ئاياللارنىڭ فىزىئولوگىيەلىك دەۋرىيلىكى جەريانىدا، ھەيز كۆرۈش بىر خىل تەبىئىي ۋە ساغلام جەريان ھېسابلىنىدۇ. ئەمما بۇ مەزگىلدە ئاياللارنىڭ بەدىنى ئىنتايىن نازۇك ۋە يۇقۇملىنىشقا ئاسان بولغان بىر ھالەتتە تۇرىدۇ. نۇرغۇن جۈپلەر ھەيز مەزگىلىدە جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزۈشنىڭ تىببىي زىيانلىرىدىن تولۇق خەۋەردار بولمىغانلىقى سەۋەبىدىن، كېيىن پۇشايمان قىلغۇسىز ساغلاملىق مەسىلىلىرىگە دۇچ كېلىدۇ. تىببىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، ھەيز مەزگىلى جەريانىدا جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزۈشنى مەنئى قىلىشنىڭ چوڭقۇر ئىلمىي ئاساسلىرى بار.
باكىتېرىيەلىك يۇقۇملىنىش خەۋپىنىڭ ئېشىشى
نورمال ئەھۋالدا، ئاياللارنىڭ بالىياتقۇ بوينى ئېغىزى قىسىلغان ھالەتتە بولۇپ، سىرتقى دۇنيادىكى باكتېرىيەلەرنىڭ بالىياتقۇ ئىچىگە كىرىشىدىن ساقلىنىدىغان تەبىئىي توساق رولىنى ئوينايدۇ. لېكىن ھەيز مەزگىلىدە، ھەيز قېنىنىڭ ئوڭۇشلۇق چىقىپ كېتىشى ئۈچۈن، بالىياتقۇ بوينى ئېغىزى بوشاپ، سەل ئېچىلغان ھالەتتە تۇرىدۇ. بۇ جەرياندا جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزۈلگەندە، سىرتقى دۇنيادىكى ياكى ئەرلەرنىڭ كۆپىيىش ئەزاسىدىكى باكتېرىيەلەر بۇ ئوچۇق ئىشىكتىن پايدىلىنىپ ئاسانلا بالىياتقۇ بوشلۇقىغا كىرىۋالىدۇ.
يەنە بىر تەرەپتىن، ھەيز قېنى باكتېرىيەلەرنىڭ كۆپىيىشى ئۈچۈن ئەڭ ياخشى ئوزۇقلۇق مۇھىتى ھېسابلىنىدۇ. بۇ مەزگىلدە جىنسىي ئەزانىڭ ئىچكى كىسلاتالىق مۇھىتى (pH قىممىتى) ئۆزگىرىپ، ئۇنىڭ ئۆزىنى تازىلاش ئىقتىدارى ئاجىزلايدۇ. نەتىجىدە تۆۋەندىكىدەك يۇقۇملىنىش ئەھۋاللىرى كۆرۈلىدۇ:
- بالىياتقۇ ئىچكى پەردىسى ياللۇغى: باكتېرىيەلەر بىۋاسىتە بالىياتقۇ قەۋىتىگە ھۇجۇم قىلىپ، جىددىي ياللۇغ پەيدا قىلىدۇ.
- تۇخۇم نەيچىسى ياللۇغى: ياللۇغنىڭ يۇقىرىغا ئۆرلەپ، تۇخۇم نەيچىسىنى توسۇۋېلىشىغا سەۋەب بولىدۇ.
- داس بوشلۇقى ياللۇغى: قورساقنىڭ تۆۋەنكى قىسمىدا سوزۇلما خاراكتېرلىك ئاغرىق پەيدا قىلىپ، ئومۇمىي ساغلاملىققا تەسىر يەتكۈزىدۇ.
بالىياتقۇ ئىچكى پەردىسىنىڭ باشقا ئورۇندا ئۆسۈپ قېلىشى
ھەيز مەزگىلىدە جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزۈشنىڭ ئەڭ قورقۇنچلۇق ئاقىۋەتلىرىدىن بىرى، ھەيز قېنىنىڭ تەتۈر ئېقىشىدۇر. جىنسىي ھاياجانلىنىش ۋە تۇغۇت ئەزاسىنىڭ قىسقىرىشى سەۋەبىدىن، بالىياتقۇ ئىچىدىكى قان ۋە پارچە بولغان بالىياتقۇ ئىچكى پەردىسى توقۇلمىلىرى تۇخۇم نەيچىسى ئارقىلىق داس بوشلۇقىغا تەتۈر ئېقىپ كىرىدۇ. بۇ پارچە توقۇلمىلار داس بوشلۇقىدىكى ئەزالارغا چاپلىشىپ، شۇ يەردە ئۆسۈشكە باشلايدۇ.
بۇ ئەھۋال كلىنىكىدا «بالىياتقۇ ئىچكى پەردىسى باشقا ئورۇندا ئۆسۈپ قېلىش كېسىلى» (Endometriosis) دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ كېسەللىك ئاياللاردا ئېغىر دەرىجىدىكى ھەيز ئاغرىقى، جىنسىي مۇناسىۋەتتە ئاغرىش ۋە ئەڭ مۇھىمى كەلگۈسىدە تۇغماسلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئاساسلىق سەۋەبلەرنىڭ بىرىدۇر.
ھەيز مىقدارىنىڭ كۆپىيىشى ۋە قان ئازلىق
جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدىكى جىسمانىي ھەرىكەت ۋە روھىي ھاياجان جىنسىي ئەزالاردىكى قان تومۇرلارنىڭ كېڭىيىشىنى ۋە قاننىڭ كۆپ توملىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ ھەيز قېنىنىڭ مىقدارىنى تۇيۇقسىز كۆپەيتىۋېتىدۇ ۋە ھەيز كۆرۈش مۇددىتىنى ئۇزارتىۋېتىدۇ. ئۇزۇن مۇددەت بۇنداق بولغاندا، ئاياللاردا سوزۇلما خاراكتېرلىك قان ئازلىق كۆرۈلۈپ، بەدەن ئاجىزلىقى، باش قېيىش ۋە چىرايى تاتىرىش قاتارلىق ئالامەتلەر پەيدا بولىدۇ.
تۇغماسلىق خەۋپى ۋە ئىممۇنىتېت سىستېمىسى
ھەيز مەزگىلىدىكى جىنسىي مۇناسىۋەت يەنە ئورگانىزمنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغىمۇ مۇرەككەپ تەسىرلەرنى كۆرسىتىدۇ. بەزى تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدا ئاياللارنىڭ بەدىنىگە كىرگەن بەزى ماددىلار ھەيز قېنىدىكى جاراھەتلىك يۈزلەر ئارقىلىق قانغا كىرىپ، سىپېرمىغا قارشى ئانتىتېلا پەيدا قىلىشى مۇمكىن. بۇ ئانتىتېلالار كېيىنچە ئىسپېرمىنىڭ تۇخۇم بىلەن بىرىكىشىگە توسالغۇ بولۇپ، ئىممۇنىتېت خاراكتېرلىك تۇغماسلىق مەسىلىسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
ئۇنىڭدىن باشقا، ھەيز مەزگىلىدە ئاياللارنىڭ روھىي ھالىتى بىر قەدەر تۇراقسىز بولىدۇ. بۇ مەزگىلدىكى تۇرمۇش ئادەتتە تۆۋەندىكى پىسخىكىلىق بېسىملارنى ئېلىپ كېلىدۇ:
- بىئاراملىق تۇيغۇسى: جىسمانىي ئاغرىق ۋە ھارغىنلىق تۈپەيلىدىن تۇرمۇش سۈپىتىنىڭ تۆۋەنلىشى.
- تەشۋىشلىنىش: يۇقۇملىنىش ياكى كىر بولۇپ كېتىشتىن ئەنسىرەش سەۋەبىدىن كېلىپ چىققان پىسخىكىلىق بېسىم.
- كەيپىيات داۋالغۇشى: ھورمۇن ئۆزگىرىشى تۈپەيلىدىن جىنسىي تۇرمۇشقا بولغان ھەۋەسنىڭ تۆۋەن بولۇشى.
ھەيز مەزگىلىدە جىنسىي مۇناسىۋەتتىن ئۆزىنى تارتىش پەقەت بىر ئەنئەنىۋى قاراش ئەمەس، بەلكى ئىلىم-پەن تەرىپىدىن ئىسپاتلانغان ساغلاملىق تەلىپىدۇر. ئاياللار ئۆز بەدىنىنى ئاسرىشى، ئەرلەر بولسا ئايالىنىڭ فىزىئولوگىيەلىك ئالاھىدىلىكىگە ھۆرمەت قىلىشى كېرەك. بۇ بىر نەچچە كۈنلۈك سەۋرچانلىق، كەلگۈسىدىكى بەختلىك ۋە ساغلام ئائىلە تۇرمۇشىنىڭ كاپالىتىدۇر. ئەگەر بۇ مەزگىلدە ئېھتىياتسىزلىقتىن مۇناسىۋەت ئۆتۈپ كەتكەن بولسا ۋە قورساق ئاغرىش، قىزىش قاتارلىق ئالامەتلەر كۆرۈلسە، دەرھال دوختۇرغا كۆرۈنۈش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
