نۇرمەمەت دوختۇر

كۆپىنچە كىشىلەر بىر قېتىم كېسەل بولسا بەدەندە ئۆمۈرلۈك ئىممۇنىتېت پەيدا بولىدۇ دەپ قارايدۇ، لېكىن تىببىي جەھەتتىن ئېيتقاندا، بۇ قاراش بارلىق كېسەللىكلەرگە ماس كەلمەيدۇ. ۋىرۇسلارنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە بەدەندىكى ئانتىتېلانىڭ ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ ئاجىزلىشى قايتا يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

قان بېسىمىنى تۇراقلاشتۇرۇشتا پەقەت دورىغىلا تايىنىش يېتەرلىك ئەمەس، چۈنكى تۇرمۇش ئادىتى دورىنىڭ ئۈنۈمىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئەگەر سىز دورا يەپمۇ قان بېسىمىڭىز تۆۋەنلىمىسە، تۇزنى ئازايتىش، بېسىمنى تەڭشەش ۋە ئۇيقۇ سۈپىتىگە دىققەت قىلىش ئارقىلىق ساغلاملىقىڭىزنى ئەسلىگە كەلتۈرەلەيسىز.

بالىلاردا سۈيدۈك يولى ياللۇغى نېمە ئۈچۈن تەكرارلىنىدۇ؟ قايسى تەكشۈرۈشلەر زۆرۈر؟ بۇ ماقالىدە بالىلاردىكى سۈيدۈك يولى ياللۇغىنىڭ سەۋەبلىرى ۋە داۋالاش ئۇسۇللىرى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈلدى.

زامانىۋى شەھەر تۇرمۇشىنىڭ شاۋقۇن-سۈرەنلىرى، تېخنىكىنىڭ تېز تەرەققىياتى ۋە خىزمەت بېسىمى ئىنسانلارنىڭ نېرۋا سىستېمىسى ئۈستىگە ئېغىر يۈك بولۇپ چۈشمەكتە. نۇرغۇن كىشىلەر سوزۇلما خاراكتېرلىك ھارغىنلىق، ئۇيقۇسىزلىق ۋە زېھنىنى يىغىش قىيىن بولۇش مەسىلىلىرىگە دۇچ كەلمەكتە. دەل مۇشۇنداق بىر پەيتتە، تەبىئەتنىڭ ئۆزى بىزگە ئەڭ ياخشى «دورا»نى تەقدىم قىلغان، ئۇ بولسىمۇ تەبىئەتنىڭ ئاۋازلىرىدۇر.

يامغۇرلۇق ۋە نەملىك يۇقىرى كۈنلەردە بوغۇم ئاغرىقىنىڭ كۈچىيىپ كېتىشى نۇرغۇن كىشىلەرگە تونۇشلۇق بولغان بىر ھادىسە. گەرچە ئۇزۇن يىللارغىچە بۇ پەقەت بىر خىل «كونىلارنىڭ گېپى» دەپ قارالغان بولسىمۇ، ئەمما زامانىۋى تېبابەتچىلىك ھاۋا بېسىمى، نەملىك ۋە تېمپېراتۇرىنىڭ ئادەم بەدىنىگە كۆرسىتىدىغان فىزىكىلىق تەسىرىنى ئىسپاتلاپ چىقتى. بۇ جەرياندا بارومېتىرلىق بېسىمنىڭ تۆۋەنلىشى بوغۇم ئەتراپىدىكى توقۇلمىلارنىڭ كېڭىيىشىگە ۋە نېرۋىلارنىڭ غىدىقلىنىشىغا سەۋەب بولىدۇ.

تاماقتىن كېيىنلا جىنسىي مۇناسىۋەت قىلىش بەدەننىڭ ھەزىم قىلىش سىستېمىسى ۋە يۈرەك قان تومۇر سىستېمىسىغا قوشۇمچە بېسىم ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن. بۇ جەرياندا قاننىڭ ئايلىنىشى ئاشقازانغا مەركەزلەشكەچكە، جىسمانىي ھەرىكەت قىلىش ھەزىم قىلىشنى قىيىنلاشتۇرۇپ، ھارغىنلىق ھېس قىلدۇرىدۇ.

قاندىكى ئېلېكترولىتلار بەدەن سۇيۇقلۇقىدىكى ئېلېكتر زەرەتلەنگەن مىنېرال ماددىلار بولۇپ، ئۇلار نېرۋا سىستېمىسى، مۇسكۇللارنىڭ قىسقىرىشى ۋە بەدەننىڭ سۇ تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاشتا ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ. بۇ ماقالىدە ئېلېكترولىتلارنىڭ تۈرلىرى، سالامەتلىكە بولغان تەسىرى ۋە تەڭپۇڭلۇقى بۇزۇلغاندا كۆرۈلىدىغان ئالامەتلەر تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

ئىنسان مېڭىسى خۇددى ئىشلىتىلگەنچە ئۆتكۈرلىشىدىغان بىر قورالغا ئوخشايدۇ. يېشىمىزنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ، نېرۋا ھۈجەيرىلىرى ئارىسىدىكى ئالاقە تەدرىجىي ئاستىلاپ، بىلىش ئىقتىدارىدا چېكىنىش كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ. ئەمما زامانىۋى نېرۋا ئىلمى بىزگە شۇنى ئىسپاتلىدىكى، يېڭى بىر بىلىم ياكى ماھارەت ئۆگىنىش مېڭىنى «ياش» تۇتۇشنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك ئۇسۇلىدۇر. بۇ جەريان پەقەتلا ئۇچۇر توپلاش ئەمەس، بەلكى مېڭىنىڭ قۇرۇلمىسىنى ئۆزگەرتىش ۋە قايتىدىن شەكىللەندۈرۈش جەريانىدۇر.

زامانىۋى شەھەر تۇرمۇشى بىزنى ھەر خىل ئاۋازلار قورشاۋىدا قالدۇردى. زاۋۇت-كارخانىلارنىڭ شاۋقۇنى، قاتناش قوراللىرىنىڭ غوڭۇلداشلىرى، قۇرۇلۇش مەيدانلىرىدىكى گۈرۈلدىگەن ئاۋازلار ۋە بىز دائىم ئىشلىتىدىغان قۇلاقلىق ئاۋازلىرى ئاستا-ئاستا بىزنىڭ ئاڭلاش سېزىمىمىزنى خوراتماقتا. شاۋقۇنلۇق مۇھىتنىڭ ئاڭلاش قابىلىيىتىگە سالىدىغان زىيىنى بىر كۈندىلا كۆرۈلمەيدىغان، بەلكى يىللارنىڭ ئۆتۈشى بىلەن جۇغلىنىپ بارىدىغان سىم-سىم زەربىدۇر. نۇرغۇن كىشىلەر ئاڭلاش ئىقتىدارىدا كۆرۈنەرلىك مەسىلە كۆرۈلمىگۈچە بۇ خەتەرگە سەل قارايدۇ، ئەمما بۇ جەرياندا ئاڭلاش ئەزالىرىدا ئەسلىگە كەلتۈرگىلى بولمايدىغان زەخمىلەر شەكىللىنىپ بولغان بولىدۇ.

چاچ چۈشۈش ھازىرقى زامان كىشىلىرى دۇچ كېلىۋاتقان ئەڭ چوڭ مەسىلىلەرنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەت گېن بىلەنلا مۇناسىۋەتلىك ئەمەس، بەلكى كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى بېسىم، ئوزۇقلۇق قۇرۇلمىسى ۋە باشقا فىزىئولوگىيەلىك ئامىللارنىڭ بىرىكمە نەتىجىسىدۇر.