نۇرمەمەت دوختۇر

بالىلارنىڭ تەبىئەت بىلەن ئۇچرىشىشى، بولۇپمۇ لاي ۋە تۇپراق بىلەن ئوينىشى، زامانىۋى تېببىي تەتقىقاتلاردا ئۇلارنىڭ ساغلاملىقى ئۈچۈن ئىنتايىن پايدىلىق دەپ قارالماقتا. گەرچە كۆپىنچە ئاتا-ئانىلار مىكروبلاردىن ئەنسىرەپ بالىلىرىنى توپا-چاڭدىن نېرى تۇتۇشقا تىرىشسىمۇ، ئەمما بۇ جەريان بالىلارنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسى نى چېنىقتۇرىدىغان تەبىئىي بىر جەرياندۇر.

ئاياللارنىڭ بەدىنى بالاغەت يېشىدىن تارتىپ ھەيز كېسىلىش دەۋرىگىچە مۇرەككەپ فىزىئولوگىيەلىك ئۆزگىرىشلەرنى باشتىن كەچۈرىدۇ. بۇ ئۆزگىرىشلەر جىنسىي ئەزالارنىڭ تاشقى قىياپىتى، قۇرۇلمىسى ۋە ئومۇمىي ساغلاملىق ھالىتىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ ماقالىدە ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ يۈز بېرىدىغان فىزىئولوگىيەلىك جەريانلار ۋە تىببىي تەۋسىيەلەر تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

تېببىي چوڭ سانلىق مەلۇمات زامانىۋى ساقلىقنى ساقلاش سىستېمىسىدا ئىنتايىن مۇھىم بولۇپ، ئۇ تېببىي خاتىرىلەر ۋە ئىرسىيەت ئۇچۇرلىرىنى ئانالىز قىلىش ئارقىلىق كېسەللىكلەرنى تېخى ئالامەت بەرمەيلا بايقاشقا ۋە ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بېرىدۇ.

سۇ ئىنسان بەدىنىنىڭ ئاساسلىق تەركىبىي قىسمى بولۇپ، ئۇنىڭ سۈپىتى ھۈجەيرە ئالماشتۇرۇش، زەھەر تازىلاش ۋە ئەزالارنىڭ ئىقتىدارىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. سۈپەتسىز سۇ ئىستېمال قىلىش كەلگۈسىدە ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ كېلىپ چىقىشىدىكى ئاساسلىق ئامىللارنىڭ بىرىدۇر.

جىنسىي تۇرمۇشتىكى «كۆڭۈلدىكىدەك بولماسلىق» ئەندىشىسى نۇرغۇن كىشىلەردە كۆرۈلىدىغان پىسخىكىلىق توسالغۇ بولۇپ، ئۇ جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدا زىيادە جىددىيلىشىش، ئۆزىدىن گۇمانلىنىش ۋە جىسمانىي ئىقتىدارنىڭ تۆۋەنلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ ئەھۋالنى توغرا چۈشىنىش، جۈپلەر ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقىنى كۈچەيتىش ۋە پىسخىكىلىق يۆتكىلىش ئارقىلىق ئەسلىگە كەلتۈرۈش مۇمكىن.

ئۆسمۈرلۈك دەۋرى جىسمانىي ۋە روھىي تەرەققىياتنىڭ ئەڭ ھالقىلىق باسقۇچى بولۇپ، بۇ مەزگىلدىكى ئۇيقۇسىزلىق ئۆسمۈرلەرنىڭ ساغلاملىقىغا جىددىي تەھدىت ئېلىپ كەلمەكتە. بۇ ماقالىدە ئۆسمۈرلەردىكى ئۇيقۇسىزلىقنىڭ سەۋەبلىرى ۋە ئۇنىڭ ئۆگىنىش ئۈنۈمىگە كۆرسىتىدىغان سەلبىي تەسىرلىرى تەپسىلىي تەھلىل قىلىنىدۇ.

بۈگۈنكى زامانىۋى تۇرمۇشتا، بىز كۆپىنچە ۋاقتىمىزنى يېپىق ۋە ئىسسىقلىق بىلەن تەمىنلەنگەن ئۆيلەردە ئۆتكۈزىمىز. ئەمما نۇرغۇنلىغان تېببىي تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسەتتىكى، ياشاش مۇھىتىدىكى تېمپېراتۇرىنى سەل تۆۋەنرەك تۇتۇش ئىنسانلارنىڭ سالامەتلىكىگە، بولۇپمۇ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشىگە زور تەسىر كۆرسىتىدىكەن. تۆۋەن تېمپېراتۇرا بەدەننىڭ ئىچكى تەڭشەش مېخانىزملىرىنى جانلاندۇرۇپ، ھۈجەيرىلەرنىڭ قېرىشىنى ئاستىلىتىدۇ.

جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر ھامىلىدارلىق جەريانىدا ئانا ۋە ھامىلىنىڭ ساغلاملىقىغا ئېغىر خەۋپ ئېلىپ كېلىدىغان تىببىي مەسىلە بولۇپ، بۇ خىل كېسەللىكلەرنى بالدۇر بايقاش ۋە داۋالاش بوۋاقنىڭ نورمال يېتىلىشى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.

بالىلارنىڭ ساغلام ئۆسۈپ يېتىلىشىدە ئىممۇنىتېت سىستېمىسى بىرىنچى مۇداپىئە لىنىيىسى ھېسابلىنىدۇ. بولۇپمۇ يېقىنقى يىللاردا مۇھىتنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە كېسەللىكلەرنىڭ كۆپىيىشىگە ئەگىشىپ، ئاتا-ئانىلار بالىلىرىنىڭ كېسەلگە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى قانداق ئۆستۈرۈش مەسىلىسىگە كۆپرەك كۆڭۈل بۆلمەكتە. تەبىئىي ئۇسۇللار ئارقىلىق بالىنىڭ بەدەن قارشىلىق كۈچىنى ئاشۇرۇش ئۇزۇن مۇددەتلىك ساغلاملىق ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.

تېببىي پەن-تېخنىكىنىڭ تېز سۈرئەتتە تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، ئىنسانىيەتنىڭ كېسەللىكلەرگە قارشى تۇرۇش ۋە سالامەتلىكنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۇسۇللىرىدا تۈپتىن بۇرۇلۇش بولماقتا. بۈگۈنكى كۈندە بىز «نانو تېخنىكىسى» دېگەن سۆزنى كۆپ ئاڭلاۋاتىمىز، ئەمما بۇ تېخنىكىنىڭ تېببىي ساھەدىكى قوللىنىلىشى، خۇسۇسىيەن نانو روبوتلارنىڭ بارلىققا كېلىشى، كەلگۈسى تېببىي ئىلمىنىڭ تاش تېشى ھېسابلىنىدۇ. نانو روبوتلار بولسا كۆز بىلەن كۆرگىلى بولمايدىغان دەرىجىدە كىچىك، ئادەم بەدىنىنىڭ ئىچكى قىسمىدا ھۈجەيرە سەۋىيىسىدە مەشغۇلات قىلالايدىغان ئىلغار ماشىنىلاردۇر.