ئادەتتە بىز كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدا شەخسىي تازىلىققا ئىنتايىن ئەھمىيەت بېرىمىز، بولۇپمۇ ئېغىز بوشلۇقى ساغلاملىقى بىزنىڭ ئومۇمىي بەدەن ساغلاملىقىمىز بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. ئەمما، نۇرغۇن كىشىلەر چىش چوتكىسىنى ساقلاش ئورنىغا سەل قارايدۇ. بولۇپمۇ كىچىك تىپتىكى مۇنچا ۋە ھاجەتخانىلاردا چىش چوتكىسىنى تاھارەت كۆلچىكى ( toilet ) يېقىن قويۇش كۆرۈنەرلىك باكتېرىيە خەۋپىنى ئېلىپ كېلىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز بۇ يوشۇرۇن خەۋپلەرنىڭ ئىلمىي ئاساسلىرى ۋە ساقلىنىش يوللىرى ئۈستىدە تەپسىلىي توختىلىمىز.
تاھارەت كۆلچىكىدىن تارقىلىدىغان كۆرۈنمەس زەررىچىلەر ۋە خەۋپلەر
ئىلىم-پەن تەتقىقاتلىرى شۇنى ئىسپاتلىدىكى، تاھارەت كۆلچىكىنىڭ سۈيىنى ماڭدۇرغان ۋاقىتتا، سۇ بىلەن بىرگە مىڭلىغان كۆرۈنمەس مىكرو زەررىچىلەر ۋە ئايروزوللار ھاۋاغا تارقىلىدۇ. بۇ ھادىسە تىببىي ساھەدە «تاھارەت كۆلچىكى پۈركۈش ئۈنۈمى» دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ زەررىچىلەر ھاجەتخانا ھاۋاسىدا بىر نەچچە سائەت تۇرالايدۇ ۋە ئىككى مېتىردىن ئارتۇق ئارىلىققا تارقىلالايدۇ. ئەگەر چىش چوتكىڭىز بۇ ئارىلىق ئىچىدە ئوچۇق قويۇلغان بولسا، ئۇنىڭ ئۈستىگە ھەر خىل كېسەللىك قوزغاتقۇچى مىكرو ئورگانىزملار قونىدۇ.
بۇ جەرياندا تۆۋەندىكىدەك باكتېرىيە ۋە ۋىرۇسلارنىڭ تارقىلىش ئېھتىماللىقى يۇقىرى بولىدۇ:
- ئۈچەي تاياقچە باكتېرىيەسى (E. coli): بۇ باكتېرىيە ئاساسلىقى ئادەم ئۈچىيىدە بولۇپ، ھاجەتخانا مۇھىتىدا كۆپ ئۇچرايدۇ.
- ئۈزۈمسىمان شارچە باكتېرىيىسى (Staphylococcus): تېرە ۋە ئېغىز بوشلۇقى ياللۇغىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
- نوروۋىرۇس: قورساق ئاغرىش ۋە قۇسۇشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان يۇقۇملۇق ۋىرۇس.
- زەنجىرسىمان شارچە باكتېرىيە (Streptococcus) : گال ئاغرىش ۋە باشقا نەپەس يولى مەسىلىلىرىگە سەۋەبچى بولىدۇ.
چىش چوتكىسىنىڭ قۇرۇلمىسى ۋە باكتېرىيە كۆپىيىش مۇھىتى
چىش چوتكىسىنىڭ تۈكچىلىرى ئادەتتە نىلون ياكى شۇنىڭغا ئوخشاش تالالىق ماتېرىياللاردىن ياسالغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا نەملىك ئاسان ساقلىنىپ قالىدۇ. باكتېرىيە نەم ۋە ئىسسىق مۇھىتنى بەك ياخشى كۆرىدۇ. مۇنچا ئادەتتە ئۆينىڭ ئەڭ نەم جايى بولغاچقا، چىش چوتكىسى باكتېرىيەلەرنىڭ ئەڭ كۆڭۈلدىكىدەك «ماكانى» غا ئايلىنىپ قالىدۇ. بىز چىش چوتكىلىغاندا ئېغىزىمىزدىكى باكتېرىيەلەر چوتكىغا يۇقىدۇ، ئەگەر ئۇنىڭ ئۈستىگە ھاجەتخانىدىن تارقالغان زەررىچىلەرمۇ قوشۇلسا، چىش چوتكىسى مىكروپلارنىڭ پارتلاش خاراكتېرلىك كۆپىيىدىغان جايىغا ئايلىنىدۇ.
بۇنداق ئەھۋالدا ئېغىز بوشلۇقى ساغلاملىقىمىز بىۋاسىتە تەھدىتكە ئۇچرايدۇ. ئېغىز بوشلۇقىدا جاراھەت بولسا ياكى چىش مىلىكى قانايدىغان ئەھۋاللاردا، بۇ باكتېرىيەلەر بىۋاسىتە قان ئايلىنىش سىستېمىسىغا كىرىپ، تېخىمۇ ئېغىر بولغان سىستېمىلىق كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا، چىش چوتكىسىنى ساقلاش ئۇسۇلى پەقەت چىش تازىلىقى مەسىلىسى بولماستىن، بەلكى بىر پۈتۈن بەدەن ساغلاملىقى مەسىلىسىدۇر.
چىش چوتكىسىنى ساقلاش ۋە تازىلىقنى ساقلاشنىڭ ئالتۇن قائىدىلىرى
تۇرمۇش ئادىتىمىزدىكى كىچىككىنە ئۆزگىرىشلەر بىزنى نۇرغۇن كېسەللىكلەردىن ساقلاپ قالالايدۇ. ئەگەر سىزنىڭ مۇنچىڭىز بىلەن ھاجەتخانىڭىز بىر يەردە بولسا، تۆۋەندىكى تەكلىپلەرگە جەزمەن ئەمەل قىلىشىڭىز كېرەك:
- تاھارەت كۆلچىكىنىڭ قاپىقىنى يېپىش: سۇ قويۇۋېتىشتىن بۇرۇن جەزمەن قاپاقنى يېپىڭ. بۇ مىكروپلارنىڭ ھاۋاغا تارقىلىشىنى %90 تىن كۆپرەك ئازايتىدۇ.
- ئارىلىق ساقلاش: چىش چوتكىسىنى تاھارەت كۆلچىكىدىن ئەڭ ئاز دېگەندە 2 مېتىر يىراقلىقتا ساقلاڭ.
- شاماللىتىشنى كۈچەيتىش: مۇنچىنىڭ ھاۋاسىنى دائىم ئالماشتۇرۇپ تۇرۇڭ، نەملىكنى تۆۋەنلىتىش باكتېرىيەنىڭ كۆپىيىشىنى چەكلەيدۇ.
- چوتكىنى تىك ساقلاش: چوتكىنى تىك قويۇپ، سۇنىڭ ئېقىپ كېتىشىگە ۋە تېز قۇرۇشىغا پۇرسەت بېرىڭ.
- چوتكا قاپىقىغا دىققەت قىلىش: چوتكا پۈتۈنلەي قۇرۇمىغان ئەھۋالدا ئۇنىڭغا سۇلياۋ قاپاق ياپماڭ، چۈنكى بۇ باكتېرىيەنىڭ تېخىمۇ تېز كۆپىيىشىگە يول ئاچىدۇ.
ساغلاملىق ئۈچۈن كىچىك ئەسكەرتىشلەر
ساغلاملىق كىچىك تەپسىلاتلارغا يوشۇرۇنغان. چىش چوتكىسىنى ھەر 3 ئايدا بىر قېتىم ئالماشتۇرۇپ تۇرۇش، زۇكام ياكى باشقا يۇقۇملۇق كېسەل بىلەن ئاغرىپ ساقايغاندىن كېيىن دەرھال چوتكىنى يېڭىلاش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. ئائىلە ئەزالىرىنىڭ چىش چوتكىلىرىنىڭ بىر-بىرىگە تەگمەي تۇرۇشىمۇ ئۆزئارا يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئىنتايىن مۇھىم. بىز كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدا بۇ كىچىك تەپسىلاتلارغا ئەھمىيەت بەرگەندە، ئائىلىمىزنىڭ ساغلاملىق بىخەتەرلىكىنى تېخىمۇ ياخشى قوغدىيالايمىز. ئۇنتۇماڭ، چىش چوتكىسىنى ساقلاش ئورنى سىزنىڭ ساغلاملىققا بولغان تونۇشىڭىزنىڭ بىر كۆرسەتكۈچىدۇر.
