بالىلارنىڭ ساغلام ئۆسۈپ يېتىلىشى جەريانىدا نۇرغۇنلىغان ئوزۇقلۇق ماددىلارغا ئېھتىياجى بولىدۇ، بۇلارنىڭ ئىچىدە ئەڭ مۇھىم بولغانلىرىنىڭ بىرى ۋىتامىن د ھېسابلىنىدۇ. ۋىتامىن د پەقەت بىر خىل ۋىتامىنلا ئەمەس، بەلكى ئۇ بەدەندە گورمونغا ئوخشاش رول ئوينايدىغان، كالتسىي ۋە فوسفورنىڭ سۈمۈرۈلۈشىنى تەڭشەيدىغان ئاچقۇچلۇق ماددىدۇر. بولۇپمۇ سۆڭەك تەرەققىياتى تېز بولۇۋاتقان بوۋاقلىق ۋە بالىلىق دەۋرىدە، بۇ ماددىنىڭ كەمچىل بولۇشى بالىنىڭ كەلگۈسى ساغلاملىقىغا ئېغىر تەسىرلەرنى كۆرسىتىشى مۇمكىن.
بالىلاردا ۋىتامىن د كەمچىللىكىنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرى
بالىلاردا ۋىتامىن د كەمچىل بولغاندا، ئالامەتلەر ھەمىشە ئاستا-ئاستا كۆرۈلىدۇ ۋە ئاتا-ئانىلار تەرىپىدىن ئاسانلا سەل قارىلىدۇ. دەسلەپكى مەزگىلدە بالىلاردا نېرۋا سىستېمىسى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بەزى ئۆزگىرىشلەر كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ. مەسىلەن، بالا ئۇخلىغاندا بېشى كۆپ تەرلەيدۇ، بۇ تەرلەش مۇھىت تېمپېراتۇرىسى بىلەن مۇناسىۋەتسىز بولۇپ، بالىنىڭ بېشىنى ياستۇققا سۈركىشى سەۋەبىدىن بېشىنىڭ ئارقىسىدىكى چاچلىرى چۈشۈپ كېتىش ھادىسىسى كۆرۈلىدۇ.
- ئۇيقۇسى تۇراقسىز بولۇش، چۆچۈپ ئويغىنىش ۋە سەۋەبسىز يىغلاش.
- ئىشتىھاسى تۇتۇلۇش ۋە كەيپىيات تۆۋەن بولۇش.
- چىش چىقىش ۋاقتى كېچىكىش (ئادەتتە بىر ياشتىن ئاشسىمۇ تېخى تىش چىقمىسا دىققەت قىلىش كېرەك).
- يۈرۈش ۋە ئولتۇرۇش قاتارلىق ھەرىكەت باسقۇچلىرىنىڭ باشقا تەڭتۈشلاردىن كەچ بولۇش.
سۆڭەك سىستېمىسىدىكى ئۆزگىرىشلەر ۋە سۆڭەك يۇمشاش كېسىلى
ئەگەر ۋىتامىن د كەمچىللىكى ۋاقتىدا تولۇقلانمىسا، بالا بەدىنىدىكى كالتسىي سۈمۈرۈلۈشى يېتەرسىز بولۇپ، سۆڭەكلەر يۇمشاپ كېتىدۇ. بۇ ئەھۋال تىببىي تىلدا سۆڭەك يۇمشاش كېسىلى – راخىت كېسىلى (Rickets) دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ كېسەللىك بوۋاقلار بالىلارنىڭ باش سۆڭىكىنىڭ يۇمشاپ كېتىشى، كۆكرەك سۆڭىكىنىڭ ئالدىغا چىقىپ قېلىشى (توخۇ كۆكرەك) ياكى پۇت سۆڭەكلىرىنىڭ ئىچىگە ۋەيا سىرتىغا ئېگىلىپ كېتىشى (O شەكىللىك ياكى X شەكىللىك پۇت) قاتارلىق ئۆمۈرلۈك مېيىپلىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
يېقىنقى يىللاردىكى تىببىي تەتقىقاتلار ۋىتامىن د نىڭ رولىنى تېخىمۇ چوڭقۇر ئېچىپ بەرمەكتە. مەسىلەن، 2023-يىلى مارتتا «The Lancet Diabetes & Endocrinology» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، بالىلاردىكى ۋىتامىن د سەۋىيىسىنىڭ نورمال بولۇشى زىققا ۋە نەپەس يولى يۇقۇملىنىش خەۋپىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىتىدىكەن. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتى تەرىپىدىن 2024-يىلى يانۋاردا ئېلان قىلىنغان بىر دوكلاتتا، بالىلىق دەۋرىدىكى ۋىتامىن د كەمچىللىكىنىڭ چوڭ مېڭە تەرەققىياتى ۋە نېرۋا سىستېمىسىنىڭ ساغلاملىقى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان.
ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ۋە ئۇزۇن مەزگىللىك تەسىرلەر
ۋىتامىن د نىڭ يەنە بىر مۇھىم رولى بولسا ئىممۇنىتېت سىستېمىسى نى قوزغىتىش ۋە تەڭشەشتۇر. بۇ ۋىتامىن كەمچىل بولغان بالىلار تېزلا زۇكام بولۇپ قالىدۇ، ئۆپكە ياللۇغى قاتارلىق يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرگە قارشى تۇرۇش كۈچى ئاجىز بولىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، ئۇزۇن مەزگىللىك ۋىتامىن د كەمچىللىكى بىرىنچى تىپلىق شېكەر كېسىلى ۋە باشقا ئۆزگۈچە ئىممۇنىتېت كېسەللىكلىرىنىڭ كېلىپ چىقىش نىسبىتىنى ئاشۇرۇۋېتىشى مۇمكىن.
ئالدىنى ئېلىش ۋە داۋالاش تەۋسىيەلىرى
بالىلاردا ۋىتامىن د كەمچىللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، تۇغۇلۇپ بىر نەچچە كۈندىن باشلاپلا دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە ۋىتامىن د تولۇقلاش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. بولۇپمۇ ئانا سۈتى بىلەن بېقىلىدىغان بوۋاقلاردا ئانا سۈتىدىكى ۋىتامىن د مىقدارى ئىنتايىن تۆۋەن بولغاچقا، سىرتتىن تولۇقلاش ئىنتايىن زۆرۈر.
- قۇياش نۇرى: قۇياش نۇرى بەدەننىڭ ۋىتامىن د ئىشلەپچىقىرىشىدىكى ئەڭ تەبىئىي مەنبە. بالىلارنى مۇۋاپىق ۋاقىتتا سىرتتا ئوينىتىش كېرەك.
- يېمەك-ئىچمەك: بېلىق مېيى، تۇخۇم سېرىقى ۋە ۋىتامىن د بىلەن بېيىتىلغان سۈت مەھسۇلاتلىرىنى كۆپرەك ئىستېمال قىلىش.
- قەرەللىك تەكشۈرتۈش: بالىنىڭ قان تەركىبىدىكى ۋىتامىن د ( 25(OH)D ) سەۋىيىسىنى يىلدا بىر قېتىم تەكشۈرتۈپ تۇرۇش.
خۇلاسىلىگەندە، ۋىتامىن د بالىلارنىڭ جىسمانىي ۋە ئەقلىي يېتىلىشىنىڭ ئۇلىدۇر. ئاتا-ئانىلار يۇقىرىقى ئالامەتلەرگە سەل قارىماسلىقى، بالىنىڭ ئوزۇقلۇق قۇرۇلمىسىنى تەڭشەش بىلەن بىرگە، ئىلمىي ئۇسۇلدا ۋىتامىن تولۇقلاشقا ئەھمىيەت بېرىشى كېرەك.
