۇلمىلارغا تېخىمۇ ئاسان تەسىر كۆرسىتىدۇ.
- گېننىڭ بۇزۇلۇشى: تەكرارلانغان ئىسسىقلىق زەخىمى ھۈجەيرە بۆلۈنۈش جەريانىدىكى خاتالىقلارنى كۆپەيتىپ، DNA نىڭ ئەسلىگە كېلىشىنى قىيىنلاشتۇرىدۇ.
- ياللۇغلىنىش مۇھىتى: قىزىلئۆڭگەچتىكى ئاستا خاراكتېرلىك ياللۇغلىنىش راك ھۈجەيرىلىرى ئۆسۈپ يېتىلىشى ئۈچۈن ئەڭ كۆڭۈلدىكىدەك «تۇپراق» ھازىرلاپ بېرىدۇ.
ساغلام چاي ئىچىش ئادىتىنى قانداق يېتىلدۈرۈش كېرەك؟
بىز چاي ئىچىشنى پۈتۈنلەي تاشلىشىمىزنىڭ ھاجىتى يوق، ئەكسىچە چاينىڭ تېمپېراتۇرىسىنى كونترول قىلساقلا كاپايە. قىزىلئۆڭگەچ راكى خەۋپىنى تۆۋەنلىتىش ئۈچۈن تۆۋەندىكى تەۋسىيەلەرگە ئەمەل قىلىش ئىنتايىن مۇھىم:
- سەۋر قىلىش: چاينى قۇيۇپ بولغاندىن كېيىن كەم دېگەندە 4 مىنۇتتىن 6 مىنۇتكىچە سوۋۇتۇپ، تېمپېراتۇرىسى 60 گرادۇستىن تۆۋەنلىگەندە ئاندىن ئىچىش كېرەك.
- ئاز-ئازدىن ئىچىش: بىرلا قېتىمدا زور مىقداردىكى ئىسسىق سۇيۇقلۇقنى يۇتۇش قىزىلئۆڭگەچنى تېخىمۇ قاتتىق زەخىملەندۈرىدۇ، شۇڭا كىچىك يۇتۇملار بىلەن ئىچىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
- يېمەكلىكلەرگىمۇ دىققەت قىلىش: پەقەت چايلا ئەمەس، بەلكى قايناق شورپا ياكى باشقا قايناق تاماقلارنىمۇ سەل سوۋۇتۇپ يېيىش كېرەك.
- بەدەننىڭ سىگنالىغا قۇلاق سېلىش: ئەگەر بىرەر نەرسە ئىچكەندە تىلىڭىز ياكى كالپۇكىڭىز كۆيگەندەك ھېس قىلغان بولسىڭىز، بۇ قىزىلئۆڭگەچ ئۈچۈنمۇ بەك ئىسسىق دېگەنلىكتۇر.
ساغلاملىق بىر يۈرۈش كىچىك ئادەتلەرنىڭ يىغىندىسىدۇر. چاينى بەك قايناق ئىچىشتىن ۋاز كېچىش بولسا، ئەڭ ئاددىي بولسىمۇ، ئەمما ئەڭ ئۈنۈملۈك راكنىڭ ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنىڭ بىرى. قىزىلئۆڭگەچنىڭ شىللىق پەردىسىنى قوغداش ئارقىلىق، بىز ئۆزىمىزنى بۇ ئېغىر كېسەللىكنىڭ تەھدىتىدىن يىراق تۇتالايمىز. چاينى ھۇزۇرلىنىپ ئىچىڭ، ئەمما ئۇنىڭ ھاياتىڭىزغا زىيان يەتكۈزىدىغان دەرىجىدە ئىسسىق بولماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىڭ. ئۇزۇن ۋە ساغلام ئۆمۈر كۆرۈش ئۈچۈن، بۈگۈندىن باشلاپ چاينى سوۋۇتۇپ ئىچىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈڭ.
