نۇرمەمەت دوختۇر

ئىنسان باش ئىسكىلىتى مۇرەككەپ ھەم مۇھىم قۇرۇلما بولۇپ، مېڭىنى قوغداش، يۈز قىياپىتىنى شەكىللەندۈرۈش ۋە سەزگۈ ئەزالىرىنى جايلاشتۇرۇش قاتارلىق كۆپ خىل ۋەزىپىلەرنى ئۆتەيدۇ. ئۇ نۇرغۇنلىغان سۆڭەكلەرنىڭ بىرىكىشىدىن ھاسىل بولغان بولۇپ، ھەر بىر سۆڭەكنىڭ ئۆزىگە خاس ئالاھىدىلىكى ۋە فىزىئولوگىيىلىك ئەھمىيىتى بار. باش ئىسكىلىتىنى ئالدى تەرەپتىن كۆزەتكەندە، ئۇنىڭ قۇرۇلمىسىنىڭ نەقەدەر ئىنچىكە ۋە مۇكەممەل لايىھەلەنگەنلىكىنى ھېس قىلغىلى بولىدۇ.

بۇ بەتتىكى سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. بەزى سۆزلۈكلەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى كەم بولۇشى مۇمكىن، كېيىن بارا بارا تولۇقلىنىدۇ.

بۇ بەتتىكى سۆزلۈكلەر تور دۇنياسىدا تارقىتىلغان ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تىببىي لۇغەت ۋورد ھۈججىتىدىن ئېلىنغان بولۇپ ، ئاپتورى ھازىرچە نامەلۇم. ۋورد ھۈججىتىدە ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە تەمىنلەنگەن بولۇپ، تور بىكەتكە ئىنگىلىزچىسى قوشۇلۇپ ، تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن چىقىرىلدى. 

كۈز پەسلى ھاۋاسىنىڭ سالقىنلىقى ۋە مەنزىرىسىنىڭ گۈزەللىكى بىلەن سىرتتا چېنىقىش ئۈچۈن ئەڭ مۇۋاپىق ۋاقىتلارنىڭ بىرى. ئەمما، بۇ پەسىلدە ھاۋا تېمپېراتۇرىسىنىڭ ئۆزگىرىشچان بولۇشى، كۈننىڭ قىسقىرىشى قاتارلىق ئامىللارغا ئالاھىدە دىققەت قىلىش كېرەك.

ئويمان كۆكرەك، تىببىي ئاتالغۇدا «Pectus Excavatum» دەپ ئاتىلىدىغان بولۇپ، «ۋارونكا كۆكرەك» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ تۆش سۆڭىكىنىڭ كۆكرەك ئىچىگە ئولتۇرۇشۇپ قېلىشى بىلەن ئىپادىلىنىدىغان بىر خىل تۇغما كۆكرەك قەپەسى شەكلى ئۆزگىرىش كېسەللىكىدۇر. بۇ ئەھۋال كۆپىنچە تۇغۇلغاندا ياكى بالىلىق دەۋردە كۆرۈلىدۇ، ھەمدە ئۆسمۈرلۈك دەۋرىدىكى تېز ئۆسۈپ يېتىلىش مەزگىلىدە تېخىمۇ روشەنلىشىپ كېتىدۇ. گەرچە يېنىك دەرىجىدىكى ئويمان كۆكرەك كۆپىنچە ھاللاردا جىسمانىي ساغلاملىققا زور تەسىر كۆرسەتمىسىمۇ، ئېغىر دەرىجىدىكى ئەھۋاللار يۈرەك ۋە ئۆپكىنىڭ نورمال ئىقتىدارىغا تەسىر يەتكۈزۈپ، بىمارلارنىڭ تۇرمۇش سۈپىتىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ.

تۆش سۆڭىكى، ئىنسانلارنىڭ كۆكرەك قەپەسىنىڭ ئالدى ۋە مەركىزىگە جايلاشقان بولۇپ، يەلپۈگۈچ شەكىللىك ياپىلاق سۆڭەكتۇر. ئۇ يۇقىرىدىن تۆۋەنگە قاراپ تۆش سۆڭەك سېپى، تۆش سۆڭەك تېنى ۋە خەنجەر سۆڭەك قاتارلىق ئۈچ قىسىمدىن تەركىب تاپقان. بۇ قۇرۇلما كۆكرەك قەپەسىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى بولۇپ، قوۋۇرغىلار بىلەن كۆكرەك پەردىسىنى شەكىللەندۈرۈپ، يۈرەك، ئۆپكە قاتارلىق ھاياتىي مۇھىم ئەزالارنى تاشقى زەربىدىن قوغدايدۇ. شۇنداقلا، ئۇ كۆكرەك ۋە مۈرە مۇسكۇللىرىنىڭ تۇتىشىدىغان مۇھىم ئورنى ھېسابلىنىدۇ.

قوۋۇرغا-ئومۇرتقا بوغۇمى كۆكرەك قەپىسىنىڭ مۇھىم تەركىبىي قىسمى بولۇپ، قوۋۇرغا بىلەن كۆكرەك ئومۇرتقىسىنى تۇتاشتۇرۇپ، پۈتكۈل كۆكرەك قەپىسىنىڭ مۇقىملىقىنى ۋە ھەرىكەتچانلىقىنى ساقلايدۇ. بۇ بوغۇم نەپەسلىنىش ھەرىكىتى ۋە بەدەننىڭ ھەرىكەتلىنىشىدە ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ. ئۇنىڭ مۇرەككەپ ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىسى ۋە بىئومېخانىكىلىق خۇسۇسىيىتى بەدەننىڭ نورمال فىزىئولوگىيىلىك پائالىيىتىنى كاپالەتلەندۈرۈشنىڭ ئاساسى.

قوۋۇرغا-ئومۇرتقا بوغۇمى ئىنسانلارنىڭ كۆكرەك قەپىسىدىكى مۇھىم تىرەك قۇرۇلمىسى بولۇپ، قوۋۇرغا سۆڭىكى بىلەن كۆكرەك ئومۇرتقىسىنى تۇتاشتۇرۇپ، كۆكرەك قەپىسىنىڭ پۇختىلىقىنى ۋە جانلىقلىقىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدۇ. بۇ بوغۇم كۆكرەك بوشلۇقىدىكى يۈرەك، ئۆپكە قاتارلىق ھاياتىي ئەزالارنى قوغداش بىلەن بىرگە، نەپەسلىنىش ھەرىكىتىگە بىۋاسىتە قاتنىشىدىغان ئاچقۇچلۇق تۈگۈندۇر. ئۇنىڭ نورمال فىزىئولوگىيەلىك ئىقتىدارى كۆكرەك قەپىسىنىڭ كېڭىيىشى ۋە كىچىكلىشىنى راۋانلاشتۇرۇپ، ئوكسىگېن ۋە كاربون تۆت ئوكسىد ئالماشتۇرۇشنىڭ ئۈنۈملۈك بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ.

ئىنسان ئىسكىلىت سىستېمىسىدىكى كۆكرەك قەپىسى كۆكرەك بوشلۇقىدىكى ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە ئەزالارنى قوغدايدىغان مۇھىم سۆڭەك قۇرۇلمىسى ھېسابلىنىدۇ. قوۋۇرغا سۆڭەكلىرى، كۆكرەك پەردىسى ۋە كۆكرەك ئومۇرتقىسىدىن تەركىب تاپقان بۇ قۇرۇلما نەپەسلىنىش ھەرىكىتىگە بىۋاسىتە قاتنىشىپ، ئۆپكە ۋە يۈرەكنى تاشقى زەربىدىن ساقلايدۇ. قوۋۇرغا سۆڭەكلىرى ئادەتتە 12 جۈپ بولۇپ، ھەر بىر قوۋۇرغىنىڭ ئۆزىگە خاس ئاناتومىيەلىك ئالاھىدىلىكى بار.

نۆۋەتتە، تۇرمۇش سەۋىيەسىنىڭ ئۆسۈشىگە ئەگىشىپ، بالىلاردىكى سېمىزلىك مەسىلىسى كۈنسېرى گەۋدىلىك بولماقتا. نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار «بالام سەل تومپاقراق، بۇ چوڭ ئىش ئەمەس، چوڭ بولغاندا ئورۇقلايدۇ» دەپ ئويلىشى مۇمكىن. يەنە بەزى ئاتا-ئانىلار بولسا بالىسىنىڭ سېمىزلىكىدىن ئەنسىرەپ، «سېمىزلىك دىئابېتكە سەۋەب بولىدۇ دەيدىكەن، بالام دىئابېت بولۇپ قالارمۇ؟» دېگەن سوئال بىلەن گاڭگىراپ قالىدۇ. ئۇنداقتا، بالىلار سېمىز بولسا چوقۇم دىئابېت بولامدۇ؟ بۇ ئىككىسىنىڭ ئوتتۇرىسىدا قانداق مۇناسىۋەت بار؟ بۇ ماقالىدە بىز بۇ سوئاللارغا تەپسىلىي جاۋاب بېرىمىز.