سۆزنەك كېسىلىنى داۋالىمىسا ئاقىۋېتى قانداق بولىدۇ؟

سۆزنەك كېسىلى نېيسېرىيە سۆزنەك باكتېرىيەسى (Neisseria gonorrhoeae) كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان يۇقۇملۇق كېسەللىك بولۇپ، ۋاقتىدا داۋالانمىسا ئەر-ئاياللاردا پەرزەنت كۆرەلمەسلىك، سوزۇلما خاراكتېرلىك داس بوشلۇقى ئاغرىقى ۋە باشقا ئەزالارنىڭ ياللۇغلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ ماقالىدە سۆزنەك كېسىلىنى داۋالىماسلىقنىڭ ئاقىۋەتلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

سۆزنەك كېسىلىنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرى ۋە سەل قاراشنىڭ خەۋپى

سۆزنەك كېسىلى كۆپىنچە جىنسىي مۇناسىۋەت ئارقىلىق تارقىلىدىغان بولۇپ، باكتېرىيە بەدەنگە كىرگەندىن كېيىن ئاساسلىقى سۈيدۈك يولى، بالياتقۇ بوينى، بالىياتقۇ ئېغىزى ۋە تۈز ئۈچەي شىللىق پەردىلىرىگە ھۇجۇم قىلىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلگەندە، ئۇنى ئادەتتىكى سۈيدۈك يولى ياللۇغى دەپ قاراپ سەل قارايدۇ ياكى ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن دورا ئىشلىتىدۇ. لېكىن، سۆزنەك باكتېرىيەسى ئىنتايىن جاھىل بولۇپ، مۇۋاپىق داۋالاش ئېلىپ بېرىلمىغاندا بەدەندە چوڭقۇر يىلتىز تارتىپ، تېخىمۇ ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى: سۆزنەك
ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Gonorrhea
خەنزۇچە ئاتىلىشى: 淋病 (Lìnbìng)
ياپونچە ئاتىلىشى: 淋病 (Rinbyō / りんびょう)
تۈركچە ئاتىلىشى: Bel soğukluğu (ياكى Gonore)

ئەرلەردە سۆزنەك ئادەتتە سۈيدۈك يولىدىن يىرىڭلىق سۇيۇقلۇق كېلىش ۋە سۈيدۈك قىستاش بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. ئاياللاردا بولسا ئالامەتلەر تېخىمۇ يوشۇرۇن بولۇپ، نۇرغۇن ئاياللار ئۆزىدە يۇقۇملىنىش بارلىقىنى بىلمەيلا يۈرىدۇ. بۇ خىل «يوشۇرۇن يۇقۇملىنىش» كېسەللىكنىڭ جىمجىت تارقىلىشىغا ۋە بەدەندىكى ئەزالارنىڭ ئاستا-ئاستا زەخىملىنىشىگە سەۋەب بولىدۇ. ئەگەر سۆزنەك ۋاقتىدا بايقالسا، ئادەتتىكى تىببىي ئانتىبىئوتىك دورىلار بىلەن ئۈنۈملۈك ساقايتقىلى بولىدۇ، ئەمما داۋالاش كېچىكتۈرۈلسە، ئاقىۋىتى ئادەمنى چۆچۈتىدۇ.

ئاياللاردا كېلىپ چىقىدىغان ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەر

ئاياللاردا سۆزنەك كېسىلىنى داۋالىماسلىقنىڭ ئەڭ چوڭ خەۋپى شۇكى، باكتېرىيە بالياتقۇ بوينىدىن يۇقىرىغا قاراپ ئۆرلەپ، بالياتقۇ، تۇخۇم نەيچىسى ۋە داس بوشلۇقىدىكى باشقا ئەزالارنى يۇقۇملاندۇرىدۇ. بۇ جەريان تىببىي تىلدا داس بوشلۇقى ئەزالارنىڭ ياللۇغلىنىشى (PID) دەپ ئاتىلىدۇ. PID ئاياللارنىڭ سالامەتلىكىگە تۆۋەندىكىدەك جىددىي تەھدىتلەرنى ئېلىپ كېلىدۇ:

• تۇخۇم نەيچىسىنىڭ توسۇلۇپ قېلىشى: ياللۇغلىنىش سەۋەبىدىن تۇخۇم نەيچىسىدە جاراھەت ئىزلىرى شەكىللىنىپ، تۇخۇمنىڭ ئۆتۈشىنى توسۇپ قويىدۇ.
• بالياتقۇ سىرتى ھامىلىدارلىق: تۇخۇم نەيچىسى زەخىملەنسە، ئۇرۇقلانغان تۇخۇم بالياتقۇغا يېتىپ بارالماي، نەيچىدە تەرەققىي قىلىپ، ھاياتقا خەۋپ يەتكۈزىدىغان دەرىجىدە قاناش كېلىپ چىقىدۇ.
• ئاستا خاراكتېرلىك داس بوشلۇقى ئاغرىقى: ياللۇغ تەكرارلانغانسېرى، ئاياللار يىللاپ داۋاملىشىدىغان بەل ۋە قورساق ئاغرىقىغا دۇچار بولىدۇ.
• تۇغماسلىق: ئەگەر ئىككىلا تۇخۇم نەيچىسى زەخىملەنسە، ئايال كىشى تەبىئىي ئۇسۇلدا ھامىلدار بولالمايدۇ.

ئەرلەردە كېلىپ چىقىدىغان ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەر

ئەرلەردە سۆزنەك كېسىلى ئاساسلىقى سۈيدۈك يولى ياللۇغىدىن باشلىنىدۇ، لېكىن داۋالانمىغان ئەھۋالدا، باكتېرىيە تېخىمۇ چوڭقۇرلاپ كىرىپ كۆپىيىش ئەزالىرىغا زىيان سالىدۇ. بۇ ئەرلەرنىڭ جىنسىي ئىقتىدارى ۋە نەسلىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ.

ئەرلەردىكى ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان ئاقىۋەتلەر تۆۋەندىكىچە:

• مەزى بېزى ياللۇغى: باكتېرىيە مەقەت ئاستى بېزىگە يامراپ، سۈيدۈك قىستاش ۋە ئاغرىق بىلەن ئىپادىلىنىدىغان ئاستا خاراكتېرلىك ياللۇغنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
• ئۇرۇقدان ياللۇغى (Epididymitis): بۇ ئىنتايىن ئاغرىقلىق ئەھۋال بولۇپ، ئۇرۇق تۇخۇمىنىڭ ياللۇغلىنىپ ئىششىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. داۋالىنىش بولمىسا، بۇ پۇشتسىزلىق كېسىلىگە سەۋەب بولىدۇ.
• سۈيدۈك يولى تارىيىش: ياللۇغ جاراھەت ئىزى قالدۇرغانلىقتىن، سۈيدۈك يولى تارىيىپ كېتىپ، سۈيدۈك راۋان بولماسلىق ۋە بۆرەككە بېسىم چۈشۈش كېلىپ چىقىدۇ.

بەدەن سىستېمىلىق يۇقۇملىنىش ۋە باشقا ئەزالارنىڭ زەخىملىنىشى

سۆزنەك پەقەت كۆپىيىش ئەزالىرى بىلەنلا چەكلەنمەيدۇ. ئەگەر باكتېرىيە قان ئايلىنىش سىستېمىسىغا كىرسە، پۈتۈن بەدەنلىك تارقالغان سۆزنەك يۇقۇملىنىشى (DGI) كېلىپ چىقىدۇ. بۇ ئەھۋال ئىنتايىن خەتەرلىك بولۇپ، ھاياتقا تەھدىت سالىدۇ. باكتېرىيە قاندىن ئۆتۈپ بوغۇملارغا ئورۇنلىشىۋالسا، بوغۇم ياللۇغىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بىمارنىڭ بوغۇملىرى قىزىرىپ، ئىششىپ، ھەرىكەتلىنىش تەسلىشىدۇ.

بۇنىڭدىن باشقا، سۆزنەك يەنە يۈرەك كلاپانلىرىنىڭ ياللۇغلىنىشى، يۈرەك ئىچكى پەردە ياللۇغى ياكى مېڭە پەردە ياللۇغىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. تېرە يۈزىدە ئەسۋە ۋە يىرىڭلىق دانىچىلار پەيدا بولۇشىمۇ بىر خىل كۆرۈنەرلىك ئالامەتتۇر. ئەڭ مۇھىم نۇقتا شۇكى، سۆزنەك كېسىلى بار كىشىلەرنىڭ ئەيدىز (HIV) كېسىلىنى يۇقتۇرۇۋېلىش خەۋپى ئادەتتىكى كىشىلەردىن نەچچە ھەسسە يۇقىرى بولىدۇ، چۈنكى ياللۇغلانغان شىللىق پەردە ۋىرۇسنىڭ كىرىشى ئۈچۈن قۇلايلىق يول ئېچىپ بېرىدۇ.

ھامىلدار ئاياللار ۋە يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلاردىكى خەۋپ

ھامىلدارلىق مەزگىلىدە سۆزنەك كېسىلى بولۇش ھەم ئانا ھەم بالا ئۈچۈن چوڭ تەھدىت. داۋالانمىغان سۆزنەك بالدۇر تۇغۇت ياكى بالا چۈشۈپ كېتىش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. لېكىن ئەڭ ئېچىنىشلىق ئەھۋال تۇغۇت جەريانىدا يۈز بېرىدۇ. بوۋاق تۇغۇت يولىدىن ئۆتكەندە باكتېرىيە بىلەن يۇقۇملىنىپ، كۆزىگە زىيان يېتىدۇ. ئەگەر بالدۇر تەدبىر قوللىنىلمىسا، بوۋاقنىڭ كۆزى كور بولۇپ قېلىشى، قېنى يۇقۇملىنىشى (سېپسىس) ياكى بوغۇملىرى ياللۇغلىنىشى مۇمكىن.

شۇڭا، نۇرغۇن دۆلەتلەردە ھامىلدار ئاياللارنى جىنسىي كېسەللىكلەرگە تەكشۈرتۈش مەجبۇرىي تۈزۈمگە ئايلانغان. ۋاقتىدا بايقالغان سۆزنەك كېسىلىنى ھامىلدارلىق مەزگىلىدە بىخەتەر ئانتىبىئوتىكلار بىلەن داۋالاپ، بوۋاقنى يۇقۇملىنىشتىن ساقلاپ قالغىلى بولىدۇ. ساقلىقنى ساقلاش خادىملىرى تۇغۇلغان ھەر بىر بوۋاقنىڭ كۆزىگە ئالدىنى ئېلىش مەلھىمى سۈرتۈش ئارقىلىق، سۆزنەك كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان كۆز ياللۇغىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.

ئالدىنى ئېلىش ۋە توغرا داۋالاشنىڭ ئەھمىيىتى

بۈگۈنكى كۈندە سۆزنەك كېسىلىنىڭ داۋالاش جەريانىدىكى ئەڭ چوڭ قىيىنچىلىق باكتېرىيەنىڭ ئانتىبىئوتىكقا قارشى تۇرۇش كۈچىنىڭ ئېشىپ كېتىشىدۇر. «دەرىجىدىن تاشقىرى سۆزنەك» دەپ ئاتالغان باكتېرىيە تۈرلىرى نۇرغۇن ئەنئەنىۋى دورىلارغا كار قىلمايدىغان بولۇپ قالدى. شۇڭلاشقا، كېسەللىك ئالامەتلىرى بايقالغان ھامان تېزدىن دوختۇرخانىغا بېرىپ، مەخسۇس سىناقلار ئارقىلىق توغرا دورىنى تاللاش زۆرۈر.

ئەڭ ئاخىرىدا شۇنى ئەسكەرتىش كېرەككى، سۆزنەك كېسىلىنى داۋالاشتا جىنسىي ھەمراھىنىڭمۇ بىرلىكتە داۋالىنىشى ئىنتايىن مۇھىم. ئەگەر بىر تەرەپلا داۋالانسىا، كېيىن يەنە قايتا يۇقۇملىنىش يۈز بېرىدۇ. بىخەتەر جىنسىي مۇناسىۋەت، جۈملىدىن كاندوم ئىشلىتىش سۆزنەكتىن مۇداپىئەلىنىشنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك يولىدۇر. ئۆزىڭىزنىڭ ۋە كېيىنكى ئەۋلادلىرىڭىزنىڭ ساغلاملىقى ئۈچۈن، بۇ كېسەللىككە سەل قارىماڭ ۋە ۋاقتىدا داۋالىنىش پۇرسىتىنى قولدىن بەرمەڭ.