سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇش نۇرغۇن كىشىلەر ئۈچۈن دەسلەپتە بىر خىل جەڭدەك تۇيۇلسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئىنسان ساغلاملىقى، خۇسۇسەن ئىممۇنىتېت سىستېمىسى نى كۈچەيتىشتىكى رولى تېببىي جەھەتتىن ئىسپاتلانغان. بۇ ئادەت پەقەت بەدەننى چىڭىتىپلا قالماي، بەلكى كېسەللىككە قارشى تۇرۇش، قان ئايلىنىشنى ياخشىلاش ۋە روھىي ھالەتنى يۇقىرى كۆتۈرۈشتە ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. نۇرغۇن مەدەنىيەتلەردە قەدىمدىن تارتىپ سوغۇق سۇ بىلەن بەدەننى چېنىقتۇرۇش ساغلاملىقنىڭ سىرى دەپ قارىلىپ كەلگەن بولۇپ، بۈگۈنكى زامان تىببىي تەتقىقاتلىرىمۇ بۇنىڭ ئىلمىي ئاساسىنى كۆرسىتىپ بەرمەكتە.
سوغۇق سۇنىڭ بەدەنگە بولغان فىزىئولوگىيەلىك تەسىرى
سوغۇق سۇ بەدەنگە تەككەن دەقىقىدە، بەدەن بىر خىل «سەسكىنىش» ھالىتىگە ئۆتىدۇ. بۇ ئەھۋال نېرۋا سىستېمىسىنى غىدىقلاپ، ئادرېنالىن ۋە نوراادرېنالىن قاتارلىق ھورمونلارنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى تېزلىتىدۇ. بۇ جەريان قان تومۇرلارنىڭ تېز سۈرئەتتە تارىيىشى ۋە كېڭىيىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، ئومۇمىي قان ئايلىنىش سىستېمىسىنى جانلاندۇرىدۇ. قان ئايلىنىشنىڭ ياخشىلىنىشى ئوكسىگېن ۋە ئوزۇقلۇق ماددىلارنىڭ ھۈجەيرىلەرگە تېخىمۇ تېز يېتىپ بېرىشىنى تەمىنلەيدۇ، شۇنداقلا بەدەندىكى زەھەرلىك قالدۇقلارنىڭ چىقىرىپ تاشلىنىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
ئۇنىڭدىن باشقا، سوغۇق سۇنىڭ تەسىرىدە بەدەن ئۆزىنىڭ ئىچكى تېمپېراتۇرىسىنى ساقلاش ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ ئېنېرگىيە سەرپ قىلىدۇ. بۇ جەرياندا مېتابولىزم سۈرئىتى ئاشىدۇ. مېتابولىزمنىڭ تېزلىشى پەقەت ئورۇقلاشقىلا ياردەم بېرىپ قالماي، بەلكى ئىممۇنىتېت ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشى ۋە ئۇلارنىڭ بەدەندىكى ھەرىكەتچانلىقىنىمۇ يۇقىرى كۆتۈرىدۇ. شۇڭلاشقا، سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇشنى ئادەتكە ئايلاندۇرغان كىشىلەرنىڭ سوغۇق ۋە باشقا يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرگە بولغان قارشى تۇرۇش كۈچى نىسبەتەن يۇقىرى بولىدۇ.
ئەڭ يېڭى تېببىي تەتقىقاتلار نېمە دەيدۇ؟
گوللاندىيە ئامستېردام ئۇنىۋېرسىتېتى تىببىي مەركىزى (Amsterdam University Medical Centers) تەرىپىدىن 2016-يىلى ئېلىپ بېرىلغان بىر تۈرلۈك چوڭ تىپتىكى تەتقىقاتتا، ئۈچ ئاي داۋاملىق سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇش ئادىتىنى يېتىلدۈرگەن كىشىلەرنىڭ ئادەتتىكى كىشىلەرگە قارىغاندا كېسەل سەۋەبىدىن خىزمەتتىن قالىدىغان كۈنلىرىنىڭ %29 ئاز بولىدىغانلىقى ئىسپاتلانغان. شۇنداقلا، خەلقئارا مۇھىت تەتقىقاتى ۋە ئاممىۋى ساغلاملىق ژۇرنىلى (International Journal of Environmental Research and Public Health) 2020-يىلى ئېلان قىلغان بىر ماقالىدە، سوغۇق سۇنىڭ بەدەندىكى ئوكسىدلىنىش بېسىمىنى تۆۋەنلىتىپ، تەبىئىي ئۆلتۈرگۈچى ھۈجەيرىلەرنىڭ (NK cells) پائالىيەتچانلىقىنى ئاشۇرىدىغانلىقى، بۇ ئارقىلىق ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ۋىرۇسلارغا تاقابىل تۇرۇش ئىقتىدارىنى كۈچەيتىدىغانلىقى تەپسىلىي بايان قىلىنغان.
سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇشنىڭ ئاساسلىق ساغلاملىق پايدىلىرى
سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇش پەقەت ئىممۇنىتېت كۈچىنى ئاشۇرۇپلا قالماي، بەلكى بەدەندە تۆۋەندىكىدەك ئىجابىي ئۆزگىرىشلەرنى پەيدا قىلىدۇ:
- سوغۇق سۇنىڭ تەسىرىدە قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقى ئېشىپ، يۈرەك ۋە قان تومۇر ساغلاملىقىنى قوغداشقا ياردەم بېرىدۇ.
- بەدەندىكى ياللۇغلىنىش جەريانىنى ئاستىلىتىپ، مۇسكۇللارنىڭ چارچىشىنى تېز سۈرئەتتە ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ.
- نېرۋا سىستېمىسىنى تىنچلاندۇرۇپ، بېسىم ۋە تەشۋىشلىنىش ھېسسىياتىنى تۆۋەنلىتىشكە ياردەم بېرىدۇ.
- تېرە ۋە چاچنىڭ يۈزىدىكى تەبىئىي ماينى ساقلاپ قېلىش ئارقىلىق، تېرىنى تېخىمۇ سىلىق ۋە پارقىراق قىلىدۇ.
سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇشقا قانداق باشلاش كېرەك؟
ئەگەر سىز ئىلگىرى سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇپ باقمىغان بولسىڭىز، بىرلا ۋاقىتتا مۇزدەك سۇغا كىرىش بەدەنگە زىيانلىق بولۇشى مۇمكىن. شۇڭا تۆۋەندىكىدەك باسقۇچلار بويىچە باشلاش تەۋسىيە قىلىنىدۇ:
(1) دەسلەپتە ئىللىق سۇدا يۇيۇنۇپ بولغاندىن كېيىن، ئاخىرقى 30 سېكۇنتنى سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇشقا ئاجرىتىش كېرەك.
(2) سوغۇق سۇنى بىرلا ۋاقىتتا بېشىڭىزدىن قۇيماي، ئالدى بىلەن پۇت ۋە قوللىرىڭىزنى چىلاش ئارقىلىق بەدەننى ماسلاشتۇرۇش كېرەك.
(3) ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ، سوغۇق سۇدا تۇرۇش ۋاقتىنى بىر مىنۇتتىن ئۈچ مىنۇتقىچە ئۇزارتىشقا بولىدۇ.
(4) سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇش جەريانىدا تەكشى ۋە چوڭقۇر نەپەسلىنىشنى ساقلاپ، بەدەننىڭ جىددىيلىشىشىنى ئازايتىش كېرەك.
دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك نۇقتىلار
گەرچە سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇشنىڭ پايدىسى كۆپ بولسىمۇ، ئەمما ھەممە ئادەمگە ماس كېلىۋەرمەيدۇ. يۈرەك كېسىلى، يۇقىرى قان بېسىمى ياكى ئېغىر دەرىجىدىكى زىققا كېسىلى بار كىشىلەر سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇشتىن بۇرۇن چوقۇم دوختۇردىن مەسلىھەت ئېلىشى كېرەك. تۇيۇقسىز سوغۇق سۇنىڭ تەسىرى يۈرەككە ئارتۇقچە يۈك چۈشۈرۈپ قويۇشى مۇمكىن. شۇڭا، ئۆز بەدىنىڭىزنىڭ ئىنكاسىغا قۇلاق سېلىش ۋە ئاستا-ئاستا ئادەتلىنىش ئەڭ توغرا يولدۇر.
سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇش بىر خىل ئاددىي بولسىمۇ، ئەمما ئۈنۈمى يۇقىرى بولغان ساغلاملىق ئۇسۇلىدۇر. ئۇ پەقەت ئىممۇنىتېتنى كۈچەيتىپلا قالماي، بەلكى كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى روھىي ھارغىنلىقنى تۈگىتىش ۋە ئىرادىنى چىڭىتىشتىمۇ كۆرۈنەرلىك ئۈنۈم بېرىدۇ. ئەگەر سىز كېسەلگە ئاسان گىرىپتار بولىدىغان بولسىڭىز، بۇ ئۇسۇلنى سىناپ كۆرۈش ئارقىلىق بەدىنىڭىزنىڭ مۇداپىئە سىستېمىسىنى كۈچلەندۈرەلەيسىز.
