نۇرمەمەت دوختۇر

ئالما ساغلاملىق ۋە گۈزەللىكنىڭ مەنبەسىدۇر. بۇ ماقالىدە ئالمىنىڭ يۈرەك، ئۈچەي ۋە تېرىگە بولغان پايدىلىرى، يېڭى تېببىي تەتقىقاتلار ۋە ئەڭ توغرا ئىستېمال قىلىش ئۇسۇللىرىنى تەپسىلىي تونۇشتۇرىمىز.

ئامېرىكا ئالەم قاتنىشى ئىدارىسى (NASA) نىڭ «ئار تېمىس 2» ۋەزىپىسى 2026-يىلى 1-ئاپرېل مۇۋەپپەقىيەتلىك قويۇپ بېرىلگەن بولۇپ، بۇ ئىنسانلارنىڭ 1972-يىلدىكى ئاپوللو 17 ۋەزىپىسىدىن بۇيانقى 50 نەچچە يىلدىن كېيىن تۇنجى قېتىم ئاي ئوربىتىسىغا ئادەملىك ئۇچۇشى ھېسابلىنىدۇ. بۇ ۋەزىپە كەلگۈسىدە ئاي شارىغا يەنە بىر قېتىم قونۇش ۋە ئۇ يەردە ئۇزۇن مۇددەت مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇش ئۈچۈن ئاساس سالىدۇ.

ياشانغانلار بېلىق مېيى ئىستېمال قىلسا بولامدۇ؟ بېلىق مېيىنىڭ يۈرەك، مېڭە ۋە بوغۇم ساغلاملىقىغا بولغان پايدىسى، دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك نۇقتىلار ۋە ئەڭ يېڭى تەتقىقاتلارنى بىلىۋېلىڭ.

ئادەتتە بىز كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدا شەخسىي تازىلىققا ئىنتايىن ئەھمىيەت بېرىمىز، بولۇپمۇ ئېغىز بوشلۇقى ساغلاملىقى بىزنىڭ ئومۇمىي بەدەن ساغلاملىقىمىز بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. ئەمما، نۇرغۇن كىشىلەر چىش چوتكىسىنى ساقلاش ئورنىغا سەل قارايدۇ. بولۇپمۇ كىچىك تىپتىكى مۇنچا ۋە ھاجەتخانىلاردا چىش چوتكىسىنى تاھارەت كۆلچىكى (toilet) يېقىن قويۇش كۆرۈنەرلىك باكتېرىيە خەۋپىنى ئېلىپ كېلىدۇ.

جىگەر ياللۇغى ۋە جىگەر زەئىپلىشىش بارلار بېلىق مېيى ئىستېمال قىلسا بولامدۇ؟ بېلىق مېيىنىڭ جىگەرنى قوغداشتىكى رولى، قاناش خەۋپى بىلەن مۇناسىۋەتلىك يېڭى تەتقىقات نەتىجىلىرىنى بىلىۋېلىڭ.

چىش مىلىكىنىڭ قىنىشى ئادەتتە سەل قارىلىدىغان، ئەمما ئېغىز بوشلۇقى ۋە پۈتۈن بەدەن ساغلاملىقىدىن بېرىلگەن بىر سىگنال بولۇپ، ئۇ ئاساسلىق چىش مىلىكى ياللۇغى ياكى بەزى ۋىتامىنلارنىڭ كەمچىل بولۇشىدىن كېلىپ چىقىدۇ.

دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى (WHO) بىرلىشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ ئاستىدىكى خەلقئارالىق جامائەت ساغلاملىقى ئۈچۈن مەسئۇل بولغان ئالاھىدە ئاپپارات. بۇ تەشكىلات دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، ساغلاملىق سەۋىيەسىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ۋە جىددىي خاراكتېرلىك ساغلاملىق كرىزىسلىرىغا تاقابىل تۇرۇشتا يېتەكچىلىك رولىنى ئوينايدۇ.

بۆرەك زەئىپلىشىشكە گىرىپتار بولغان ھەر بىر بىمارنىڭ بۆرەك يۆتكەش ئوپېراتسىيىسى قىلىشى زۆرۈرمۇ؟ بۇ ماقالىدە دىئالىز بىلەن ئوپېراتسىيىنىڭ پەرقى ۋە ئەڭ يېڭى تەتقىقاتلار تونۇشتۇرۇلىدۇ.

ھەر يىلى 4-ئاينىڭ 2-كۈنى «دۇنيا تەنھالىق كېسىلىنى تونۇش كۈنى» سۈپىتىدە خاتىرىلىنىدۇ. تەنھالىق كېسىلى ياكى جىمغۇرلۇق كېسىلى (Autism Spectrum Disorder, ASD) نۆۋەتتە دۇنيا مىقياسىدا بالىلارنىڭ يېتىلىش توسالغۇلىرى ئىچىدە ئەڭ كۆپ دىققەت قىلىنىۋاتقان مەسىلىلەرنىڭ بىرىگە ئايلاندى. ئامېرىكا كېسەللىكلەرنى كونترول قىلىش ۋە ئالدىنى ئېلىش مەركىزىنىڭ (CDC) 2023-يىلدىكى ئەڭ يېڭى ئېلان قىلغان سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، ھەر 36 بالىنىڭ ئىچىدە بىرىدە تەنھالىق كېسىلى ئالامەتلىرى كۆرۈلىدىغانلىقى ئېنىقلانغان. بۇ سانلىق مەلۇمات بۇرۇنقى 44 بالىدا بىر بولۇش نىسبىتىنىڭ يەنىمۇ ئاشقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بىراق، نۇرغۇن ئاتا-ئانىلارنى گاڭگىرىتىپ قويىدىغان بىر مەسىلە بار، ئۇ بولسىمۇ «ساختا جىمغۇرلۇق كېسىلى» بىلەن ھەقىقىي جىمغۇرلۇق كېسىلىنى قانداق پەرقلەندۈرۈش؟

2026-يىللىق يېڭىلانغان خەلقئارالىق بالىلار سېپسىس يېتەكچىسى ئېلان قىلىندى. بۇ يېتەكچىدە Phoenix ئۆلچىمى، بالدۇر ئانتىبىئوتىك ئىشلىتىش ۋە زامانىۋى قۇتقۇزۇش تەدبىرلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنغان.