نۇرمەمەت دوختۇر

قولتۇق ئويمىنى (Axilla) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئاناتومىيەلىك رايونلارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەت بىر ئويمانلىقلا ئەمەس، بەلكى بويۇن قىسمى بىلەن يۇقىرىقى مۈچنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان ھالقىلىق ئۆتەڭدۇر. بۇ رايوندا مۈرىنىڭ ھەرىكىتىنى تەمىنلەيدىغان مۇسكۇل توپلىرى، يۇقىرىقى مۈچنى قان بىلەن تەمىنلەيدىغان ئاساسلىق ئارتېرىيەلەر ۋە قولنىڭ سېزىش ھەم ھەرىكەت ئىقتىدارىنى باشقۇرىدىغان نېرۋا تورلىرى (Brachial plexus) جايلاشقان. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ زىچ ئورۇنلىشىشى، قولتۇق ئويمىنىنى تاشقى كېسەللىكلەر ئوپېراتسىيىسى ۋە يەرلىك ناركوز قىلىشتا ئىنتايىن ئەھمىيەتلىك ئورۇنغا ئىگە قىلىدۇ.

قولتۇق ئويمىنى (Axilla) ئىنسان بەدىنىدىكى بويۇن قىسمى بىلەن يۇقىرىقى ئەزالارنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان ئىنتايىن مۇھىم ئاناتومىيىلىك بوشلۇق ھېسابلىنىدۇ. بۇ بوشلۇقنىڭ شەكلى ئېھرام (پىرامىدا) شەكلىدە بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدىن يۇقىرىقى ئەزالارنىڭ ھەرىكىتى ۋە سېزىمىنى تەمىنلەيدىغان مۇھىم نېرۋا تۈگۈنلىرى (بىلەك چىگىشى)، قان تومۇرلار ۋە لىمفا تۈگۈنلىرى ئۆتىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ زىچ ئورۇنلىشىشى ۋە مۇرەككەپ تورسىمان قۇرۇلمىسى، قولتۇق ئويمىنىنى تاشقى كېسەللىكلەر ۋە نېرۋا كېسەللىكلىرى ئىلمىدە ئالاھىدە ئورۇنغا ئىگە قىلغان.

قورساق بوشلۇقىنىڭ ئارقا تېمى ۋە دىئافراگما قىسمى ئىنسان بەدىنىنىڭ تىرەكلىك سىستېمىسى ۋە نەپەسلىنىش فۇنكسىيەسىدە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدىغان مۇرەككەپ ئاناتومىيىلىك رايوندۇر. بۇ رايون كۆكرەك بوشلۇقى بىلەن قورساق بوشلۇقىنى ئايرىپ تۇرىدىغان دىئافراگمىدىن باشلىنىپ، ئومۇرتقا تۈۋرۈكىنى مۇقىملاشتۇرىدىغان كۈچلۈك مۇسكۇللار ۋە تۆۋەنكى ئەزالارنى ھەرىكەتلەندۈرىدىغان مۇھىم نېرۋا تورلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئورۇنلىشىشى ۋە ئۆز-ئارا مۇناسىۋىتىنى چۈشىنىش، بەل ئاغرىقى، بۆرەك كېسەللىكلىرى ۋە نېرۋا قىسىلىش ئالامەتلىرىگە دىئاگنوز قويۇشتا ئىنتايىن مۇھىم.

ئەرلەر ئارىلىقى (Perineum) ئاناتومىيىلىك جەھەتتىن سىرتقى جىنسىي ئەزا بىلەن مەقەت ئوتتۇرىسىدىكى ئىنتايىن مۇھىم ۋە مۇرەككەپ رايون ھېسابلىنىدۇ. بۇ رايوننىڭ شەكلى ئالماس (رومبىسىمان) شەكلىدە بولۇپ، ئالدى تەرەپتە «سۈيدۈك-تاناسىل ئۈچبۇلۇڭى»، ئارقا تەرەپتە «مەقەت ئۈچبۇلۇڭى» دەپ ئىككى قىسىمغا بۆلۈنىدۇ. بۇ يەرگە جايلاشقان مۇسكۇللار، قان تومۇرلار ۋە نېرۋىلار سۈيدۈك ئاجرىتىش، چوڭ تەرەت قىلىش ۋە جىنسىي ئىقتىدار (ئېررېكسىيە ۋە مەنىي چىقىرىش) قاتارلىق فىزىئولوگىيىلىك پائالىيەتلەردە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئاياللارنىڭ ئارىلىق (Perineum) قىسمى، ئاناتومىيىلىك جەھەتتىن ئېيتقاندا، يوتىلارنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان بولۇپ، ئالدى تەرەپتە يېرىق سۆڭەك بىرلەشمىسى، ئارقا تەرەپتە قۇيمۇچ سۆڭىكى بىلەن چەكلىنىدىغان، شەكلى ئالماس (رومبىسىمان) شەكلىدىكى مۇھىم رايوندۇر. بۇ رايون پەقەت تېرە قىسمىنىلا ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ ئاستىدىكى مۇرەككەپ مۇسكۇل قەۋىتى، فاسسىيە (سېرىقئەت پەردىسى)، قان تومۇر ۋە نېرۋا تورلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلار داس بوشلۇقى ئەزالىرىنى تىرەپ تۇرۇش، سۈيدۈك ۋە تەرەتنى كونترول قىلىش، شۇنداقلا تۇغۇت جەريانىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئاياللار داس بوشلۇقى (Pelvic Cavity) ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئەزالار جايلاشقان ئورۇنلارنىڭ بىرى بولۇپ، بۇ يەردىكى قان تومۇر سىستېمىسى كۆپىيىش سىستېمىسى، سۈيدۈك سىستېمىسى ۋە ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ. بولۇپمۇ ئاياللاردا بالىياتقۇ، تۇخۇمدان ۋە باشقا جىنسىي ئەزالارنىڭ قان بىلەن تەمىنلىنىشى ھەيز دەۋرى، ھامىلدارلىق ۋە تۇغۇت جەريانىدا زور فىزىئولوگىيىلىك ئۆزگىرىشلەرگە ماسلىشىش ئۈچۈن ئالاھىدە تۈزۈلۈشكە ئىگە. بۇ قان تومۇرلارنىڭ ئاناتومىيىلىك ئورنىنى توغرا بىلىش تىببىي دىئاگنوز، ئوپېراتسىيە ۋە كېسەللىكلەرنى داۋالاشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.

چات يېرىق نەيچىسى (Inguinal Canal) ئىنسان بەدىنىنىڭ قورساق ئالدى دىۋارىنىڭ تۆۋەنكى قىسمىغا جايلاشقان، قىيپاش يۆنىلىشتىكى بىر جۈپ مۇھىم قانال بولۇپ، ئاناتومىيەلىك جەھەتتىن ئىنتايىن مۇرەككەپ قۇرۇلمىغا ئىگە. بۇ نەيچە ئەرلەردە ئۇرۇق بېغىشىنىڭ (Spermatic Cord)، ئاياللاردا بالىياتقۇ يۇمىلاق تارىمۇشىنىڭ قورساق بوشلۇقىدىن سىرتقى جىنسىي ئەزالارغا قاراپ ئۆتىدىغان بىردىنبىر يولى ھېسابلىنىدۇ. رەسىمدە كۆرسىتىلگىنى بولسا قورساق سىرتقى قىيپاش مۇسكۇلى قىسمەن كېسىۋېتىلگەندىن كېيىنكى، چات يېرىق نەيچىسىنىڭ ئىچكى قاتلاملىرى، مۇسكۇل قەۋەتلىرى ۋە نېرۋا تارقىلىش ئەھۋالىدۇر.

چات يېرىق (Inguinal region) ئادەم بەدىنىدىكى قورساق بوشلۇقى بىلەن يوتا قىسمى تۇتاشقان مۇھىم رايون بولۇپ، ئاناتومىيەلىك قۇرۇلمىسى بىر قەدەر مۇرەككەپ ۋە نازۇك كېلىدۇ. بۇ رايوندا «چات يېرىق نەيچىسى» دەپ ئاتىلىدىغان بىر قانال مەۋجۇت بولۇپ، ئۇ ئەرلەردە ئۇرۇق بېغىشىنىڭ، ئاياللاردا بالىياتقۇ يۇمىلاق تارىمۇشىنىڭ قورساق بوشلۇقىدىن تاشقىرىغا چىقىش يولى ھېسابلىنىدۇ. رەسىمدە كۆرسىتىلگىنى دەل بۇ رايوننىڭ تېرە ۋە تېرە ئاستى توقۇلمىلىرى ئېچىۋېتىلگەندىن كېيىنكى يۈزەكى ئاناتومىيەلىك كۆرۈنۈشىدۇر.

ئىنسان بەدىنىنىڭ داس بوشلۇقى (Pelvic Cavity) سۈيدۈك سىستېمىسى، ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ ئاخىرقى قىسمى ۋە كۆپىيىش ئەزالىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان مۇرەككەپ بوشلۇق بولۇپ، بۇ يەردىكى قان تومۇر تورى ئىنتايىن زىچ ۋە مۇھىم ئورۇننى ئىگىلەيدۇ. بولۇپمۇ ئەرلەرنىڭ داس بوشلۇقىدا، مەزى بېزى، دوۋساق ۋە جىنسىي ئەزالارنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشى ئۈچۈن، يانپاش ئارتېرىيەلىرى ۋە ئۇنىڭدىن تارماقلانغان قان تومۇرلار ئۈزلۈكسىز ئوكسىگېنلىق قان بىلەن تەمىنلەپ تۇرۇشى كېرەك. بۇ قان تومۇرلارنىڭ جايلاشقان ئورنى ۋە يۆنىلىشى ئوپېراتسىيە ۋە كىلىنىكىلىق دىئاگنوزدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

ئىنسان بەدىنىدىكى ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشىدا قان ئايلىنىش سىستېمىسى، بولۇپمۇ قورساق بوشلۇقىدىكى چوڭ ئارتېرىيە ۋە ۋىنالار ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ. بولۇپمۇ كىچىك ئۈچەي ۋە چوڭ ئۈچەينىڭ قان بىلەن تەمىنلىنىشى، ئوزۇقلۇق ماددىلارنىڭ سۈمۈرۈلۈشى ۋە تاشلاندۇق ماددىلارنىڭ توشۇلۇشىدا ئىنتايىن مۇھىم. بۇ جەرياندا ئۈچەي بېغىش تۆۋەنكى ئارتېرىيىسى (IMA) ۋە ئۇنىڭ تارماقلىرى چوڭ ئۈچەينىڭ كۆپ قىسمىنى ئوكسىگېنلىق قان بىلەن تەمىنلەشتە ئاچقۇچلۇق ۋەزىپىنى ئۆتەيدۇ.